1法老連作兩個夢過了兩年，法老作了一個夢，夢見自己站在河邊。
1 I go no, jiiri hinka kubay, Firawna mo hindiri. Kal a go ga kay isa me gaa.
2有七頭母牛從河裡上來，又健美又肥壯，在蘆葦中吃草。
2 Kala haw iyye go, i fatta isa ra, kaŋ yaŋ ga naasu, i ga boori. I go ga kuru kundo ra.
3接著，又有另外七頭母牛從河裡上來，又醜陋又瘦弱，站在岸上其他母牛旁邊。
3 Kala koyne, haw iyye fooyaŋ mo fun i banda isa ra, ilaaloyaŋ, ifaaboyaŋ. I kay haw yongo yaŋ jarga, isa jabo gaa.
4這些醜陋瘦弱的母牛，竟把那些健美肥壯的母牛吃掉，法老就醒了。
4 Haw laalo faabey din na haw naaso hanno iyya din ŋwa. Firawna binde mo hay.
5他又睡著，作了第二個夢，夢見一根麥莖，長出七個麥穗，又肥壯又美好。
5 A jirbi koyne, a ye ka hindiri. Kala jeeni iyye go, i fatta kwaari folloŋ gaa, i ga warga, i ga boori.
6接著，又長出七個麥穗，又乾瘦又被東風吹焦了。
6 Kala jeeni iyye fooyaŋ mo go, imariyoyaŋ, kaŋ yaŋ wayna funay haw n'i kokobe, ijiney banda.
7這些乾瘦的麥穗，竟把那七個又肥壯又飽滿的麥穗吞下去，法老就醒了，原來是一個夢。
7 Jeeni mariyey mo na jeeni kaso iyye kaŋ yaŋ ga to gon. Firawna mo hay koyne, wiiza, hindiri no.
8到了早晨，法老心裡煩亂，就派人去把埃及所有的術士和智慧人都召了來；法老把自己的夢告訴他們，但是沒有人能替法老解夢。
8 A go no, kaŋ mo bo, a laakalo tun. A donton ka ne i ma Misira moodabal teekoy kulu da saykoy kulu kaŋ yaŋ go laabo ra ce. Firawna na nga hindirey ci i se, amma i mana du i ra boro kaŋ g'i feerijo ci Firawna se.
9酒政推薦約瑟那時酒政告訴法老說：“我今日想起了我的過錯。
9 Saaya din gaa no hari tabakwa salaŋ Firawna se ka ne: «Hunkuna no ay fongu nd'ay taalo.
10從前法老惱怒臣僕，把我和膳長關在軍長府的監房裡。
10 Firawna te bine nga bannyey se, a n'ay haw doogarey koyo kwaara, in da haaguyaŋ koyo.
11我們二人在同一夜都作了夢；我們的夢各有不同的解釋。
11 Cin folloŋ ra iri hindiri, in d'a, iri boro kulu nga hindiro feerijo boŋ.
12在那裡有一個希伯來的少年人與我們在一起，他是軍長的僕人，我們把夢告訴了他，他就替我們解夢，各人的夢有不同的解釋。
12 Noodin mo arwasu fo go iri banda, kaŋ Ibraniyance no, doogarey jine funa bannya no. Iri ci a se, nga mo n'iri hindirey feeri iri se, boro kulu nga hindiro boŋ no a n'i feeri.
13結果，事情都照著他給我們的解釋實現了：我恢復了原職，膳長卻被掛起來。”
13 A ciya mo, danga mate kaŋ a na feerijo ci iri se, yaadin no ka tabbat. Ay wo, i n'ay yeti ay kayyaŋ nango ra, nga mo, i n'a sarku.»
14法老於是派人去召約瑟。他們就急忙把約瑟從監裡帶出來。他剃了頭、刮了臉、換了衣服，就進去見法老。
14 Saaya din Firawna donton ka ne i ma Yusufu ce. I binde n'a kaa kaso ra da cahãyaŋ. I kond'a. A na nga boŋo cabu ka nga bankaarayey barmay ka furo Firawna do.
15法老對約瑟說：“我作了一個夢，沒有人能夠解釋。我聽見人說，你聽了夢，就能解釋。”
15 Firawna ne Yusufu se: «Ay hindiri no. Boro si no mo kaŋ n'a feeri ay se. Ay maa i ga salaŋ ni boŋ ka ne da ni maa hindiri, ni ga waani k'a feeri.»
16約瑟回答法老，說：“解夢不在於我，但 神必給法老一個吉祥的解答。”
16 Yusufu tu Firawna se ka ne: «Manti ay se no a go bo. Irikoy no ga tu Firawna se da baani sanni.»
17法老告訴約瑟：“在夢裡我看見我站在河邊。
17 Kala Firawna ne Yusufu se: «Ay hindiro ra, ay go ga kay isa me gaa.
18有七頭母牛從河裡上來，又肥壯又健美，在蘆葦中吃草。
18 Kala haw iyye go kaŋ yaŋ ga naasu, i ga boori, i fatta isa ra. I soobay ka kuru kundo ra.
19接著，又有另外七頭母牛上來，又軟弱又消瘦又十分醜陋，在埃及全地我沒有見過這樣醜陋的牛。
19 Haw iyye fooyaŋ mo go kaŋ yaŋ fun i banda koyne, ifaaboyaŋ, ilaaloyaŋ no gumo. I faabuyaŋo mo, ay mana di i dumi Misira ra baa ce fo, i jaŋ-ka-booriyaŋo se.
20這又消瘦又醜陋的母牛，竟把先前七頭肥壯的母牛吃掉。
20 Haw faabo laaley din binde na sintinay wane naasey din ŋwa.
21牠們吃了以後，卻看不出牠們是吃掉了肥牛，因為牠們醜陋的樣子仍是與先前一樣。我就醒了。
21 Saaya kaŋ i n'i ŋwa mo, i sinda mate kaŋ boro ga bay hal i n'i ŋwa, zama hala hõ ilaaloyaŋ no, danga waato. Kal ay mo hay.
22在夢裡我又看見一根麥莖，長出七個麥穗，又飽滿又美好。
22 Ay hindiro ra koyne jeeni iyye go, i fun kwaari folloŋ gaa, toonanteyaŋ, ihannoyaŋ mo.
23接著，又長出了七個麥穗，又枯乾又乾瘦又被東風吹焦了。
23 Kala jeeni iyye go koyne, isanfuyaŋ, imariyoyaŋ, kaŋ yaŋ wayna funay haw n'i kar, i fatta ijiney banda.
24這些乾瘦的麥穗，竟把那七個美好的麥穗吞下去。我把夢告訴了術士，但是沒有人能替我解答。”
24 Jeeni mariyo iyya din na jeeni hanno iyya din gon. Ay na woodin ci moodabal teekoy se, amma ra i sinda boro kaŋ hin k'a feeri ay se.»
25約瑟為法老解夢約瑟對法老說：“法老的夢都是同一個意思， 神已經把所要作的事告訴法老了。
25 Yusufu ne Firawna se: «Firawna hindirey, hari folloŋ no. Haŋ kaŋ Irikoy soola, kaŋ a ga ba ka te, nga no a cabe Firawna se.
26七頭美好的母牛是七年，七個美好的麥穗也是七年；兩個夢都是同一個意思。
26 Haw hanno iyya din, jiiri iyye no. Jeeni hanno iyya din mo, jiiri iyye no. Hindirey wo sanni folloŋ no.
27那接著上來的七頭又消瘦又醜陋的母牛是七年，那七個不結實、被東風吹焦了的麥穗也是七年，都是七年饑荒。
27 Haw faabo iyya din kaŋ fun i banda mo jiiri iyye no, koyne jeeni sanfante iyya din kaŋ wayna funay hawo kar, ngey mo jiiri iyye no, haray wane yaŋ.
28這就是我對法老所說： 神要作的事，他已經向法老顯明了。
28 Haŋ kaŋ ay ga ci Firawna se neeya: haŋ kaŋ Irikoy soola, kaŋ a ga ba ka te, a n'a bangandi Firawna se.
29看哪，埃及全地必有七年大豐收。
29 Jiiri iyye go kaa, kunji wane yaŋ, Misira laabo kulu ra.
30接著又必有七年饑荒；甚至埃及地所有的豐收都被人忘記了，饑荒必把這地毀滅。
30 I banda no jiiri iyye fo ga kaa, haray wane. I ga dinya kunji kulu Misira laabo kulu ra. Hara ga laabo ŋwa.
31因為接著而來的饑荒太嚴重了，使人不覺得這地有過豐收。
31 I si fongu nda kunji laabo ra mo, hara din kaŋ g'a banda gana sabbay se, zama a ga koroŋ gumo.
32至於法老兩次作夢，是因為 神已經命定這事，並且要快快地實行。
32 Woodin se i na hindiro yaara sorro hinka Firawna se, zama Irikoy do haya din, a tabbat, sohõ no Irikoy g'a sintin.
33因此，法老要找一個有見識有智慧的人，派他管理埃及地。
33 Sohõ binde, Firawna ma ceeci boro fo kaŋ gonda fahamay, kaŋ gonda laakal, a m'a daŋ a ma Misira laabo kulu may.
34法老要這樣行，在國中指派官員，當七年豐收的時候，徵收埃及地出產的五分之一。
34 Firawna ma woone te mo: a ma jine funeyaŋ daŋ laabo ra, zama i ma ta Misira laabo nafa haro ra, jare fo igu kulu ra, kunji jiiri iyya din ra.
35又叫他們把將要來的七個豐年的糧食收集起來，積蓄五穀歸在法老的手下，收在各城裡作糧食。
35 Koyne, i ma ŋwaari margu jiiri hanney kaŋ yaŋ ga kaa din waney. I ma ŋwaari jisi Firawna dabari ra kwaarey kulu ra, i m'a batu mo.
36這些糧食要儲存起來，可以應付將來埃及地的七年饑荒，免得這地被饑荒所滅。”
36 }waari ga goro jisante nooya laabo se, jiiri iyye hara din kaŋ ga ba ka sintin Misira laabo ra. Soolayaŋ nooya hala laabo ma si halaci nda haray.»
37約瑟在埃及居高位法老和他的臣僕，都贊同這件事。
37 Dabaro din boori mo Firawna nda nga bannyey kulu diyaŋ gaa.
38於是法老對臣僕說：“像這樣的人，有 神的靈在他裡面，我們怎能找得著呢？”
38 Firawna mo ne nga bannyey se: «Iri ga hin ka du boro wo cine no, kaŋ Irikoy Biya go a ra?»
39法老對約瑟說：“ 神既然把這事指示了你，就再沒有人像你這樣有見識有智慧了。
39 Firawna ne Yusufu se: «Za kaŋ Irikoy na woodin kulu cabe ni se, fahamaykoy fo si no, laakalkooni mo si no danga ni cine.
40你可以掌管我的家，我的人民都要聽從你的話；只有在王位上我比你大。”
40 Nin no ga goro ay windo boŋ. Ni ciyaŋo boŋ no i g'ay borey kulu may mo. Karga boŋ haray hinne no ay ga bisa nin beeray.»
41法老又對約瑟說：“你看，我任命你治理埃及全地。”
41 Firawna ne Yusufu se koyne: «A go, ay na ni daŋ Misira laabo kulu boŋ.»
42於是，法老脫下他手上打印的戒指，戴在約瑟的手上；給他穿上細麻的衣服，把金頸鍊掛在他的頸項上；
42 Firawna na nga kambe korba kaŋ gonda kawaatimo foobu. A n'a daŋ Yusufu kambe gaa. A na lin* bankaaray hanno daŋ a gaa, a na wura sisiri mo sarku a jinda gaa.
43又叫約瑟坐在他的副車，有人在他前面喊著：“跪下。”這樣，法老任命了約瑟治理埃及全地。
43 A n'a kaarandi nga bari torko hinkanta ra. I soobay ka zamu a jine ka ne: «Wa somb'a se!» Kala Firawna n'a daŋ Misira laabo kulu boŋ.
44法老對約瑟說：“我是法老，但在埃及全地，如果沒有你的許可，沒有人可以隨意作事。”
44 A ne Yusufu se: «Ay, Firawna no ka ci: boro fo si no kaŋ ga nga kambe sambu wala a ma nga ce dagu Misira laabo kulu ra, kala nda ni yadda.»
45法老給約瑟起名叫撒發那忒．巴內亞，又把安城的祭司波提非拉的女兒亞西納，給約瑟為妻。約瑟出去巡行埃及全地。
45 Koyne, Firawna na maa daŋ Yusufu gaa ka ne a se Zafanatu-Panaya. A na Alfa Potifera, On wano, ize wayo Asenata hiijandi a se. Yusufu bar-bare mo Misira laabo ra.
46約瑟侍立在埃及王法老面前的時候，年三十歲。約瑟從法老面前出來，遍行埃及全地。
46 Yusufu to jiiri waranza saaya kaŋ a kay Misira bonkoono Firawna jine. Yusufu fatta Firawna do ka Misira laabo gana, a me-a-me.
47在七個豐年的時候，地裡的出產非常豐盛。
47 Kunji jiiri iyya din ra laabo yulwa nda ŋwaari.
48約瑟把埃及七個豐年的一切糧食都收集起來，把糧食存放在城中；各城周圍田地所出的糧食，也存放在各城中。
48 Yusufu na ŋwaari jisi kwaarey ra. Farey kaŋ yaŋ goono ga kwaara kulu windi, a n'i ŋwaaro jisi kwaara ra.
49約瑟積蓄了極多的五穀，好像海沙那樣多，甚至他不再記下數量，因為實在無法計算。
49 Yusufu na masangu jisi kaŋ baa gumo danga teeku me gaa taasi cine, hal a fay da lasaabo, zama a baa da lasaabuyaŋ.
50在荒年還沒有來到以前，約瑟生了兩個兒子，是安城的祭司波提非拉的女兒亞西納給約瑟生的。
50 I na ize aru hinka hay Yusufu se, za hara jiirey mana kaa, kaŋ yaŋ Asenata (kaŋ a baabo ga ti Alfa Potifera, kaŋ ga ti On wane) hay a se.
51約瑟給長子起名叫瑪拿西，因為他說：“ 神使我忘記我所有的困苦，以及我父的全家。”
51 Yusufu na nga hay-jina maa daŋ Manasse, zama a ne: «Irikoy naŋ ay ma dinya ay taabo kulu, d'ay baaba windo kulu.»
52他給次子起名叫以法蓮，因為他說：“ 神使我在受苦之地繁盛起來。”
52 Ihinkanta mo, a n'a maa daŋ Ifraymu. Zama a ne: «Irikoy n'ay no izeyaŋ ay kaynandiyaŋ laabo ra.»
53豐年與荒年埃及地的七年豐收一結束，
53 Kunji jiiri iyya din kaŋ i te Misira laabo ra bisa.
54七年饑荒就隨著來了，正像約瑟所說的一樣。各地都有饑荒，只有埃及全地仍有糧食，
54 Haray jiiri iyya kaŋ Yusufu ci din mo sintin. Haray te laabey kulu ra, amma nangu kulu Misira laabo ra, ŋwaari go no.
55等到埃及全地也要挨餓的時候，人民就向法老求糧。法老對所有的埃及人說：“你們到約瑟那裡去，他吩咐你們甚麼，你們就作甚麼。”
55 Saaya kaŋ Misira laabo kulu kankam da haray, borey hẽ Firawna gaa ŋwaari sabbay se. Firawna mo ne Misirancey se: «Wa koy Yusufu do. Haŋ kaŋ a ci araŋ se kulu, araŋ m'a te.»
56當時饑荒遍及全國，約瑟就開了所有的糧倉，把糧食賣給埃及人，因為埃及地的饑荒非常嚴重。
56 Hara binde go laabey kulu ra, Yusufu mo na ŋwaari jisante barmey kulu me fiti. A soobay ka neera Misirancey se. Zama hara koroŋ Misira laabo ra.
57各地的人都到埃及去，向約瑟買糧，因為各地的饑荒都非常嚴重。
57 Laabey kulu kaa Misira Yusufu do, zama ngey ma ŋwaari day, zama hara kankam laabey kulu ra.