1亚伯拉罕遣仆人为以撒娶妻
1 Ibrahim zeen, a gay nga jirbey ra gumo. Irikoy na Ibrahim albarkandi mo hay kulu ra.
2亚伯拉罕对他家中，管理所有产业的老仆人说：“请把你的手放在我的大腿底下。
2 Ibrahim salaŋ nga bannya se kaŋ ga ti a windo ra arkuso din, kaŋ ga hay kulu kaŋ go a se dabari. A ne: «Ay ga ni ŋwaaray, ma ni kamba daŋ ay tanja cire.
3我要你指着耶和华天地的 神起誓，不可从我现在居住的迦南人中，为我的儿子娶他们的女子为妻。
3 Ay ga ni daŋ zeyaŋ da Rabbi Irikoy, beene Koyo; Irikoy, ndunnya Koyo, hala ni ma si wande sambu ay izo wo se Kanaanancey wayborey ra, nango kaŋ ay goono ga goro.
4你却要到我的故乡、我的亲族那里去，为我的儿子以撒娶妻。”
4 Amma ni ga koy ay laabo ra, ay dumo do. Noodin no ni ga wande sambu ay izo Isaka se.»
5仆人问亚伯拉罕：“如果那女子不愿跟我到这地方来，我必须把你的儿子带回你原出之地去吗？”
5 A bannya ne a se: «Hambara waybora si yadda k'ay gana ka kaa hala laabu woone ra. A ga tilas no ay ma ye nda ni izo laabo kaŋ ra ni fun din?»
6亚伯拉罕对他说：“你要谨慎，切不可带我的儿子回到那里去。
6 Ibrahim ne a se: «Haggoy! ma si ye nda ay izo noodin koyne.
7耶和华天上的 神，就是领我离开我的父家和我亲族之地，曾经对我说话，又向我起誓的那位说：‘我必把这地赐给你的后裔。’他必在你前面差派他的使者，你就可以从那里为我的儿子娶妻。
7 Rabbi Irikoy, beene Koyo, nga kaŋ n'ay kaa ay baabo windo ra, ay hayyaŋ laabo ra mo, kaŋ salaŋ ay se ka ze ay se ka ne nga ga laabo wo no ay banda bora se -- nga no ga nga malayka donton ni jine. Ni ga wande sambu ay izo se noodin.
8如果那女子不愿跟你来，我叫你所起的这誓就与你无关了。只是不可带我的儿子回到那里去。”
8 Da waybora mana yadda ka ni gana, waati din gaa i na ni feeri ay zeyaŋ woone gaa. Amma ma si ye nda ay izo noodin koyne.»
9于是，仆人把手放在他主人亚伯拉罕的大腿下，为这事向亚伯拉罕起誓。
9 Bannya na nga kamba daŋ nga koyo Ibrahim tanja cire ka ze a se sanni woodin boŋ.
10那仆人从他主人的骆驼里取了十匹骆驼，带着主人各样的美物，起程往两河之间的亚兰去，到了拿鹤的城。
10 Kala bannya na yo way di nga windikoyo yoy ra ka tun, zama a koyo jinayey kulu go a kambe ra. A tun ka koy Mesopotamiya, hala Nahor kwaara.
11黄昏时分，女人出来打水的时候，那仆人就叫骆驼跪在城外的水井旁边，
11 A na nga yoy sambandi kwaara banda, dayo me gaa, wiciri kambu waati kaŋ cine wayborey ga koy hari guruyaŋ.
12然后祷告说：“耶和华我主人亚伯拉罕的 神啊，求你今日使我遇见好机会，施慈爱给我的主人亚伯拉罕。
12 A ne: «Ya Rabbi Irikoy, ay koyo Ibrahim wano, ay ga ni ŋwaaray, m'ay gaa hunkuna. Ma gomni cabe ay koyo Ibrahim se.
13我现在站在水泉旁边，城内居民的女儿正出来打水。
13 Guna, ay go ne dayo wo me gaa. Kwaara borey ize wandiyey mo ga fatta ka kaa hari guruyaŋ.
14我对哪一个少女说：‘请你放下水瓶来，让我喝点水。’如果她回答：‘请喝，我也给你的骆驼喝。’愿那少女就作你选定给你仆人以撒的妻子。这样，我就知道你施慈爱给我的主人了。”
14 Da ni yadda, wandiya kaŋ ay ga ne a se: ‹Ay ga ni ŋwaaray, ma ni foobo zumandi ay se ay ma haŋ,› nga mo ma ne ay se: ‹Haŋ. Ay ga ni yoy mo haŋandi› a ma ciya nga no ga ti bora kaŋ ni waadu ni tamo Isaka se. Yaadin gaa no ay ga bay kaŋ ni na gomni cabe ay koyo se.»
15话还没有说完，不料，利百加肩头上扛着水瓶出来了。利百加是彼土利所生的。彼土利是亚伯拉罕兄弟拿鹤的妻子密迦的儿子。
15 A go no mo, za sanney din mana ban a meyo ra, kala Rabeka fatta ka kaa, nga kaŋ i hay Betuwel se, Ibrahim kayne Nahor wande Milka ize, foobu mo go jasa gaa.
16那少女容貌非常美丽，还是个处女，没有男人亲近过她。她下到水泉那里，打满了水瓶，又上来。
16 Wandiya mo, ihanno no gumo. Wandiyo no da cimi, kaŋ si alboro bay ce fo. A do dayo me gaa, a na nga foobo toonandi nda hari ka ziji.
17仆人就跑去迎着她，说：“请你把瓶里的水给我喝一点。”
17 Kala bannya zuru ka kuband'a. A ne: «Ay ga ni ŋwaaray, naŋ ay ma haŋ hari kayna ni foobo gaa.»
18那少女回答：“我主请喝。”就急忙把水瓶拿下来，托在手上给他喝。
18 Nga mo ne: «Haŋ me, ay jine bora.» A waasu ka nga foobo zumandi ka gaay nga kambe ra. A n'a no, a haŋ mo.
19他喝足了，少女就说：“我也要为你的骆驼打水，直到它们都喝足了。”
19 Saaya kaŋ wandiya n'a no hari ka ban, a ne: «Ay ga hari kaa ni yoy mo se, hal i ma haŋ ka yeesi.»
20于是急忙把水瓶里的水倒在槽里，又跑到井旁去打水，给他所有的骆驼打上水来。
20 A waasu ka foobo bare garba ra. A zuru ka ye dayo do koyne ka hari guru. A guru mo yoy kulu se.
21那人一句话也不说，只注视着她，要知道耶和华使他的道路亨通不亨通。
21 Kala bora na mo sinji wandiya gaa ka dangay siw! ka guna. A ga ba nga ma bay hala Rabbi na nga dirawo boriyandi, wala manti yaadin no.
22骆驼喝足了，那人就拿出一个重近六克的金鼻环，戴在她的鼻子上，又拿出两个重一百一十四克的金手镯，套在她的手上，
22 A go no, saaya kaŋ yoy haŋ ka ban, bora na wura hanga korbayyaŋ sambu, sekel* jare tiŋay wane, da wura kambe guuru hinka, sekel way tiŋay waneyaŋ.
23然后问她：“请你告诉我，你是谁的女儿？你父亲的家里有地方给我们住宿没有？”
23 A ne: «Ay ga ni ŋwaaray, ma ci ay se, ni ya may ize no? Nangu go no ni baaba windo ra kaŋ iri ga zumbu no?»
24她回答：“我是密迦给拿鹤所生的儿子彼土利的女儿。”
24 A ne a se: «Ay ya Betuwel kaŋ ga ti Milka ize kaŋ a hay Nahor se din ize no.»
25她又说：“我们有很多粮草和饲料，也有住宿的地方。”
25 A ne a se mo: «Iri gonda subu nda kobto kaŋ ga wasa, da nangu kaŋ araŋ ga zumbu mo.»
26那人就跪下敬拜耶和华，
26 Kala albora na nga boŋ ye ganda ka sududu Rabbi se.
27说：“耶和华我主人亚伯拉罕的 神是应当称颂的，因为他不断以慈爱和信实待我的主人；耶和华也一路引导我，到了我主人的兄弟家里。”
27 A ne: «I ma Rabbi, ay koyo Ibrahim wane Irikoyo sifa, kaŋ mana fay da bakaraw da nga cimo mo ay koyo Ibrahim se. Waato kaŋ ay go fonda ra, Rabbi furo ay jine ka kaa hala ay windikoyo nya-izey do.»
28那少女就跑回去，把这些事都告诉了她母亲家里的人。
28 Kala wandiya zuru ka koy ka sanney din ci nga nya-izey se.
29利百加有一个哥哥，名叫拉班。
29 Rabeka gonda arme fo kaŋ maa Laban. Laban mo zuru ka fatta ka koy bora do, dayo boŋ.
30他看见了妹妹的鼻环和手上的手镯，又听见了妹妹利百加说：“那人对我这样这样说”，就跑去见外面水泉旁边的那人。他来到那人跟前的时候，见他仍然站在骆驼旁边的水泉那里。
30 Saaya kaŋ a di hanga korbayey da guurey nga waymo kambey gaa, saaya kaŋ a maa nga waymo Rabeka sanney kaŋ a ne: « Ya-cine no bora salaŋ ay se,» kal a koy bora do. A go ga kay yoy jarga, dayo boŋ.
31拉班说：“你这蒙耶和华赐福的，请进来吧，为什么站在外面呢？我已经收拾好了房间，也为骆驼预备了地方。”
31 Laban ne: «Ya nin Rabbi albarkanta, ma furo ka kaa. Ifo se no ni goono ga kay taray? Ay jin ka fuwo hanse, da nangu mo yoy se.»
32那人就进了拉班的家。拉班卸了骆驼，拿粮草和饲料给骆驼吃，又拿水给那人和与他同来的人洗脚。
32 Kala bora furo windo ra. Laban na yoy jarawey zumandi, a na subu nda kobto daŋ yoy se, da hari mo bora cey nyunyaŋ se, da borey kaŋ yaŋ go a banda cey mo se.
33然后在他面前摆上食物，但那人说：“除非等我说完了我的事，我不会吃。”拉班说：“请说。”
33 I kande a se ŋwaari a ma ŋwa. Amma a ne: «Ay si ŋwa kala nd'ay n'ay kaayaŋo sabaabo ci jina.» Laban mo ne: «Ma salaŋ.»
34那人说：“我是亚伯拉罕的仆人。
34 Bora ne: «Ay ya Ibrahim bannya no.»
35耶和华厚厚地赐福我主人，他就昌大起来；耶和华又赐给他羊群、牛群、金银、仆婢、骆驼和驴。
35 A ne koyne: «Rabbi n'ay koyo albarkandi gumo, hal a te boro beeri. A n'a no feeji kuruyaŋ da hawyaŋ da nzarfu da wura, da tamyaŋ, alboro nda wayboro, da yoyaŋ da farkayyaŋ.
36我主人的妻子撒拉年老的时候，给我主人生了一个儿子。我主人也把他一切所有的都给了这个儿子。
36 Ay koyo wando Saharatu mo na ize alboro hay ay koyo se a zeena ra. A se no a na hay kulu kaŋ go nga se no.
37我主人要我起誓，说：‘你不可从我现在居住的迦南地中，为我的儿子娶迦南的女子为妻。
37 Ay koyo mo n'ay daŋ zeyaŋ ka ne: ‹Ma si wande sambu ay izo se Kanaanancey wayborey ra, kaŋ yaŋ laabo ra ay go da goray,
38你要到我的父家，和我的族人那里去，为我的儿子娶一个妻子。’
38 amma ni ma koy ay baaba windo ra, ay dumey do, ka wande sambu ay izo se.›
39我问我主人：‘如果那女子不愿跟我回来呢？’
39 Ay mo, ay ne ay koyo se: ‹Hambara waybora s'ay gana.›
40他回答：‘我行事为人都在他面前的耶和华，必差派他的使者与你同去，使你的道路亨通，你就可以从我的族人和我的父家，给我的儿子娶一个妻子。
40 A ne ay se: ‹Rabbi kaŋ jine ay go ga dira ga nga malayka donton ni banda. Nga no ga fonda boriyandi ni se. Ni ga wande sambu ay izo se mo ay dumey ra, ay baaba windo ra.
41只要你到了我的族人那里去，我叫你起的誓就与你无关；他们若不把女子交给你，我叫你起的誓也与你无关。’
41 Waati din gaa no ni ga hanan ay zeyaŋo kaŋ ni ze ay se din gaa. Amma da ni koy ay dumey do, i wangu ni se, ni hanan ay zeyaŋo gaa nooya.›
42我今天到了水泉那里，就说：‘耶和华我主人亚伯拉罕的 神啊，你若叫我所走的道路亨通，
42 To. Hunkuna kaŋ ay to dayo me gaa, ay ne: Ya Rabbi, ay koy Ibrahim Irikoyo, hunkuna da ni ga fonda kaŋ ay ga gana boriyandi,
43那么，我现在站在水泉旁边，但愿有一个少女出来打水，我要对她说：“请你把瓶里的水给我喝一点。”
43 guna, ay neeya ga kay dayo wo boŋ. Ma naŋ a ma ciya wandiya kaŋ ga fatta ka hari guru, kaŋ se ay ga ne: Ay ga ni ŋwaaray, m'ay no ni foobo haro gaa kayna, ay ma haŋ,
44她若对我说：“你请喝，我还要打水给你的骆驼喝。”愿那女子就作耶和华给我主人的儿子所选定的妻子。’
44 nga mo ma ne ay se: ‹Ni ma haŋ. Ay ga kaa ni yoy mo se›, naŋ a ma ciya waybora kaŋ ni waadu ay koyo izo se no.
45我心里的话还没有说完，利百加就肩头扛着水瓶出来了，她下到水泉那里去打水；我就对她说：‘请给我水喝。’
45 Hal ay ga salaŋ ka ban ay bina ra, kala Rabeka kaa da nga foobo nga jasa gaa. A do dayo do ka hari kaa. Ay mo ne a se: ‹Ay ga ni ŋwaaray, ay no ay ma haŋ.›
46她急忙从肩上拿下水瓶来，说：‘请喝，我还要给你的骆驼喝。’我喝了，她也打水给我的骆驼喝。
46 Nga mo, a waasu ka nga foobo zumandi nga jasa gaa ka ne: ‹Ma haŋ. Ay ga ni yoy mo no, i ma haŋ.› Ay haŋ. A na yoy mo haŋandi.
47于是我问她，说：‘你是谁的女儿？’她回答：‘我是密迦给拿鹤所生的儿子彼土利的女儿。’我就把鼻环戴在她的鼻子上，把手镯套在她的两手上。
47 Ay n'a hã ka ne: ‹Ni ya may ize no?› A ne nga ya Betuwel, Nahor izo kaŋ Milka hay a se din ize no. Kal ay na korbay daŋ a niina gaa, guurey mo a kambey gaa.
48然后我跪下敬拜耶和华，称颂耶和华我主人亚伯拉罕的 神，因为他引导我走恰当的路，使我得到我主人的兄弟的孙女，作我主人的儿子的妻子。
48 Waato din gaa ay n'ay boŋ sumbal ka sududu Rabbi se. Ay na Rabbi, ay koy Ibrahim Irikoyo sifa, nga kaŋ furo ay jine fonda kaŋ ga saba ra, za kaŋ mo ay ga du ka konda ay koyo kayne izo a izo se.
49现在你们若愿意以慈爱和信实待我的主人，就请告诉我。如果不愿意，也请你们告诉我；使我可以知道怎样行。”
49 Sohõ, d'araŋ ga booriyaŋ da cimi te ay koyo se, wa ci ay se. Da manti yaadin mo no, araŋ ma ci ay se zama ay ma bare kambe ŋwaari gaa wala kambe wow gaa.»
50拉班和彼土利回答，说：“这事既然出于耶和华，我们就不能对你说好说歹。
50 Saaya din Laban da Betuwel tu a se ka ne: «Hayo wo, Rabbi do no a fun. Iri wo si hin ka salaŋ ni se ilaalo wala ihanno.
51看哪，利百加就在你面前，你可以把她带去，照着耶和华所说的，作你主人儿子的妻子。”
51 Guna, Rabeka neeya ni jine. M'a sambu a ma koy ka ciya ni koyo izo se wande, danga mate kaŋ Rabbi ci.»
52亚伯拉罕的仆人听到了他们这些话，就俯伏在地敬拜耶和华。
52 A ciya mo, waato kaŋ Ibrahim bannya maa i sanno, kala a sududu Rabbi se hala ganda.
53那仆人拿出金器、银器和衣服送给利百加，又把贵重的礼物送给她的哥哥和她的母亲。
53 Bannya mo na taalam jinayyaŋ kaa taray: nzarfu nda wura wane yaŋ, da bankaarayyaŋ, ka no Rabeka se. A na nooyaŋ no armo da nyaŋo mo se kaŋ yaŋ nooru ga baa.
54然后，仆人和与他同来的人才吃喝，并且住了一夜。他们早晨起来，仆人就说：“请打发我回到我主人那里去吧！”
54 Woodin banda no i ŋwa i haŋ, nga nda alborey kaŋ yaŋ kaa a banda. I kani noodin. Kaŋ mo bo, susuba ra kaŋ i tun, kal a ne: «W'ay sallama, ay ma ye ay koyo do.»
55利百加的哥哥和母亲说：“让这女孩子和我们同住多几天，或是十天，然后她可以离去。”
55 Kala wandiya armo da nyaŋo ne: «Wa naŋ wandiya ma te jirbiyaŋ iri do, baa jirbi way cine, gaa a ma koy.»
56仆人回答他们：“你们不要挽留我，耶和华既然使我的道路亨通，就请打发我回到我主人那里去。”
56 Bannya ne i se: «Araŋ ma s'ay gaay, za kaŋ Rabbi n'ay fonda boriyandi. W'ay sallama ya koy ay koyo do.»
57他们说：“我们可以把那女孩子叫来，问问她的意思。”
57 I ne: «To. Naŋ iri ma wandiya ce ka maa a me ra.»
58他们把利百加叫了来，问她：“你愿意与这人同去吗？”她回答：“我愿意去。”
58 I na Rabeka ce ka ne a se: «Ni ga koy boro wo banda, wala?» A ne: «Ay ga koy.»
59于是，他们把自己的妹妹利百加，她的乳母和亚伯拉罕的仆人，以及同来的人，都打发走了。
59 Yaadin cine no i na ngey waymo Rabeka sallama nd'a, nga da nga gaaykwa, da Ibrahim bannya, da nga borey.
60他们给利百加祝福，对她说：“我们的妹妹啊，愿你作千万人之母；愿你的后裔，占领仇敌的城门。”
60 I na albarka gaara Rabeka se. I ne a se: «Ni ya iri kayne no. Ni ma te boro zambar hala dubu-dubu se nya. Ni banda ma du ngey ibarey kwaara meyey ka tubu.»
61以撒迎娶利百加利百加和她的众使女就起来，骑上骆驼，跟着那人走；那仆人就带着利百加走了。
61 Rabeka tun mo, nga nda nga wandiyey. I kaaru yoy boŋ ka bora gana. Bannya mo na Rabeka sambu ka dira.
62那时，以撒刚从庇耳．拉海．莱回来，他原本是住在南地的。
62 Isaka kaa ka fun dayo do haray kaŋ maa «Irikoy Fundikoono Kaŋ Go G'ay Guna», zama Negeb* laabo ra n'a go da goray.
63黄昏的时候，以撒出来田间默想。他举目观看，忽然看见来了些骆驼。
63 Han fo wiciri kambu, Isaka fatta ka koy saajo ra ka fongu. A na nga boŋ sambu ka guna, kala yoy go ga kaa.
64利百加举目观看，看见了以撒，就下了骆驼，
64 Rabeka na nga boŋ sambu. Saaya kaŋ a di Isaka, a zumbu ka fun ywa boŋ.
65问那仆人：“在田间走来迎接我们的这人是谁？”仆人回答：“他是我的主人。”利百加就拿面纱蒙在面上。
65 Zama a na bannya hã no ka ne: «May no boro wo kaŋ go ga kaa batama gaa g'iri kubay?» Kala bannya ne: «Ay koyo no.» Rabeka na nga zaara sambu ka bangum.
66仆人把所作的一切事，都告诉以撒。
66 Bannya mo ci Isaka se hay kulu kaŋ nga te.
67以撒领利百加进了他母亲撒拉的帐棚，并且娶了她。利百加就作了以撒的妻子。以撒爱利百加。以撒自从他母亲去世后，这才得了安慰。
67 Isaka kande wayhiijo nga nya Saharatu kuuru fuwo ra. A na Rabeka sambu k'a ciya nga wande, a ga ba r'a mo. Yaadin no Isaka du kunfayaŋ d'a, nga nyaŋo buuyaŋ banda.