1约瑟和他的兄弟
1 Yakuba goro nga baabo yawtaray laabo ra kaŋ ga ti Kanaana.
2雅各的历史记在下面：约瑟十七岁的时候，与他的哥哥们一同牧羊。他是个孩童，与他父亲的妾，辟拉和悉帕的众子，常在一起。约瑟把他们的恶行报告给父亲。
2 Yakuba bandey neeya: Waato kaŋ Yusufu to jiiri way cindi iyye, a ga kurey kuru nga nya-izey banda. Bila da Zilpa, kaŋ ti a baabo wandey, i izey banda no arwaso go. Yusufu mo g'i kalima ngey baabo do.
3以色列爱约瑟过于爱其他的儿子，因为约瑟是他年老时生的。他给约瑟做了一件彩色长衣。
3 Woodin banda, Israyla* ga ba Yusufu ka bisa a beerey kulu, zama a zeenay boŋ ize no. A na jabba taalamante fo te a se mo.
4约瑟的哥哥们见父亲爱约瑟过于爱他们，就恨约瑟，不能与他和和气气地说话。
4 A beerey mo faham ka bay kaŋ ngey baabo ga ba r'a. I konn'a mo, hal i si hin ka baani sanni te a se.
5约瑟的梦约瑟作了一个梦，把梦告诉哥哥们，他们就越发恨他。
5 Kala Yusufu na hindiri fo te, a n'a ci mo nga beerey se, hal i konn'a ka tonton.
6约瑟对他们说：“请听我所作的这个梦：
6 A ne i se: «Ay g'araŋ ŋwaaray, wa maa ay hindiro wo kaŋ ay te.
7我们正在田间捆麦子，我的麦捆忽然站立起来，你们的麦捆都来围着我的下拜。”
7 Zama a go, iri goono ga bokoyaŋ haw fari ra. Kal ay bokwa go, a tun ka kay. Araŋ bokoy mo go, i kaa k'a windi. I sombu ay bokwa se.»
8他的哥哥们对他说：“你真的要作我们的王吗？真的要管辖我们吗？”他们就为了约瑟的梦和他的话，越发恨他。
8 A beerey ne a se: «Haba? Nin wo, daahir ni ga iri may, wala mo daahir ni ga du hin iri boŋ?» I ye ka konn'a ka tonton a hindiro sabbay se, d'a sanney mo sabbay se.
9后来约瑟又作了一个梦，也把梦向哥哥们述说了。他说：“我又作了一个梦，我梦见太阳、月亮和十一颗星向我下拜。”
9 A ye ka hindiri fo te koyne, a n'a ci nga beerey se. A ne: «A go, ay ye ka hindiri fo te. Wayna da hando da handariya way cindi fo go, i somb'ay se.»
10约瑟把梦向他父亲和哥哥们述说了，他父亲就斥责他，说：“你所作的这梦是什么梦呢？我和你母亲，以及你的兄弟，真的要来俯伏在地向你下拜吗？”
10 A na woodin ci nga baabo se, da nga beerey mo se. Kala baabo deen'a gaa ka ne a se: «Ifo no ni hindiro wo kaŋ ni te? Haba? Wiiza, in da ni nya da ni beerey, iri ga kaa ka sombu ni jine hala ganda, wala?»
11他哥哥们都嫉妒他，他父亲却把这事记在心里。
11 A beerey binde canse a gaa, amma baabo na sanno wo gaay nga bina ra.
12约瑟被卖到埃及约瑟的哥哥们去了示剑，牧放他们父亲的羊群。
12 A beerey binde koy zama ngey ma ngey baabo kurey kuru Sekem haray.
13以色列对约瑟说：“你的哥哥们不是在示剑牧放羊群吗？来吧，我要派你到他们那里去。”约瑟回答他：“我在这里。”
13 Israyla mo ne Yusufu se: «Manti Sekem haray no ni beerey goono ga kurey kuru bo? Kaa, ay ga ni donton i do.» Yusufu ne a se: «Ay neeya.»
14以色列对他说：“你去看看你的哥哥们是不是平安，羊群是不是平安，就回来告诉我。”于是打发他离开希伯仑谷，他就到示剑去了。
14 Baabo ne a se: «Ma koy ka ni beerey da kurey mo guna, hal i go baani. Ma ye ka kand'ay se baaru.» A binde n'a donton Hebron gooro ra. A koy Sekem.
15有人遇见约瑟在田间迷了路，就问他说：“你找什么？”
15 Kala boro fo n'a gar, a te boŋdaray saajo ra. Bora binde n'a hã ka ne: «Ifo no ni goono ga ceeci?»
16他回答：“我正在找我的哥哥们，请你告诉我他们在哪里牧放羊群。”
16 A ne: «Ay beerey no ay goono ga ceeci. Ay ga ni ŋwaaray, ma ci ay se naŋ kaŋ i gana ka koy ka ngey kurey kuru.»
17那人说：“他们已经离开了这里；我听见他们说：‘我们要到多坍去。’”于是约瑟去追寻哥哥们，结果在多坍找到了他们。
17 Bora ne a se: «I jin ka tun neewo, zama ay maa i ga ne: ‹Iri ma koy Dotan.› » Kala Yusufu na nga beerey ce gana. A n'i gar Dotan.
18他们远远就看见了他；趁他还没有走近，大家就谋害他，要把他杀死。
18 I binde n'a fonnay nangu mooro, za a mana maan i do jina. I na me haw a boŋ, mate kaŋ ngey ga te k'a wi.
19他们彼此说：“看哪，那作梦的人来了。
19 I ne ngey da cara se: «Guna hindirikoyo no go kaa, ya!
20来吧，我们把他杀了，丢在一个枯井里，就说有猛兽把他吃了。我们要看看他的梦将来要怎么样。”
20 Iri binde ma koy k'a wi ka jindaw guusey wo afo ra. Iri ma ne ganji ham laalo fo no k'a ŋwa. Waato din gaa iri ma di haŋ kaŋ no a hindiro ga ciya.»
21流本听见了，要救约瑟脱离他们的手。他说：“我们不可取他的性命。”
21 Amma Ruben maa, a n'a faaba mo i kambe ra ka ne: «Iri ma s'a wi.»
22流本又对他们说：“不可流他的血，可以把他丢在这旷野的枯井里，不可下手害他。”流本的意思是要救他脱离他们的手，把他带回去给他的父亲。
22 Ruben ne i se: «Iri ma si kuri mun, amma iri m'a jindaw guuso wo ra kaŋ go saajo wo ra. Wa si kambe dake a gaa.» A goono ga miila nga m'a faaba i kambe ra, k'a ye baabo do.
23约瑟到了哥哥们那里，他们就脱去他的外衣，就是他穿在身上的那件彩衣。
23 A ciya binde, waato kaŋ Yusufu kaa nga beerey do, i na Yusufu jabba kaa a gaa, jabba taalamanta din kaŋ a daŋ.
24他们拿住约瑟，把他丢在枯井里。那井是空的，里面没有水。
24 I n'a di ka jindaw guuso ra. Guuso mo ikogo no, hari si a ra.
25他们坐下吃饭，举目观看，见有一群以实玛利人从基列来。他们的骆驼载着香料、乳香和没药，要带下埃及去。
25 I goro zama ngey ma ŋwa. I na ngey boŋ sambu ka guna. Kal i di Isumeylancey jama fo go ga fun Jileyad haray ngey yoy banda. I gonda yaaziyaŋ yoy boŋ ga jeje, da zawul* dugu nda deeli. I go diraw ra zama ngey ma kond'ey Misira.
26犹大对他的众兄弟说：“我们杀了我们的兄弟，把他的血隐藏起来，究竟有什么益处呢？
26 Kala Yahuda ne nga nya-izey se: «Iri m'iri kayne wi k'a kuro tugu wo, mana gaa a nafa?
27我们不如把他卖给以实玛利人，不要下手害他，因为他是我们的兄弟，我们的骨肉。”众兄弟就听从了他。
27 Wa kaa, iri m'a neera Isumeylancey se. Iri ma si kambe dake a gaa, zama iri kayne no, iri basi mo no.» A nya-izey mo n'a sanno gana.
28有些米甸的商人经过那里，约瑟的哥哥们就把约瑟从枯井里拉上来，以二十块银子把他卖给以实玛利人。以实玛利人就把约瑟带到埃及去了。
28 Kala waato kaŋ Midiyancey fatawc'ize fooyaŋ kaa ka bisa, i na Yusufu candi ka kaa guuso ra, k'a neera Isumeylancey se, nzarfu gude waranka. Ngey mo konda Yusufu Misira.
29流本回到枯井那里，见约瑟不在井里，就撕裂自己的衣服。
29 Amma Ruben ye guuso do. A go mo, Yusufu si guuso ra. Kala Ruben na nga bankaarayey tooru-tooru.
30他回到兄弟们那里去，说：“孩子不见了，我可到哪里去呢？”
30 A ye nga kayney do ka ne: «Arwaso si noodin! Man no ay ga gana?»
31于是，他们宰了一只公山羊，把约瑟的长衣蘸在血里；
31 I na Yusufu jabba sambu. I na jindi fo wi ka jabba sufu kuro ra.
32然后打发人把彩衣送到他们父亲那里，说：“这是我们找到的。请你认一认，是你儿子的长衣不是？”
32 I na jabba taalamanta din no i ma kond'a ngey baabo do. I ne: «Iri na woone gar. Ni ma guna ka di sohõ hala ni izo jabba no, wala manti nga no.»
33他认出这件长衣，就说：“是我儿子的长衣，有猛兽把他吃了。约瑟真的被撕碎了。”
33 A n'a bay. A ne: «Ay izo jabba no, ganji ham laalo fo n'a ŋwa. Sikka si i na Yusufu tooru-tooru.»
34雅各就撕裂自己的衣服，腰束麻布，为他儿子哀悼了很多日子。
34 Kala Yakuba na nga bankaarayey tooru-tooru, a na bufu zaara haw nga canta gaa. A na nga izo baray jirbi boobo.
35他所有的儿女都起来安慰他，他却不肯接受他们的安慰，说：“我要悲悲哀哀地下到阴间，到我的儿子那里去。”约瑟的父亲就为他哀哭。
35 A izey kulu, alborey da wayborey tun ka kaa zama ngey m'a yaamar, amma a wangu ka suuru. A ne: «Ay ga soobay ka hẽ kal ay ma koy Alaahara, ay izo do.» Yaadin no baabo soobay ka hẽ d'a a sabbay se.
36米甸人后来把约瑟卖到埃及去，卖给法老的一个臣宰，军长波提乏。
36 Midiyancey mo na Yusufu neera Misira laabo ra, Potifar se, Firawna mantaw fo no kaŋ doogarey koy no.