1Guero has cequién comparationez erraiten, Mahastibat landa ceçan guiçon-batec, eta ingura ceçan hessiz, eta eguin ceçan hobibat lacotaco, eta edifica ceçan dorrebat, eta aloca ciecén laborariey, eta camporat ioan cedin.
1佃户的比喻（太21:33-46；路20:9-19）
2Eta igor ceçan laborarietara sasoinean cerbitzaria, laborarietaric recebi leçançát mahastico fructutic.
2到了时候，园主派了一个仆人到佃户那里，向佃户收取葡萄园一部分的果子。
3Baina hec hura harturic çaurt ceçaten, eta igor ceçaten hutsic.
3佃户抓住他，打了他，放他空手回去。
4Eta berriz igor ceçan hetara berce cerbitzaribat eta harri vkaldiz hauts cieçoten buruä, eta igor ceçaten desonestqui tractaturic.
4园主再派另外一个仆人到他们那里，他们打伤了他的头，并且侮辱他。
5Eta berriz bercebat igor ciecén, eta hura hil ceçaten: eta anhitz berceric, batzu cehatzen eta berceac hiltzen cituztela.
5园主又派另一个去，他们就把他杀了。后来又派去许多仆人，有的给他们打了，有的给他们杀了。
6Oraino bada bere seme maitebat vkan eta, hura-ere igorri vkan du hetara azquenic, cioela, Ahalque içanen dirade ene semearen.
6还有一个，就是园主的爱子，最后园主派他到那里去，说：‘他们必尊敬我的儿子。’
7Baina laborari hec erran ceçaten bere artean, Haur da primua: çatozte hil deçagun haur, eta gure içanen da heretagea.
7那些佃户却彼此说：‘这是继承产业的；来，我们杀了他，产业就是我们的了。’
8Eta harturic hura hil ceçaten, eta iraitz ceçaten mahastitic campora.
8于是抓住他，把他杀了，扔在葡萄园外。
9Cer eguinen du bada mahasti iabeac? Ethorriren da, eta deseguinen ditu laborariac, eta emanen du mahastia berceri.
9这样，葡萄园的主人要怎么办呢？他要来除掉那些佃户，把葡萄园租给别人。
10Eta Scriptura haur-ere eztuçue iracurri? Edificaçaléc arbuyatu duten harria, cantoin buru eguin içan da:
10你们没有念过这段圣经吗：‘建筑工人所弃的石头，成了房角的主要石头；
11Iaunaz eguin içan da haur, eta da gauça miragarria gure beguién aitzinean?
11这是主所作的，在我们眼中看为希奇。’”
12Ayher ciraden bada haren hatzamaitera, baina populuaren beldur ciraden: ecen eçagutu çuten hayén contra comparatione haur erran çuela: eta hura vtziric ioan citecen.
12他们知道他这比喻是针对他们说的，就想要捉拿他，但因为害怕群众，只好离开他走了。
13Guero igor citzaten harengana Phariseuetaric eta Herodianoetaric batzu, hura hatzaman leçatençát hitzean.
13以纳税的事问难耶稣（太22:15-22；路20:19-26）后来，他们派了几个法利赛人和希律党的人到耶稣那里去，要找他的把柄来陷害他。
14Eta hec ethorriric diotsate, Magistruá, bacequiagu ecen eguiati aicela, eta nehoren ansiaric eztuála: ecen ezago guiçonén apparentiara beha, baina eguiazqui Iaincoaren bidea iracasten duc: Bidezco da tributaren Cesari emaitea, ala ez? emanen dugu, ala eztugu emanen?
14他们来到了，就对他说：“老师，我们知道你为人诚实，不顾忌任何人，因为你不徇情面，只照着真理把 神的道教导人。请问纳税给凯撒可以不可以？我们该纳不该纳呢？”
15Eta harc, eçaguturic hayén hypocrisiá, erran ciecén, Cergatic tentatzen nauçue? ekardaçue dinerobat, ikus deçadançat.
15耶稣看出他们的假意，就对他们说：“你们为什么试探我呢？拿一个银币来给我，让我看看。”
16Eta hec presenta cieçoten: orduan dioste, Norena da imagina haur eta scribua? Eta hec erran cieçoten, Cesarena.
16他们就拿来了。耶稣问他们：“这是谁的像，谁的名号？”他们回答他：“凯撒的。”
17Eta ihardesten çuela Iesusec erran ciecén, Renda ietzoçue Cesarenac Cesari: eta Iaincoarenac Iaincoari. Eta mirets ceçaten haren gainean.
17耶稣说：“凯撒的应当归给凯撒， 神的应当归给 神。”他们就对他十分惊奇。
18Orduan ethor citecen harengana Sadduceuac, ceinéc erraiten baitute eztela resurrectioneric, eta interroga ceçaten, cioitela,
18人复活后不娶不嫁（太22:23-33；路20:27-38）撒都该人向来认为没有复活的事，他们来到耶稣那里，问他：
19Magistruá, Moysesec scribatu vkan diraucuc, baldin cembeiten anayea hil bada, eta vtzi badu emaztea, eta haourric vtzi ezpadu, har deçan haren anayac haren emaztea, eta eguin dieçón leinu bere anayeri.
19“老师，摩西曾写给我们说：‘如果一个人死了，留下妻子，没有儿女，他的弟弟就应当娶他的妻子，为哥哥立后。’
20Cituán bada çazpi anaye: eta lehenac har cieçán emazte, eta hiltzean etzieçán leinuric vtzi.
20从前有兄弟七人，头一个娶了妻子，死了，没有留下孩子；
21Eta bigarrenac har cieçán hura, eta hil ciedián, eta harc-ere etzieçán leinuric vtzi: eta hirurgarrenac halaber.
21第二个娶了她，也没有留下孩子，就死了；第三个也是这样。
22Eta har cieçateán hura çazpiéc, eta leinuric etzieçateán vtzi: gucietaco azquenenic hil ciedián emaztea-ere.
22那七个人都没有留下孩子，最后那女人也死了。
23Resurrectionean bada, resuscitatu diratenean hetaric ceinen emazte içanen da? Ecen çazpiéc hura emazte vkan dié.
23到了复活的时候，他们都要复活，她是哪一个的妻子呢？因为七个人都娶过她。”
24Orduan ihardesten çuela Iesusec erran ciecén, Eztuçue halacotz huts eguiten ceren ezpaitaquizquiçue Scripturác, ezeta Iaincoaren verthutea?
24耶稣对他们说：“你们错了，不正是因为你们不明白圣经，也不晓得 神的能力吗？
25Ecen hiletaric resuscitatu diratenean, eztu nehorc emazteric harturen, ez emanen ezconçaz: baina içanen dirade ceruètaco Aingueruäc beçala.
25因为人从死里复活以后，也不娶，也不嫁，而是像天上的天使一样。
26Eta hiléz den becembatean, ecen resuscitatzen diradela, eztuçue iracurri Moysesen liburuan, nola berroan hari minçatu içan çayón Iaincoa, cioela, Ni naiz Abrahamen Iaincoa, eta Isaac-en Iaincoa, eta Iacob-en Iaincoa?
26关于死人复活的事，摩西的经卷中荆棘篇上， 神怎样对他说：‘我是亚伯拉罕的 神，以撒的 神，雅各的 神’，你们没有念过吗？
27Ezta hilén Iaincoa, baina vicién Iaincoa: çuec beraz haguitz enganatzen çarete.
27他不是死人的 神，而是活人的 神。你们是大错特错了！”
28Eta ethor cedin Scribetaric cembeit, hec disputatzen ençunic, eta ikussiric ecen vngui ihardetsi cerauela, harc interroga ceçan, Cein da manamendu gucietaco lehena?
28最重要的诫命（太22:34-40；路10:25-28）有一个经学家，听到他们的辩论，觉得耶稣回答得好，就来问他：“诫命中哪一条是第一重要的呢？”
29Eta Iesusec ihardets cieçón. Manamendu gucietaco lehena duc, Behadi Israel, gure Iainco Iauna, Iaun bakoitzbat duc.
29耶稣回答：“第一重要的是：‘以色列啊，你要听！主我们的 神是独一的主。
30Onhetsiren duc bada eure Iainco Iauna, eure bihotz guciaz, eta eure arima guciaz, eta eure pensamendu guciaz, eta eure ahal guciaz: haur duc lehen manamendua.
30你要全心、全性、全意、全力，爱主你的 神。’
31Eta bigarrenac hura irudi dic, Onhetsiren duc eure hurcoa eure buruä beçala: hauc baino berce manamendu handiagoric eztuc.
31其次是：‘要爱人如己。’再没有别的诫命比这两条更重要的了。”
32Orduan erran cieçón Scriba harc, Vngui, Magistruá, eguiazqui erran duc, ecen Iaincobat dela eta harçaz berceric eztela:
32那经学家对耶稣说：“老师，是的，你说的很对， 神是独一的，除了他以外再没有别的 神。
33Eta haren onhestea bihotz guciaz, eta adimendu guciaz, eta arima guciaz, eta indar guciaz: eta hurcoaren onhestea bere buruä beçala, guehiago dela ecen ez holocausta eta sacrificio guciac.
33我们要用全心、全意、全力去爱他，并且要爱人如己，这就比一切燔祭和各样祭物好得多了。”
34Eta Iesusec ikussi çuenean ecen harc çuhurqui ihardetsi çuela, erran cieçón, Ezaiz vrrun Iaincoaren resumatic. Eta nehor guehiagoric etzayón ausart interrogatzera.
34耶稣见他回答得有智慧，就对他说：“你距离 神的国不远了。”从此再也没有人敢问他了。
35Eta ihardesten çuela Iesusec erraiten çuen, templean iracasten ari cela, Nola dioite Scribéc ecen Christ Dauid-en seme dela?
35大卫称基督为主（太22:41-46；路20:41-44）耶稣在殿里教训人，说：“经学家怎么说基督是大卫的子孙呢？
36Ecen Dauid-ec berac erran du Spiritu sainduaren inspirationez, Erran drauca Iaunac ene Iaunari, Iar-adi ene escuinean, eçar ditzaquedano hire etsayac hire oinén scabella.
36大卫自己被圣灵感动却说：‘主对我的主说：你坐在我的右边，等我把你的仇敌放在你的脚下（有些抄本作“等我使你的仇敌作你的脚凳”）。’
37Beraz Dauid-ec berac deitzen du hura Iaun: nondic da beraz haren seme? Eta gendetze anhitzec ençuten çuen hura gogotic.
37大卫自己既然称他为主，他又怎么会是大卫的子孙呢？”群众都喜欢听他。
38Eta erraiten cerauen bere doctrinán, Beguirauçue Scriba arropa lucequin ebili nahi diradenetaric, eta salutationey merkatuetan on dariztenetaric,
38耶稣叫人提防经学家（太23:1-7；路20:45-47）耶稣教导人的时候，说：“你们要提防经学家，他们喜欢穿长袍走来走去，喜欢人在市中心向他们问安，
39Eta lehen cadirey synagoguetan, eta lehen placey banquetetan:
39又喜欢会堂里的高位，筵席上的首座。
40Iresten dituztela ema alhargunén etcheac, are luçaqui othoitz eguin irudiz: hauc recebituren duté condemnatione handiagoa.
40他们吞没了寡妇的房产，又假装作冗长的祷告。这些人必受更重的刑罚。”
41Eta Iesusec truncoaren aurkán iarriric cegoela, gogoatzen çuen nola populuac diru emaiten çuen truncora, eta anhitz abratsec emaiten çutén anhitz.
41穷寡妇的奉献（路21:1-4）耶稣面对银库坐着，看着大家怎样把钱投入库中。许多有钱的人投入很多的钱。
42Eta ethorriric emazte alhargun paubre batec eman citzan bi peça chipi, baitziraden quadrantbat.
42后来，有一个穷寡妇来投入了两个小钱，就是一个铜钱。
43Orduan bere discipuluac beregana deithuric erran ciecén, Eguiaz diotsuet, ecen alhargun paubre hunec guehiago eman duela ecen ez truncora eman duten guciéc.
43耶稣把门徒叫过来，对他们说：“我实在告诉你们，这穷寡妇投入库里的，比众人投的更多。
44Ecen guciéc soberaturic çutenetic eman vkan duté, baina hunec eman du bere paubreciatic çuen gucia bayeta, bere sustantia gucia.
44因为他们都是把自己剩余的投入，这寡妇是自己不足，却把她一切所有的，就是全部养生的，都投进去了。”