1Cen bada Bazcoaren eta ogui altchagarri gabecoen bestá bi egunen buruän: eta Sacrificadore principalac eta Scribác çabiltzan bilha nolatan hura fineciaz hatzamanic hil leçaqueten.
1商议怎样杀害耶稣（太26:1-5；路22:1-6）
2Eta cioiten, Ez bestán, populuan tumultoric eztençát.
2不过他们说：“不可在节期下手，免得引起民众暴动。”
3Eta Iesus Bethanian Simon sorhayoaren etchean cela eta mahainean iarriric cegoela, ethor cedin emaztebat aspic garbizco vnguentu precio handitaco boeitabat çuela: eta hautsiric boeitá, huts ceçan haren buru gainera.
3伯大尼妇人用香膏膏主（太26:6-13。参约12:1-8）耶稣在伯大尼，在患痲风的西门家里吃饭的时候，有一个女人来了，拿着一瓶珍贵的纯哪哒香膏。她打破了瓶，把香膏浇在耶稣的头上。
4Eta ciraden batzu berac baithan gaitzi çayenic, eta erraiten çutenic, Certaco vnguentu goastatze haur eguin içan da?
4有几个人很生气，彼此说：“为什么这样浪费香膏呢？
5Ecen haur hirur-ehun dinero baino guehiagotan saldu ahal çaten, eta eman paubrey. Eta baçadassaten haren contra.
5这香膏可以卖三百多个银币，用来赒济穷人。”他们就向她发怒。
6Baina Iesusec dio, Vtzaçue hori, cergatic faschatzen duçue? obra ombat enegana eguin du.
6但耶稣说：“由她吧！为什么难为她呢？她在我身上作的是一件美事。
7Ecen paubreac bethiere vkanen dituçue çuequin, eta noiz-ere nahi vkanen baituçue, hæy vngui ahal daidieçue: baina ni eznauçue bethi vkanen.
7你们常常有穷人跟你们在一起，只要你们愿意，随时都可以向他们行善，然而你们却不常有我。
8Hunec ahal duena eguin du: auançatu da ene gorputzaren vnctatzera ene ohorztecotzat.
8她已经尽她所能的作了。她预先用香膏膏了我的身体，是为了我的安葬。
9Eguiaz erraiten drauçuet, non-ere predicaturen baita Euangelio haur mundu gucian, hunec eguin duena-ere contaturen da hunen memoriotan.
9我实在告诉你们，福音无论传到世界上什么地方，都要传讲这女人所作的来记念她。”
10Orduan Iudas Iscariot hamabietaric bat ethor cedin Sacrificadore principaletara, hura liura liecençat.
10犹大出卖耶稣（太26:14-16）十二门徒中的一个，就是加略人犹大，去见祭司长，要把耶稣交给他们。
11Eta hec hori ençunic aleguera citecen, eta prometta cieçoten diru emaitera: eta bilha çabilan nolatán hura dembora moldezcoz tradi leçaqueen.
11他们听见了就很欢喜，答应给他银子。于是犹大就找机会出卖耶稣。
12Eta altchagarri gabeco oguién lehen egunean, Bazcoa sacrificatu behar çutenean, erran cieçoten bere discipuluéc, Non nahi duc ioanic appain deçagun ian deçánçat Bazcoa?
12最后的晚餐（太26:17-30；路22:7-23；约13:21-30。参林前11:23-25）除酵节的第一天，就是宰杀逾越节羊羔的那一天，门徒问耶稣：“你要我们到哪里去，为你预备逾越节的晚餐呢？”
13Orduan igor citzan bere discipuluetaric biga, eta erran ciecén, Çoazte hirira, non bathuren baitzaiçue guiçombat, pegar-bat vr daramala: çarrcitzate hari.
13他就差派两个门徒，对他们说：“你们到城里去，必有一个拿着水瓶的人，向你们迎面而来，你们就跟着他，
14Eta nora-ere sarthuren baita, erroçue aitafamiliari: Magistruac cioc, Non da neure discipuluequin Bazcoa ianen dudan ostatua?
14无论他进入哪一家，你们要对那家主说，老师说：‘我的客厅在哪里？我和门徒好在那里吃逾越节的晚餐。’
15Eta harc eracutsiren drauçue gambera handibat paratua eta appaindua: han appain ieçaguçue.
15他必指给你们楼上一间布置整齐、预备妥当的大房间，你们就在那里为我们预备。”
16Parti citecen bada haren discipuluac, eta ethor citecen hirira: eta eriden ceçaten erran cerauen beçala, eta appain ceçaten Bazcoa.
16门徒出去，进了城，所遇见的正如耶稣所说的，就预备好了逾越节的晚餐。
17Eta arrastu cenean, ethor cedin hamabiequin.
17到了晚上，耶稣和十二门徒来了。
18Eta hec mahainean iarriric ceudela, eta alha ciradela, dio Iesusec, Eguiaz erraiten drauçuet, çuetaric batec tradituren nau, ceinec iaten baitu enequin.
18他们坐着吃饭的时候，耶稣说：“我实在告诉你们，你们中间有一个跟我一起吃饭的人要出卖我。”
19Eta hec has citecen tristetzen: eta hari erraiten bata bercearen ondoan, Ni naiz? eta berceac, Ni naiz?
19他们就很忧愁，一个一个地问他：“是我吗？”
20Eta harc ihardesten çuela erran ciecén, Hamabietaric batec, enequin platean trempatzen duenec tradituren nau.
20耶稣对他们说：“他是十二门徒里的一个，和我一同把手蘸在盘子里的。
21Segur guiçonaren Semea badoa, harçaz scribatu den beçala: baina maledictione guiçon haren gainean, ceinez guiçonaren Semea tradituren baita: on çuqueen guiçon harc baldin iayo ezpaliz.
21正如经上指着人子所说的，他固然要离世，但出卖人子的那人有祸了！他没有生下来还好。”
22Eta hec alha ciradela, har ceçan Iesusec oguia eta gratiác rendaturic hauts ceçan: eta eman cieçén, eta dio, Har eçaçue, ian eçaçue: haur da ene gorputza.
22他们吃的时候，耶稣拿起饼来，祝谢了，就擘开，递给门徒，说：“你们拿去吃吧，这是我的身体。”
23Eta copá hartu çuenean, gratiác rendaturic, eman ciecén: eta edan ceçaten hartaric guciéc.
23又拿起杯来，祝谢了就递给门徒，他们都喝了。
24Eta dioste, Haur da ene odol Testamentu berricoa, anhitzengatic issurten dena.
24耶稣说：“这是我的血，是为立约的，为许多人流出来的。
25Eguiaz diotsuet, ecen eztudala edanen hemendic harat aihenaren fructutic, hura berriric Iaincoaren resumán edanen dudan egunerano.
25我实在告诉你们，我决不再喝这葡萄酒，直到我在 神的国里喝新酒的那一天。”
26Eta canticoa erranic ioan citecen Oliuatzetaco mendirát.
26他们唱完了诗，就出来，往橄榄山去。
27Orduan dioste Iesusec, Guciac scandalizaturen çarete nitan gau hunetan: ecen scribatua da, Ioren dut artzaina, eta barreyaturen dirade ardiac.
27预言彼得不认主（太26:31-35；路22:31-34；约13:36-38）耶稣对他们说：“你们都要后退，因为经上记着：‘我要击打牧人，羊群就分散了。’
28Baina resuscita nadinean aitzinduren natzaiçue Galileara.
28但我复活以后，要比你们先到加利利去。”
29Eta Pierrisec erran cieçón, Baldin guciac scandaliza baditez-ere, ni ez ordea.
29彼得对他说：“就算所有的人都后退，我却不会。”
30Orduan diotsa Iesusec, Eguiaz erraiten drauat ecen egun, gau hunetan biguetan oillarrac io deçan baino lehen, hiruretan vkaturen nauála.
30耶稣对他说：“我实在告诉你，就在今天晚上，鸡叫两遍以前，你会三次不认我。”
31Baina harc vnguiz haguitzago erraiten çuen, Baldin hirequin hil behar banu-ere, ezaut vkaturen. Eta halaber guciec-ere erraiten çutén.
31彼得更坚决地说：“就算必须与你一同死，我也决不会不认你！”众人也都这样说。
32Guero ethorten dirade Gethsemane deitzen den leku batetara: eta dioste bere discipuluey, Iar çaitezte hemen, othoitz daididano.
32在客西马尼祷告（太26:36-46；路22:39-46）他们来到一个地方，名叫客西马尼；耶稣对门徒说：“你们坐在这里，我去祷告。”
33Eta hartzen ditu Pierris eta Iacques eta Ioannes berequin, eta has cedin icitzen, eta guciz keichatzen.
33他带了彼得、雅各、约翰一起去，就惊惧起来，非常难过。
34Eta dioste, Alde gucietaric triste da ene arimá heriorano: çaudete hemen, eta veilla eçaçue.
34于是对他们说：“我的心灵痛苦得快要死了；你们要留在这里，也要警醒。”
35Eta aitzinachiago ioanic, bere buruä lurrera egotz ceçan, eta othoitz eguin ceçan, baldin possible baliz iragan ledin harenganic oren hura:
35耶稣稍往前走，俯伏在地上祷告：如果可能的话，使那时刻不要临到他。
36Eta erran ceçan, Abba, Aitá, gauça guçiac possible dituc hire: transporta eçac eneganic copa haur: badaric-ere ez nic nahi dudana, baina hic nahi duana.
36他说：“阿爸、父啊，你凡事都能作，求你叫这杯离开我。但不要照我的意思，只要照你的旨意。”
37Guero ethor cedin, eta eriden citzan lo ceunçala: eta diotsa Pierrisi, Simón lo atza? orembat ecin veillatu duc?
37耶稣回来，看见门徒睡着了，就对彼得说：“西门，你睡觉吗？你连一个小时也不能警醒吗？
38Veilla eçaçue, eta othoitz eguiçue, sar etzaitezten tentationetan: spiritua prompto da, baina haraguia flacu.
38应当警醒、祷告，免得陷入试探；你们心灵虽然愿意，肉体却是软弱的。”
39Eta berriz ioanic othoitz eguin ceçan, eta propos bera erran ceçan.
39耶稣又去祷告，说的也是同样的话。
40Guero itzuliric eriden citzan berriz lo ceunçala: ecen hayén beguiac cargatuac ciraden, eta etzaquiten cer ihardets ceçaqueoten.
40他再回来的时候，看见门徒睡着了；因为他们十分疲倦，不知道该怎样回答他。
41Eta ethor cedin herén aldian, eta dioste, Lo eguiçue gaurguero, eta reposa çaitezte: asco da, ethorri da orena: huná, liuratzen da guiçonaren Semea gaichtoén escuetara.
41耶稣第三次回来，对他们说：“你们还在睡觉休息吗？够了，时候到了，看哪，人子要被交在罪人手里了。
42Iaiqui çaitezte, goacen: huná, ni traditzen nauena hurbildu da.
42起来，我们走吧！出卖我的人来了。”
43Eta bertan, hura oraino minço cela, ethor cedin Iudas, baitzén hamabietaric bat, eta harequin gendetze handia ezpatequin eta vhequin, Sacrificadore principalén, eta Scribén, eta Ancianoén partez.
43耶稣被捕（太26:47-56；路22:47-53；约18:3-11）耶稣还在说话的时候，十二门徒中的犹大和一群拿着刀棒的人来到了；他们是祭司长、经学家和长老派来的。
44Eta eman cerauen, hura traditzen çuenac elkarren artean seignale, cioela, Nori-ere pot eguinen baitraucat, hura da, hari çatchetzate, eta eramaçue segurqui.
44出卖耶稣的人给他们一个暗号，说：“我跟谁亲嘴，谁就是他。你们把他逮捕，小心带去。”
45Eta ethorri cenean, bertan harengana hurbilduric diotsá, Magistruá, Magistruá, eta pot eguin cieçón.
45犹大来到，立刻上前对耶稣说：“拉比！”就跟他亲嘴。
46Orduan hec eçar citzaten bere escuac haren gainean, eta hatzaman ceçaten.
46他们就动手拿住耶稣，逮捕了他。
47Eta han ciradenetaric cembeitec, ezpatá idoquiric io ceçan Sacrificadore principalaren cerbitzaria, eta edequi cieçón beharria.
47站在旁边的人中有一个拔出刀来，砍了大祭司的仆人一刀，削掉了他的一只耳朵。
48Eta ihardesten çuela Iesusec erran ciecén, Gaichtaguin baten ondoan beçala ilki çarete ezpatequin eta vhequin ene hatzamaitera?
48耶稣对他们说：“你们带着刀棒出来，把我当作强盗捉拿吗？
49Egun oroz çuen artean nincén templean iracasten ari nincela, eta ez nauçue hartu. Baina behar da compli ditecen Scripturác.
49我天天在殿里教导人，跟你们在一起，你们却没有捉拿我；但这是为了要应验经上的话。”
50Orduan hura vtziric haren discipulu guciéc ihes ceguitén.
50门徒都离开他逃跑了。
51Eta guiçón gaztebat iarreiqui içan çayón gorputz billuciaren gainean inguru mihisse batez estaliric, eta hatzaman ceçaten hura guiçon gazte batzuc.
51有一个青年，赤身披着一块麻布，跟着耶稣。众人捉住他的时候，
52Baina hura, vtziric mihissea, billuzgorriric itzur cequién.
52他就丢掉麻布，赤身逃跑了。
53Orduan eraman ceçaten Iesus Sacrificadore subiranoagana: eta bil citecen harequin. Sacrificadore principal guciac, eta Ancianoac, eta Scribác.
53大祭司审问耶稣（太26:57-68；路22:67-71；约18:12-13、19-24）他们把耶稣押到大祭司那里，所有的祭司长、长老和经学家都聚集在一起。
54Eta Pierris vrrundanic iarreiqui cequión Sacrificadore subiranoaren sala barnerano: eta cegoen iarriric cerbitzariequin, berotzen cela su bazterrean.
54彼得远远地跟着耶稣，直到大祭司的官邸，和差役一同坐着烤火。
55Eta Sacrificadore principalac, eta consistorio gucia Iesusen contra testimoniage bilha çabiltzan, hura hil eraci leçatençát: eta etzutén erideiten.
55祭司长和公议会全体都寻找证据控告耶稣，要把他处死，却没有找着。
56Ecen anhitzec falsuqui testificatzen çutén haren contra: baina etziraden conforme hayén testimoniageac.
56有许多人作假证供控告他，但他们的证供各不相符。
57Orduan batzuc iaiquiric falsuqui testifica ceçaten haren contra, cioitela,
57有几个人站起来，作假证供控告他说：
58Guc ençun dugu hori erraiten, Nic deseguinen dut temple escuz eguin haur, eta hirur egunez berce escuz eguin eztembat edificaturen dut.
58“我们听他说过：‘我要拆毁这座人手所造的圣所，三日之内要另建一座不是人手所造的圣所。’”
59Baina hala-ere hayén testimoniagea etzén conforme.
59就是这样的见证，他们也不一致。
60Orduan Sacrificadore subiranoac artera iaiquiric interroga ceçan Iesus, cioela, Eztuc deus ihardesten? cer da hauc hire contra testificatzen dutena ?
60大祭司站起来，走到中间，问耶稣：“这些人作证控告你的是什么呢？你怎么不回答呢？”
61Baina hura ichilic cegoen, eta etzeçan deus ihardets. Berriz Sacrificadore subiranoac interroga ceçan hura, eta erran cieçón, Hi aiz Christ Iainco Benedicatuaren Semea?
61耶稣却不作声，什么也不回答。大祭司又问他：“你是那受称颂者的儿子基督吗？”
62Eta Iesusec erran cieçón, Ni nauc, eta ikussiren duçue guiçonaren Semea iarriric dagoela Iaincoaren botherearen escunean, eta ethorten dela ceruco hodeyetan.
62耶稣说：“我是。你们要看见人子，坐在权能者的右边，驾着天上的云降临。”
63Orduan Sacrificadore subiranoac bere arropác erdiraturic erran ceçan, Cer guehiago testimonio behar dugu?
63大祭司就撕开自己的衣服，说：“我们还要什么证人呢？
64Ençun duçue blasphemioa: cer irudi çaiçue? Eta hec guciéc haren contra iugea ceçaten, hil mereci cuela.
64你们都听见这亵渎的话了。你们认为怎么样？”众人都定他该死的罪。
65Eta has citecen batzu haren contra thu eguiten: eta haren beguithartearen estaltzen, eta haren buffetatzen: eta hari erraiten, Prophetiza eçac. Eta officieréc cihor vkaldi emaiten ceraucaten.
65于是有些人就向他吐唾沫，蒙住他的脸。用拳头打他，对他说：“你说预言吧！”差役把他拉去，用手掌打他。
66Eta Pierris behereco salán cegoela, ethor cedin Sacrificadore subiranoaren nescatoetaric bat:
66彼得三次不认主（太26:69-75；路22:54-62；约18:15-18、25-27）彼得在下边院子的时候，大祭司的一个婢女来了，
67Eta ikussi çuenean Pierris berotzen cegoela, hari beguira iarriric erran ceçan, Eta hi Iesus Nazarenorequin incén.
67看见彼得烤火，就瞪着他说：“你也是和拿撒勒人耶稣一伙的！”
68Baina harc vka ceçan, cioela, Eztinát eçagutzen, ez etzeaquinat hic cer dionán. Eta ilki cedin corralerat, eta oillarrac io ceçan.
68彼得却否认说：“我不知道，也不明白你在说什么！”他就走出去，到了前院，鸡就叫了（有些抄本无“鸡就叫了”一句）。
69Eta nescatoa berriz hura ikussiric, has cedin han ciradeney erraiten, Haur hetaric da.
69那婢女看见他，又对站在旁边的人说：“这个人也是他们一伙的。”
70Baina harc berriz vka ceçan. Eta appurbaten buruän berriz han ciradenéc erran cieçoten Pierrisi, Eguiazqui hetaric aiz, ecen Galileano aiz, eta hire lengoageac irudi dic.
70彼得还是不承认。过了一会，站在旁边的人也对彼得说：“你真是他们一伙的，因为你也是加利利人。”
71Orduan hura has cedin maradicatzen eta arnegatzen, cioela, Eztut eçagutzen çuec dioçuen guiçon hori.
71彼得就发咒起誓说：“我不认得你们说的这个人！”
72Eta berriz oillarrac io ceçan: eta orhoit cedin Pierris Iesusec erran ceraucan hitzaz, Oillarrac biguetan io deçan baino lehen, hiruretan vkaturen nauc. Eta camporat ilkiric nigar eguin ceçan.
72立刻鸡就叫了第二遍。彼得想起耶稣对他说过的话：“鸡叫两遍以前，你要三次不认我。”他一想起来，就哭了（“他一想起来，就哭了”或译：“他就夺步而出，痛哭起来”）。