1Dembora hartan ioaiten cen Iesus ereincetan gaindi Sabbath egun batez: eta haren discipuluac ciraden gosse, eta has citecen buruca idoquiten, eta iaten.
1安息日的主（可2:23-28；路6:1-5）
2Eta Phariseuec ikussiric erran cieçoten, Horrá, hire discipuluéc eguiten dié Sabbathoan eguin sori eztena.
2法利赛人看见了，就对他说：“你看，你的门徒作了安息日不可作的事。”
3Baina harc erran ciecén, Eztuçue iracurri Dauid-ec gossez eguin çuena eta harequin ciradenec?
3耶稣对他们说：“大卫和跟他在一起的人，在饥饿的时候所作的，你们没有念过吗？
4Nola sarthu içan cen Iaincoaren etchean, eta propositionezco oguiac ian cituen: hetaric iatea ez haren, ez harequin ciradenén, Sacrificadorén baicen sori etzelaric?
4他不是进了 神的殿，吃了他和跟他在一起的人不可以吃，只有祭司才可以吃的陈设饼吗？
5Edo eztuçue iracurri Leguean, nola Sabbath egunetan Sacrificadoréc templean Sabbath eguna hausten dutén, eta hoguen-gabe diraden?
5律法书上记着：安息日，祭司在殿里供职，触犯了安息日，也不算有罪；你们也没有念过吗？
6Bada erraiten drauçuet, ecen templea baino handiagobat hemen dela.
6我告诉你们，这里有一位是比圣殿更大的。
7Eta baldin bacinaquite cer den, Misericordia nahi dut eta ez sacrificio, etzintuquezten condemnatu hoguen-gabeac.
7如果你们明白‘我喜爱怜悯，不喜爱祭祀’这句话的意思，就不会把无罪的定罪了。
8Ecen Sabbathoaren-ere Iaun da guiçonaren Semea.
8因为人子是安息日的主。”
9Eta handic partituric hayén synagogara ethor cedin.
9治好手枯的人（可3:1-6；路6:6-11）耶稣离开那里，来到他们的会堂。
10Eta huná, cen han guiçombat escua eyhar çuenic: eta interroga ceçaten, ciotela, Sori da Sabbath egunean sendatzea? haur cioiten, hura accusa leçatençat.
10会堂里有一个人，他的一只手枯干了。有人问耶稣：“在安息日治病，可以吗？”目的是要控告耶稣。
11Eta harc erran ciecén, Nor içanen da çuetaric guiçona, ardibat duenic: eta, baldin hura Sabbathoan lecera eror badadi, harturen eta altchaturen eztuena?
11耶稣回答：“你们当中有哪一个，他仅有的一只羊在安息日跌进坑里，会不把羊抓住拉上来呢？
12Eta cembatez da guiçona ardia baino guehiago? Beraz sori da Sabbathoetan vngui eguitea.
12人比羊贵重得多了！所以，在安息日行善是可以的。”
13Orduan diotsó guiçon hari, Heda eçac eure escua. Eta heda ceçan, eta bercea beçain senda cedin.
13于是对那人说：“伸出手来！”他把手一伸，就复原了，好像另一只手一样。
14Eta Phariseuéc ilkiric har ceçaten conseillu, haren contra, nolatan hura hil leçaqueten.
14法利赛人出去，商议怎样对付耶稣，好杀掉他。
15Baina Iesusec hori eçaguturic leku eguin ceçan handic: eta iarreiqui cequión gendalde handia, eta hec guciac senda citzan.
15 神拣选的仆人耶稣知道了，就离开那里。有很多人跟随他，他医好他们所有的病人，
16Eta mehatchurequin debeta citzan ezleçaten manifesta.
16又嘱咐他们不可替他张扬。
17Compli ledinçát Esaias prophetáz erran içan cena, cioela,
17这就应验了以赛亚先知所说的：
18Huná, ene cerbitzari elegitu dudana, ene maitea, ceinetan hartzen baitu bere atseguin ona ene arimác: eçarriren dut neure Spiritua haren gainean, eta iugemendu Gentiley predicaturen draue.
18“看哪！我所拣选的仆人，我所爱，心里所喜悦的；我要把我的灵赐给他，他必向万国宣扬公理。
19Eztu iharduquiren, ezeta oihuric eguinen, eta nehorc eztu carriquetan haren voza ençunen.
19他不争吵，也不喧嚷，人在街上听不见他的声音。
20Canabera çarthatua eztu chehaturen, eta kea darión lihoa eztu iraunguiren: iugemendua victoriatan ilki eraci diroeno.
20压伤的芦苇，他不折断，将残的灯火，他不吹灭；直到他施行公理，使公理得胜。
21Eta haren icenean Gentiléc sperança vkanen dute.
21万民都要寄望于他的名。”
22Orduan presentatu içan çayó demoniatu itsu eta mutubat: eta senda ceçan hura, halaco maneraz non itsu eta mutu cena minço baitzen eta ikusten baitzuen.
22耶稣靠 神的灵赶鬼（可3:20-30；路11:14-23）有人带了一个被鬼附着、又瞎又哑的人到耶稣那里。耶稣医好了他，那哑巴就能说话，也能看见了。
23Eta spanta cedin populu gucia, eta erraiten çuen, Ezta haur Dauid-en semea?
23群众都很惊奇，说：“难道他就是大卫的子孙？”
24Baina Phariseuéc hori ençunic, erraiten çuten: Hunec eztitu deabruac campora egoizten Beelzebub deabruén princearen partez baicen.
24法利赛人听见了，说：“这个人赶鬼，只不过是靠鬼王别西卜罢了。”
25Baina Iesusec eçaguturic hayén pensamenduac, erran ciecén, Bere contra partitua den resuma gucia, deseguinen da: eta bere contra partitua den hiric edo etchec, eztu iraunen.
25耶稣知道他们的心思，就对他们说：“如果一个国家自相纷争，就必定荒凉；一城一家自相纷争，必站立不住。
26Eta baldin Satanec Satan campora egoizten badu, bere contra partitua da: nolatan beraz iraunen du haren resumác?
26如果撒但赶逐撒但，就会自相纷争。那么，他的国怎能站立得住呢？
27Eta baldin nic Beelzebub-en partez campora egoizten baditut deabruac, çuen seméc noren partez campora egoizten dituzte? Halacotz hec çuen iuge içanen dirade.
27我若靠别西卜赶鬼，你们的子孙又靠谁呢？这样，他们就要断定你们的不是。
28Baina baldin nic Iaincoaren Spirituaz campora egoizten baditut deabruac, beraz ethorri da çuetara Iaincoaren resumá.
28我若靠 神的灵赶鬼， 神的国就已经临到你们了。
29Ezpa nolatan nehor sar ahal daite borthitz baten etchera, eta haren ostillamendua pilla, baldin lehen esteca ezpadeça borthitza? eta orduan haren etchea pillaturen duque.
29如果不先把壮汉绑起来，怎能进到他的家里，抢夺财物呢？如果绑起来了，就可以抢劫他的家了。
30Enequin eztena ene contra da, eta enequin biltzen ari eztena barreyatzen ari da.
30不站在我这一边的就是反对我的，不跟我一起收聚的，就是分散的。
31Halacotz erraiten drauçuet, bekatu eta blasphemio gucia barkaturen çaye guiçoney: baina Spirituaren contretaco blasphemioa barkaturen etzaye guiçoney.
31因此，我告诉你们，人的一切罪和亵渎的话，都可以赦免；可是，亵渎圣灵就得不着赦免。
32Eta nor-ere minçaturen baita guiçonaren Semearen contra, barkaturen çayo hari: baina nor-ere minçaturen baita Spiritu sainduaren contra, etzayo barkaturen hari ez secula hunetan, ez ethorteco denean:
32无论谁说话得罪了人子，还可以赦免；但说话得罪了圣灵的，今生来世都得不着赦免。
33Edo eguiçue arbore ona, eta haren fructua on: edo eguiçue arbore vstela, eta haren fructua vstel: ecen fructutic arborea eçagutzen da.
33种好树结好果子（路6:43-45）“你们种好树就结好果子，种坏树就结坏果子；凭着果子就能认出树来。
34Viperén castá, nolatan vngui minça ahal çaitezquete gaichto çaretelaric? ecen bihotzeco abundantiatic ahoa minço da.
34毒蛇所生的啊，你们既然是邪恶的，怎能说出良善的话？因为心中所充满的，口里就说出来。
35Guiçon onac bihotzeco thesaur onetic idoquiten ditu gauça onac : eta guiçon gaichtoac thesaur gaichtotic idoquiten ditu gauça gaichtoac.
35良善的人从他良善的心（“心”原文作“库房”）发出良善，邪恶的人从他邪恶的心（“心”原文作“库房”）发出邪恶。
36Baina badiotsuet, eçen guiçonéc erran duqueiten hitz alfer guciaz, contu rendaturen dutela iudicioco egunean.
36我告诉你们，人所说的闲话，在审判的日子，句句都要供出来，
37Ecen eure hitzetaric iustificaturen aiz, eta eure hitzetaric condemnaturen aiz.
37因为你要照你的话被称为义，或定为有罪。”
38Orduan ihardets ceçaten Scribetaric eta Phariseuetaric batzuc, cioitela, Magistruá, nahi guendiquec hireganic cembeit signo ikussi.
38约拿的神迹（可8:11-12；路11:29-32）当时，有一些经学家和法利赛人对耶稣说：“老师，我们想请你显个神迹看看。”
39Baina harc ihardesten çuela erran ciecén, Natione gaichtoa eta adulteroa signo esquez dago: baina signoric etzayo emanen, Ionas prophetaren signoa baicen.
39但耶稣说：“邪恶和淫乱的世代寻求神迹，除了约拿先知的神迹以外，再没有神迹给你们了。
40Ecen hala nola Ionas balenaren sabelean hirur egun eta hirur gau içan baitzén: hala içanen da guiçonaren Semea lurraren bihotzean, hirur egun eta hirur gau.
40约拿怎样三日三夜在大鱼的腹中，人子也要照样三日三夜在地里。
41Niniuaco guiçonac iaiquiren dirade iudicioan natione hunequin, eta condemnaturen dute haur: ceren hec emendatu baitziraden Ionasen predicationera, eta huna, Ionas bainoagoa hemen.
41审判的时候，尼尼微人要和这个世代一同起来，定这个世代的罪，因为他们听了约拿所传的就悔改了。你看，这里有一位是比约拿更大的。
42Egu-erdico reguiná iaiquiren da iudicioan natione hunequin, eta harc condemnaturen du haur: ceren ethor baitzedin lurraren bazterretic Salomonen sapientiaren ençutera, eta huná, Salomon bainoagoa hemen.
42审判的时候，南方的女王要和这个世代一同起来，定这个世代的罪，因为她从地极来到，要听所罗门智慧的话。你看，这里有一位是比所罗门更大的。
43Bada spiritu satsua ilki denean guiçonaganic, leku leihorréz dabila, paussu bilha, eta eztu erideiten.
43污灵去而复返的教训（路11:24-26）“有一个污灵离开了一个人，走遍干旱之地，寻找栖身的地方，却没有找到。
44Orduan erraiten du, Itzuliren naiz neure ilki naicen etchera. Eta ethorri denean, erideiten du hutsa, escobaturic eta appainduric.
44他就说：‘我要回到我从前离开了的那房子。’到了之后，看见里面空着，已经打扫干净，粉饰好了，
45Orduan ioaiten da, eta hartzen ditu berequin berceric çazpi spiritu bera baino gaichtoagoac, eta sarthuric habitatzen dirade han, eta guiçon haren fina hatsea baino gaichtoago da: hala natione gaichto huni-ere helduren çayó.
45他就去带了另外七个比自己更恶的污灵来，一齐进去住在那里；那人后来的情况，比以前更坏了。这邪恶的世代也会这样。”
46Eta hura oraino populuari minço çayola, huná, haren ama eta anayeac ceuden lekorean, harequin minçatu nahiz.
46谁是耶稣的母亲和弟兄（可3:31-35；路8:19-21）耶稣还在对群众讲话的时候，他的母亲和弟弟站在外面，要找他讲话。
47Eta cembeitec erran cieçón, Hará, hire ama eta hire anayeac lekorean diaudec, hirequin minçatu nahiz.
47有人告诉耶稣：“你的母亲和弟弟站在外面，有话要跟你说。”
48Baina harc ihardesten çuela erran cieçón hura erran cionari, Nor da ene ama, eta nor dirade ene anayeac?
48他回答那人：“谁是我的母亲？谁是我的弟兄？”
49Eta hedaturic bere escua bere discipuluén gainera, erran ceçan, Huná ene ama eta ene anayeac.
49他伸手指着门徒说：“你看，我的母亲，我的弟兄！
50Ecen norc-ere eguinen baitu ene Aita ceruètan denaren vorondatea, hura da ene anaye, eta arreba, eta ama.
50凡是遵行我天父旨意的，就是我的弟兄、姊妹和母亲了。”