1Orduan ethorten dirade Iesusgana Ierusalemetar Scriba eta Phariseu batzu, dioitela,
1不可因传统废弃 神的诫命（可7:1-23）
2Cergatic hire discipuluéc iragaiten dute aitzinecoen ordenança? ecen eztitie ikutzen bere escuac oguia iaten dutenean.
2“你的门徒为什么违背古人的传统，在饭前不洗手呢？”
3Eta harc ihardesten çuela erran ciecén, Eta çuec cergatic iragaiten duçue Iaincoaren manamendua çuen ordenançaz?
3耶稣回答：“你们又为什么因你们的传统，违背 神的诫命呢？
4Ecen Iaincoac manatu vkan du, dioela, Ohoraitzac eure aita eta ama. Eta, Aita edo ama maradicaturen duena, herioz hil bedi.
4 神说：‘当孝敬父母’，又说：‘咒骂父母的必被处死’。
5Baina çuec dioçue, Norc-ere erranen baitrauca aitari edo amari, Eneganic den dono gucia probetchaturen çaic: ohora ezpadeça-ere bere aita edo bere ama hoguen gabe date.
5你们却说：‘人若对父母说：“我应该给你们的，已经作了献给 神的礼物”，
6Eta ezdeustu vkan duçue Iaincoaren manamendua çuen ordenançáz.
6他就可以不孝敬父母了。’你们因为你们的传统，就废弃了 神的话。
7Hypocritác, vngui prophetizatu vkan du çueçaz Esaiasec, dioela,
7伪君子啊，以赛亚指着你们说的预言说得好：
8Populu haur ahoz hurbiltzen çait, eta ezpainéz ohoratzen nau: baina hauén bihotza vrrun da eneganic.
8‘这人民用嘴唇尊敬我，心却远离我；
9Baina alferretan ohoratzen naute, iracasten dituztela doctrinatzát guiçonén manamenduac.
9他们把人的规条当作道理去教导人，所以拜我也是徒然。’”
10Eta populua beregana deithuric erran ciecén, Ençun eçaçue eta adi eçaçue.
10耶稣叫群众前来，对他们说：“你们要听，也要明白。
11Eztu ahoan sartzen denac satsutzen guiçona: baina ahotic ilkiten denac satsutzen du guiçona.
11进到口里的不能使人污秽，只有从口里出来的，才能使人污秽。”
12Orduan hurbilduric bere discipuluéc erran cieçoten, Eçagutu duc nola Phariseuac propos hori ençunic scandalizatu içan diraden?
12门徒前来告诉他：“法利赛人听了这话很生气，你知道吗？”
13Eta harc ihardesten çuela erran ceçan, Ene Aita ceruètacoac landatu eztuen landare gucia erroetaric idoquiren da.
13耶稣说：“所有不是我天父栽种的植物，都要连根拔起来。
14Vtzitzaçue, itsuric itsuén guidari dirade: baldin itsuac itsua guida badeça, biac hobira eroriren dirade.
14由得他们吧！他们是瞎眼的，却作了向导；如果瞎子领瞎子，二人都会跌进坑里。”
15Orduan ihardesten çuela Pierrisec erran cieçon, Declara ieçaguc comparatione hori.
15彼得说：“请你给我们解释这个比喻吧。”
16Eta Iesusec erran ceçan, Oraino çuec-ere adimendu gabe çarete?
16耶稣说：“你们还是不明白吗？
17Oraino eztuçue aditzen ecen ahoan sartzen den gucia, sabelera ioaiten dela, eta retreitera egoizten dela?
17难道不知道一切进到口里的，是进到肚腹，然后排泄到外面去吗？
18Baina ahotic ilkiten diradenac, bihotzetic partitzen dirade, eta hec satsutzen dute guiçona.
18但从口里出来的，是发自内心，才会使人污秽。
19Ecen bihotzetic partitzen dirade pensamendu gaichtoac, hiltzecác, adulterioac, paillardiçác, ohoinqueriác, testimoniage falsuac, gaitzerraitecác.
19因为从心里出来的，有恶念、凶杀、奸淫、淫乱、偷盗、假见证和毁谤。
20Hauc dirade guiçona satsutzen dutenac: baina escuac ikuci gaberico iateac, eztu guiçona satsutzen.
20这些才会使人污秽，不洗手吃饭却不会这样。”
21Eta ilkiric handic Iesus ioan cedin Tyreco eta Sidongo comarquetarat.
21迦南妇人的信心（可7:24-30）耶稣离开那里，来到推罗、西顿境内。
22Eta huná, emazte Chananeabat aldiri hetaric ilkiric, oihuz iar cedin, ciotsola, Auc pietate niçaz Dauid-en seme Iauná, ene alaba duc deabruaz gaizqui tormentatua.
22有一个迦南的妇人从那地区出来，喊着说：“主啊，大卫的子孙，可怜我吧！我的女儿被鬼附得很苦。”
23Baina harc etzieçon ihardets hitzic. Orduan hurbilduric bere discipuluéc othoitz ceguioten, cioitela, Emóc congit: ecen oihuz diaoc gure ondoan.
23耶稣一句话也不回答她。门徒上前求他说：“请叫她走吧，她一直跟在我们后面喊叫。”
24Eta harc ihardesten çuela erran ceçan, Eznaiz igorri Israeleco etcheco ardi galduetara baicen.
24耶稣回答：“我被差遣，只是到以色列家的迷羊那里去。”
25Eta harc ethorriric adora ceçan hura, cioela, Iauna, aiuta neçac.
25她来跪在耶稣面前说：“主啊，求你帮助我！”
26Eta harc ihardesten çuela erran ceçan, Eztun gauça bidezcoa haourrén oguiaren hartzea, eta chakurrey egoiztea.
26耶稣回答：“拿儿女的饼丢给小狗吃是不好的。”
27Baina harc erran ceçan, Hala duc, Iauna, baina chakurrec-ere bere nabussién mahainetic erorten diraden appurretaric iaten dié.
27她说：“主啊，是的，不过小狗也吃主人桌子上掉下来的碎渣。”
28Orduan ihardesten çuela Iesusec erran cieçón, O emaztea, handi dun hire fedea: eguin bequin nahi dunán beçala. Eta senda cedin haren alabá orduandanic.
28于是耶稣对她说：“妇人，你的信心真大，照你所想的给你成就吧！”从那时起，她的女儿就好了。
29Eta partituric handic Iesus ethor cedin. Galileaco itsas aldera: eta iganic mendira, iar cedin han.
29治好许多病人（可7:31-37）耶稣离开那里，来到加利利海边，就上山坐下。
30Orduan ethor cedin harengana anhitz gendetze, çutela berequin mainguric, itsuric, muturic, hebainic eta anhitz berceric: eta eçar citzaten Iesusen oinetara, eta senda citzan.
30有许多人来到他那里，把瘸腿的、瞎眼的、残废的、哑的和许多别的病人，都带到耶稣跟前，他就医好他们。
31Hala non populuac mirets baitzeçan çacusquianean mutuac minçatzen, hebainac sendaturic, mainguäc çabiltzala, itsuéc ikusten çutela: eta glorifica ceçaten Israeleco Iaincoa.
31群众看见哑巴说话，残废的复原，瘸腿的行走，瞎眼的看见，就十分惊奇，于是颂赞以色列的 神。
32Orduan Iesusec beregana deithuric bere discipuluac erran ceçan, Compassione dut populu huneçaz: ecen ia hirur egun du enequin dagoela, eta eztute cer ian deçaten: eta eztitut baruric igorri nahi, bidean flaca eztitecençat.
32给四千人吃饱的神迹（可8:1-10。参太14:13-21）耶稣叫门徒前来，说：“我怜悯这一群人，因为他们跟我在一起已经有三天，也没有什么吃的；我不想叫他们饿着肚子回去，恐怕他们在路上晕倒。”
33Eta bere discipuluéc diotsote, Nondic guri hambat ogui desertuan hunambat genderen ressasiatzeco?
33门徒对他说：“我们在这旷野地方，哪里有足够的食物给这许多的人吃饱呢？”
34Eta dioste Iesusec, Cembat ogui dituçue? Eta hec erran cieçoten, Çazpi, eta arraintcho batzu.
34耶稣问他们：“你们有多少饼？”他们说：“七个饼和几条小鱼。”
35Orduan mana ceçan populua lurrean iartera.
35他就吩咐群众坐在地上，
36Eta harturic çazpi oguiac eta arrainac, gratiac rendaturic hauts citzan, eta eman cietzén bere discipuluey: eta discipuluéc populuari.
36拿起那七个饼和那些鱼，祝谢了，擘开递给门徒，门徒又分给众人。
37Eta ian ceçaten guciéc, eta ressasia citecen: eta goiti citzaten çathi soberatuetaric çazpi sasqui betheric.
37大家都吃了，并且吃饱了。他们把剩下的零碎拾起来，装满了七个大篮子。
38Eta ian çutenac ciraden, laur milla guiçon, emazteac eta haourrac gabe.
38吃的人，除了妇女和孩子，共有四千。
39Orduan congit emanic gendetzeari, igan cedin vnci batetara: eta ethor cedin Magdaleco bazterretara.
39耶稣解散了群众，就上了船，来到马加丹地区。