1 Bu Syria ac Israel am dair blynedd heb ryfela �'i gilydd.
1南北兩國聯合攻打拉末(代下18:2~3)亞蘭人和以色列人之間,連續三年沒有戰爭。
2 Ond yn y drydedd flwyddyn, tra oedd Jehosaffat brenin Jwda draw yn ymweld � brenin Israel,
2到了第三年,猶大王約沙法下去見以色列王。
3 dywedodd brenin Israel wrth ei weision, "A wyddoch chwi mai ni piau Ramoth-gilead? A dyma ni'n dawel ddigon, yn lle ei chipio o law brenin Syria."
3以色列王對他的臣僕說:“你們知道嗎?基列的拉末原屬於我們,我們怎可靜坐不動,不把它從亞蘭王的手中奪回來呢?”
4 A gofynnodd brenin Israel i Jehosaffat, "A ddoi di gyda mi i ryfel i Ramoth-gilead?" Dywedodd Jehosaffat wrth frenin Israel, "Yr wyf fi fel tydi, fy mhobl i fel dy bobl di, fy meirch i fel dy feirch di."
4亞哈問約沙法:“你肯與我一起到基列的拉末去作戰嗎?”約沙法回答以色列王:“你我不分彼此,我的人民就像是你的人民,我的戰馬就像是你的戰馬。”
5 Ond meddai Jehosaffat hefyd wrth frenin Israel, "Cais yn gyntaf hefyd air yr ARGLWYDD."
5以色列的假先知都預言戰勝(代下18:4~11)約沙法又對以色列王說:“現在請你先求問耶和華。”
6 Yna casglodd brenin Israel y proffwydi, tua phedwar cant ohonynt, a dweud wrthynt, "A ddylwn fynd i fyny i ryfel yn erbyn Ramoth-gilead, ai peidio?" Dywedasant hwythau, "Dos i fyny, ac fe rydd yr ARGLWYDD hi yn llaw'r brenin."
6於是以色列王把眾先知聚集了來,約有四百人,問他們:“我可以去攻打基列的拉末嗎?或是應當忍耐不去呢?”他們說:“你可以上去,主必把那城交在王的手裡。”
7 Ond holodd Jehosaffat, "Onid oes yma broffwyd arall i'r ARGLWYDD, i ni ymgynghori ag ef?"
7約沙法說:“這裡不是還有耶和華的先知,我們可以求問他嗎?”
8 Ac meddai brenin Israel wrth Jehosaffat, "Oes, y mae un gu373?r eto i geisio'r ARGLWYDD drwyddo, Michea fab Imla; ond y mae'n atgas gennyf, am nad yw'n proffwydo lles i mi, dim ond drwg." Dywedodd Jehosaffat, "Peidied y brenin � dweud fel yna."
8以色列王對約沙法說:“還有一個人,我們可以託他求問耶和華。不過我憎恨他,因為他對我說的預言,都是凶話,不是吉話。這人就是音拉的兒子米該雅。”但約沙法說:“請王不要這麼說。”
9 Felly galwodd brenin Israel ar swyddog a dweud, "Tyrd � Michea fab Imla yma ar frys."
9於是王召了一位太監來,說:“快去把音拉的兒子米該雅召來!”
10 Yr oedd brenin Israel a Jehosaffat brenin Jwda yn eu gwisgoedd brenhinol yn eistedd ar eu gorseddau ar y llawr dyrnu wrth borth Samaria, gyda'r holl broffwydi'n proffwydo o'u blaen.
10以色列王和猶大王約沙法穿著朝服,在撒瑪利亞城門口的廣場上,各人坐在自己的王位上;所有的先知都在他們面前說預言。
11 Gwnaeth Sedeceia fab Cenaana gyrn haearn, a dweud, "Fel hyn y dywed yr ARGLWYDD: '�'r rhain byddi'n cornio'r Syriaid nes iti eu difa.'"
11基拿拿的兒子西底家做了些鐵角,說:“耶和華這樣說:‘你要用這些鐵角牴觸亞蘭人,直到把他們完全消滅。’”
12 Ac yr oedd yr holl broffwydi'n proffwydo felly ac yn dweud, "Dos i fyny i Ramoth-gilead a llwydda; bydd yr ARGLWYDD yn ei rhoi yn llaw'r brenin."
12所有的先知也都這樣預言說:“你可以上基列的拉末去,必得勝利!因為耶和華必把那城交在王的手裡。”
13 Dywedodd y negesydd a aeth i'w alw wrth Michea, "Edrych yn awr, y mae'r proffwydi'n unfrydol yn proffwydo llwyddiant i'r brenin. Bydded dy air dithau fel gair un ohonynt hwy, a phroffwyda lwyddiant."
13只有米該雅預言戰敗(代下18:12~22)那去召米該雅的使者對米該雅說:“看哪,這裡的眾先知都異口同聲地對王說吉話,請你與他們一樣說吉話。”
14 Atebodd Michea, "Cyn wired � bod yr ARGLWYDD yn fyw, yr hyn a ddywed yr ARGLWYDD wrthyf a lefaraf."
14米該雅說:“我指著永活的耶和華起誓,耶和華吩咐我甚麼,我就說甚麼。”
15 Daeth at y brenin, a dywedodd y brenin wrtho, "Michea, a awn ni i Ramoth-gilead i ryfel, ai peidio?" A dywedodd yntau wrtho, "Dos i fyny a llwydda, ac fe rydd yr ARGLWYDD hi yn llaw'r brenin."
15米該雅來到王那裡的時候,王就問他:“米該雅啊,我們可以到基列的拉末去作戰嗎?或是要忍耐不去呢?”米該雅回答亞哈:“你可以上去,必得勝利,因為耶和華必把那城交在王的手裡!”
16 Ond dywedodd y brenin wrtho, "Pa sawl gwaith yr wyf wedi dy dynghedu i beidio � dweud dim ond y gwir wrthyf yn enw'r ARGLWYDD?"
16王對他說:“我要囑咐你多少次,你才奉耶和華的名對我只說真話呢?”
17 Yna dywedodd Michea: "Gwelais Israel oll wedi eu gwasgaru ar y bryniau fel defaid heb fugail ganddynt. A dywedodd yr ARGLWYDD, 'Nid oes feistr ar y rhain; felly bydded iddynt ddychwelyd adref mewn heddwch.'"
17米該雅說:“我看見以色列人四散在山上,好像沒有牧人的羊群一樣;耶和華說:‘這些人沒有主人,使他們平平安安各自回家吧!’”
18 Dywedodd brenin Israel wrth Jehosaffat, "Oni ddywedais wrthyt na fyddai'n proffwydo da i mi, ond yn hytrach drwg?"
18以色列王對約沙法說:“我不是告訴過你,這人對我說的預言,總不說吉話,只說凶話嗎?”
19 A dywedodd Michea, "Am hynny, gwrando air yr ARGLWYDD; gwelais yr ARGLWYDD yn eistedd ar ei orsedd, gyda holl lu'r nef yn sefyll ar y dde ac ar y chwith iddo.
19米該雅說:“因此,你要聽耶和華的話;我看見耶和華坐在他的寶座上,天上的萬軍都侍立在他的左右。
20 A dywedodd yr ARGLWYDD, 'Pwy a fedr hudo Ahab i frwydro a chwympo yn Ramoth-gilead?' Ac yr oedd un yn dweud fel hyn a'r llall fel arall;
20耶和華說:‘誰去引誘亞哈,使他上基列的拉末陣亡呢?’有說這樣的,有說那樣的。
21 ond dyma un ysbryd yn sefyll allan o flaen yr ARGLWYDD ac yn dweud, 'Fe'i hudaf fi ef.' Ac meddai'r ARGLWYDD, 'Sut?'
21後來有一個靈出來,站在耶和華面前,說:‘我去引誘他。’耶和華問他:‘你用甚麼方法呢?’
22 Dywedodd yntau, 'Af allan a bod yn ysbryd celwyddog yng ngenau ei broffwydi i gyd.' Yna dywedodd wrtho, 'Fe lwyddi di i'w hudo; dos a gwna hyn.'
22他回答:‘我要出去,在亞哈所有先知的口中,作說謊的靈。’耶和華說:‘你可以去引誘他,你也必能成功,你去這樣行吧!’
23 Yn awr, y mae'r ARGLWYDD wedi rhoi ysbryd celwyddog yng ngenau dy holl broffwydi hyn; y mae'r ARGLWYDD wedi llunio drwg ar dy gyfer."
23現在,耶和華已經把說謊的靈放在你這些先知的口中,耶和華已經命定災禍臨到你。”
24 Nesaodd Sedeceia fab Cenaana a rhoi cernod i Michea, a dweud, "Sut yr aeth ysbryd yr ARGLWYDD oddi wrthyf fi i lefaru wrthyt ti?"
24米該雅受辱被囚(代下18:23~27)基拿拿的兒子西底家近前來,打米該雅的臉頰說:“耶和華的靈怎樣離開了我,去與你說話呢?”
25 Dywedodd Michea, "Cei weld ar y dydd hwnnw pan fyddi'n ceisio ymguddio yn yr ystafell nesaf i mewn."
25米該雅說:“你進密室躲藏的那一天,就必看見了。”
26 A dywedodd brenin Israel, "Dos � Michea a'i roi yng ngofal Amon, rheolwr y dref, a Joas mab y brenin, a dywed wrthynt,
26以色列王說:“把米該雅帶回去,交給市長亞們和王的兒子約阿施,
27 'Fel hyn y dywed y brenin: "Rhowch hwn yng ngharchar, a bwydwch ef �'r dogn prinnaf o fara a du373?r nes imi ddod yn �l yn llwyddiannus".'"
27說:‘王這樣吩咐:把這人囚在監裡,少給他食物和水,直到我平平安安回來。’”
28 Ac meddai Michea, "Os llwyddi i ddod yn �l, ni lefarodd yr ARGLWYDD drwof; gwrandewch chwi bobl i gyd."
28米該雅說:“如果你真的可以平平安安回來,那麼耶和華就沒有藉著我說話了。”他又說:“眾民啊,你們都要聽。”
29 Aeth brenin Israel a Jehosaffat brenin Jwda i fyny i Ramoth-gilead.
29亞哈陣亡(代下18:28~34)於是,以色列王和猶大王約沙法上基列的拉末去了。
30 A dywedodd brenin Israel wrth Jehosaffat, "Yr wyf fi am newid fy nillad cyn mynd i'r frwydr, ond gwisg di dy ddillad brenhinol." Newidiodd brenin Israel ei wisg a mynd i'r frwydr.
30以色列王對約沙法說:“我要改裝上戰場去了;你可以仍穿自己的朝服。”於是以色列王改裝到戰場去了。
31 Yr oedd brenin Syria wedi gorchymyn i'r deuddeg capten ar hugain oedd ganddo ar y cerbydau, "Peidiwch ag ymladd � neb, bach na mawr, ond � brenin Israel yn unig."
31亞蘭王曾經囑咐他的三十二個戰車長說:“無論大小將兵,你們都不要與他們爭戰,只要與以色列王爭戰。”
32 A phan welodd capteiniaid y cerbydau Jehosaffat, dywedasant, "Hwn yn sicr yw brenin Israel." Yna troesant i ymladd ag ef; ond rhoddodd Jehosaffat waedd,
32戰車長們看見約沙法的時候,就說:“這人必是以色列王。”他們就轉過去與他爭戰,約沙法便喊叫起來。
33 a phan welodd capteiniaid y cerbydau nad brenin Israel oedd, gadawsant lonydd iddo.
33戰車長們一見他不是以色列王,就轉回來,不追趕他了。
34 A thynnodd rhyw ddyn ei fwa ar antur, a tharo brenin Israel rhwng y darnau cyswllt a'r llurig. A dywedodd yntau wrth yrrwr ei gerbyd, "Tro'n �l, a dwg fi allan o'r rhengoedd, oherwydd rwyf wedi fy nghlwyfo."
34有一個人隨便射了一箭,竟射中了以色列王鐵甲與護胸甲之間的地方。王對駕車的說:“你把車轉過來,載我離開戰場吧!我受了重傷。”
35 Ond ffyrnigodd y frwydr y diwrnod hwnnw, a bu raid i'r brenin aros yn ei gerbyd yn wynebu'r Syriaid hyd yr hwyr, pan fu farw; a llifodd gwaed yr archoll i waelod y cerbyd.
35那一天戰爭不斷升級,有人扶著王站在車上抵擋亞蘭人。到了黃昏,王就死了;血從傷口流到戰車的底下去。
36 A phan fachludodd yr haul aeth y gri drwy'r gwersyll, "Adref, bawb i'w dref a'i fro; bu farw'r brenin!"
36約在日落的時候,有命令傳遍軍中說:“各歸各城,各歸各地吧。”
37 Aethant �'r brenin i Samaria a'i gladdu yno;
37王死了以後,人們把他送回撒瑪利亞,埋葬在那裡。
38 a phan olchwyd y cerbyd wrth lyn Samaria, lleibiodd y cu373?n ei waed ac ymolchodd y puteiniaid ynddo, yn �l y gair a lefarodd yr ARGLWYDD.
38他們在撒瑪利亞的池旁,妓女洗澡的地方清洗戰車,有狗來舔亞哈的血,正如耶和華說過的話一樣。
39 Onid yw gweddill hanes Ahab, a'r cwbl a wnaeth, a hanes y palas ifori a gododd, a'r holl drefi a adeiladodd, wedi ei ysgrifennu yn llyfr hanesion brenhinoedd Israel?
39亞哈其餘的事蹟,他所作的一切,他建造的象牙宮和他重建的一切城鎮,不是都記在以色列諸王的年代誌上嗎?
40 A bu farw Ahab, a daeth ei fab Ahaseia i'r orsedd yn ei le.
40亞哈與他的列祖同睡,他的兒子亞哈謝接續他作王。
41 Yn y bedwaredd flwyddyn i Ahab brenin Israel daeth Jehosaffat fab Asa yn frenin ar Jwda.
41約沙法作猶大王(代下17:1~6,20:31~21:1)以色列王亞哈第四年,亞撒的兒子約沙法登基作猶大王。
42 Pymtheg ar hugain oedd ei oed pan ddaeth i'r orsedd, a theyrnasodd am bum mlynedd ar hugain yn Jerwsalem. Asuba merch Silhi oedd enw ei fam.
42約沙法登基的時候是三十五歲;他在耶路撒冷作王二十五年。他母親名叫阿蘇巴,是示利希的女兒。
43 Dilynodd lwybr ei dad Asa yn hollol ddiwyro, a gwneud yr hyn oedd yn uniawn yng ngolwg yr ARGLWYDD. Er hynny, ni symudwyd yr uchelfeydd, ac yr oedd y bobl yn parhau i aberthu ac arogldarthu ynddynt.
43約沙法遵行他父親亞撒所行的一切,總不偏離,行耶和華看為正的事。只是邱壇還沒有廢去,人民仍在邱壇上獻祭燒香(“只是邱壇……獻祭燒香。”《馬索拉抄本》為22:44)。
44 Gwnaeth Jehosaffat heddwch � brenin Israel.
44約沙法王與以色列王和平相處。(本節在《馬索拉抄本》為22:45)
45 Ac onid yw gweddill hanes Jehosaffat, ei hynt a'i wrhydri a'i ryfela, wedi ei ysgrifennu yn llyfr hanesion brenhinoedd Jwda?
45約沙法其餘的事蹟,他作過的英勇的事和他怎樣爭戰的事,不是都寫在猶大列王的年代誌上嗎?
46 Hefyd fe ddileodd o'r tir yr olaf o buteinwyr y cysegr a adawyd o ddyddiau ei dad Asa.
46約沙法把父親亞撒在世時遺留下來的廟妓都從國中除滅。
47 Nid oedd brenin yn Edom. Fe wnaeth rhaglaw'r brenin Jehosaffat
47那時,以東沒有王,由總督統治。
48 long Tarsis i fynd i Offir am aur. Ond nid aeth, oherwydd drylliwyd y llong yn Esion-geber.
48約沙法建造了他施船隻,要到俄斐去運金子,可是不能開船,因為船隻在以旬.迦別壞了。
49 Yna dywedodd Ahaseia fab Ahab wrth Jehosaffat, "Fe � fy ngweision i gyda'th weision di mewn llongau." Ond nid oedd Jehosaffat yn fodlon.
49那時亞哈的兒子亞哈謝對約沙法說:“讓我的僕人與你的僕人一同坐船去吧!”但是約沙法不肯。
50 Bu farw Jehosaffat, a chladdwyd ef gyda'i ragflaenwyr yn ninas ei dad Dafydd, a daeth ei fab Jehoram yn frenin yn ei le.
50約沙法與他的列祖同睡,與他的列祖一同埋葬在他先祖大衛的城裡;他的兒子約蘭接續他作王。
51 Daeth Ahaseia fab Ahab yn frenin ar Israel yn Samaria yn yr ail flwyddyn ar bymtheg i Jehosaffat brenin Jwda. Teyrnasodd ar Israel am ddwy flynedd.
51亞哈謝作以色列王猶大王約沙法第十七年,亞哈的兒子亞哈謝在撒瑪利亞登基作以色列王。他作以色列王兩年。
52 Gwnaeth ddrwg yng ngolwg yr ARGLWYDD, a dilynodd lwybr ei dad a'i fam, a llwybr Jeroboam fab Nebat, a barodd i Israel bechu.
52他行耶和華看為惡的事,行他父親的道和他母親的道,又行尼八的兒子耶羅波安使以色列人陷在罪中的道。
53 Gwasanaethodd ac addolodd Baal, a digio'r ARGLWYDD, Duw Israel, yn hollol fel y gwnaeth ei dad.
53他事奉巴力,敬拜巴力,照著他父親所行的一切惹耶和華以色列的 神發怒。