1 Apeliodd gwraig un o'r proffwydi at Eliseus a dweud, "Bu farw dy was, fy ngu373?r, ac yr oedd yn ddyn duwiol, fel y gwyddost; ac y mae'r echwynnwr wedi dod i gymryd fy nau blentyn yn gaethion iddo."
1以利沙幫助寡婦還債一位先知門徒的妻子哀求以利沙說：“你僕人我的丈夫死了，你知道你的僕人是敬畏耶和華的。現在債主來要抓我的兩個孩子作他的奴僕。”
2 Dywedodd Eliseus wrthi, "Beth a gaf ei wneud i ti? Dywed wrthyf beth sydd gennyt yn dy du375?." Atebodd hithau, "Nid oes gan dy lawforwyn ddim yn y tu375? ond ystenaid o olew."
2以利沙對他說：“我可以為你作甚麼呢？告訴我，你家裡有甚麼呢？”她說：“婢女家中除了一瓶油以外，甚麼也沒有。”
3 Dywedodd Eliseus, "Dos a benthyg llestri gan dy holl gymdogion yn y stryd; paid � bod yn brin o lestri gweigion.
3以利沙說：“你到外面去向你所有的鄰居借空器皿，要盡量多借。
4 Yna dos i mewn a chau'r drws arnat ti a'th feibion, a thywallt yr olew i'r holl lestri hynny, a gosod pob un llawn o'r neilltu."
4然後回去，把你和你兒子關在家裡，你要把油倒在所有器皿裡面，裝滿了的就放在一邊。”
5 Aeth oddi wrtho a chau'r drws arni hi a'i dau fab; ac fel yr oedd hi'n tywallt, yr oeddent hwythau'n dod �'r llestri ati.
5於是婦人離開了他，把自己和兒子關在門內；她的兒子不住地把器皿拿到她面前，她就把油倒進去。
6 Pan oedd wedi llenwi'r llestri, meddai hi wrth ei mab, "Tyrd � llestr arall imi," a dywedodd yntau, "Nid oes yr un llestr arall." Yna peidiodd yr olew.
6器皿都倒滿了的時候，她對兒子說：“再拿一個器皿給我。”他對她說：“再沒有器皿了。”油就止住了。
7 Pan ddaeth a dweud yr hanes wrth u373?r Duw, dywedodd ef, "Dos, gwerth yr olew a th�l dy ddyled, a chei di a'th feibion fyw ar y gweddill."
7她去告訴神人，神人說：“你去把油賣掉，還清你的債務，你和你的兒子可以靠著剩下的過活。”
8 Rhyw ddiwrnod aeth Eliseus heibio i Sunem, lle'r oedd gwraig fonheddig; a bu hi'n daer arno i gymryd bwyd yno. Felly bob tro y byddai'n dod heibio, byddai'n troi i mewn yno i fwyta.
8書念婦人接待以利沙有一天，以利沙經過書念的時候，那裡有一位貴婦堅持留他吃飯；於是以後每逢他從那裡經過，他總進去吃飯。
9 Dywedodd y wraig wrth ei gu373?r, "Rwy'n gwybod mai gu373?r sanctaidd Duw yw hwn sy'n dod heibio i ni o hyd.
9那婦人對她的丈夫說：“你看，我知道那常從我們這裡經過的，是個聖潔的神人。
10 Rwyf am inni wneud llofft fechan ar y mur, a gosod yno wely a bwrdd a chadair a chanhwyllbren, iddo gael troi i mewn yno pan ddaw atom."
10讓我們蓋一間有牆的小閣，為他在裡面擺設睡床、桌子、椅子和燈盞；他到我們這裡來的時候，就可以到那裡休息。”
11 Un diwrnod pan ddaeth yno a mynd i mewn i'r llofft i orwedd,
11有一天，以利沙來到那裡，就上小閣休息，在那裡躺下。
12 dywedodd wrth ei was Gehasi, "Galw'r Sunamees." Wedi iddo'i galw ac iddi hithau ddod ato,
12他對他的僕人基哈西說：“你去叫這書念的婦人來。”於是他叫了她來，站在他的面前。
13 dywedodd Eliseus wrtho, "Dywed wrthi, 'Dyma ti wedi mynd i'r holl drafferth yma er ein mwyn; beth sydd i'w wneud drosot ti? A oes eisiau dweud gair drosot wrth y brenin neu wrth bennaeth y fyddin?'" Ond dywedodd hi: "Ymysg fy nhylwyth yr wyf fi'n byw."
13他對他的僕人說：“你對她說：‘看哪！你為我們費了這麼多心思。我可以為你作些甚麼呢？你有事要我替你向王或軍長說的嗎？’”她說：“我住在自己的人民中間。”
14 Pan ofynnodd Eliseus, "Beth sydd i'w wneud drosti?" atebodd Gehasi, "Wel, nid oes ganddi fab, ac y mae ei gu373?r yn hen."
14於是他說：“我到底可以為她作些甚麼呢？”基哈西說：“她沒有兒子，而她的丈夫又老了。”
15 Dywedodd, "Galw hi." Wedi iddo ei galw, a hithau'n sefyll yn y drws,
15於是以利沙對他說：“再叫她來。”他就再去叫了她來，她就站在門口。
16 dywedodd wrthi, "Yr adeg hon yn nhymor y gwanwyn byddi'n cofleidio mab." Atebodd hithau, "Na, syr, paid � dweud celwydd wrth dy lawforwyn a thithau'n u373?r Duw."
16以利沙說：“明年這個時分，時候到了，你必懷抱一個兒子。”她說：“神人哪！不要欺哄你的婢女。”
17 Ond beichiogodd y wraig ac ymddu373?yn mab yr adeg honno yn nhymor y gwanwyn, fel y dywedodd Eliseus wrthi.
17蒙恩生子這婦人果然懷了孕，到明年這個時分，時候到了，她就生了一個兒子，正如以利沙對她所說的。
18 Wedi i'r bachgen dyfu, aeth allan ryw ddiwrnod at ei dad i blith y medelwyr,
18孩子中暑死亡孩子漸漸長大。有一天，他出來到收割的人中找他的父親。
19 a gwaeddodd ar ei dad, "Fy mhen, fy mhen!" Dywedodd yntau wrth y gwas, "Dos ag ef at ei fam."
19他對他的父親說：“我的頭啊！我的頭啊！”他的父親對僕人說：“把他抱到他母親那裡。”
20 Cododd hwnnw ef a mynd ag ef at ei fam; bu'n eistedd ar ei glin hyd hanner dydd, ac yna bu farw.
20於是僕人把他抱著，送到他母親那裡。孩子坐在他母親的雙膝上，到中午就死了。
21 Cymerodd ef i fyny, a'i roi i orwedd ar wely gu373?r Duw; yna aeth allan, a chau'r drws.
21她把孩子抱上小閣，放在神人的床上；她把他關在裡面，就出去了。
22 Wedyn galwodd ei gu373?r a dweud, "Anfon un o'r gweision ac un o'r asennod ataf, fel y gallaf frysio at u373?r Duw ac yn �l."
22她呼喚她的丈夫，說：“請你派一個僕人和一頭驢子給我。我要趕到神人那裡，立刻就回來。”
23 Dywedodd ef, "Pam yr ei di ato heddiw? Nid yw'n newydd-loer nac yn saboth." "Mae popeth yn iawn," meddai hithau.
23他說：“為甚麼你要在今天去見他呢？今天既不是月朔，也不是安息日。”她說：“一切都平安。”
24 Cyfrwyodd yr asen a dywedodd wrth ei gwas, "Gyr ymlaen, paid ag arafu er fy mwyn i, os na ddywedaf wrthyt."
24於是她把驢套上鞍，對她的僕人說：“你來趕驢子走吧，除非我告訴你，否則不要因為我慢下來。”
25 Aeth ar ei thaith, a dod at u373?r Duw ym Mynydd Carmel; a phan welodd gu373?r Duw hi'n dod, dywedodd wrth ei was Gehasi, "Dacw'r Sunamees fan draw;
25於是她起程，去到迦密山神人那裡。神人從遠處看見她的時候，就對他的僕人基哈西說：“看哪！書念的婦人在那邊呢！
26 rhed yn awr i'w chyfarfod a gofyn iddi, 'A yw popeth yn iawn gyda thi, gyda'th u373?r, gyda'th blentyn?'" Dywedodd hi, "Ydyw, yn iawn."
26現在你跑去迎接她，對她說：‘你平安嗎？你的丈夫平安嗎？你的兒子平安嗎？’”她說：“都平安。”
27 Ond pan ddaeth at u373?r Duw i'r mynydd, ymaflodd yn ei draed, a phan ddaeth Gehasi i'w gwthio draw, dywedodd gu373?r Duw, "Gad iddi, oherwydd y mae mewn loes mawr, ac y mae'r ARGLWYDD wedi ei gelu oddi wrthyf a heb ei fynegi imi."
27她來到山上神人那裡，就抱住神人的腳；基哈西上前要推開她，但神人說：“由她吧，因為她的心靈很痛苦。耶和華隱瞞我，沒有告訴我。”
28 A dywedodd hi, "A ofynnais i am fab oddi wrth f'arglwydd? Oni ddywedais, 'Paid �'m twyllo'? "
28她說：“我有向我主求過兒子嗎？我不是說過：‘不要欺哄我’的嗎？”
29 Yna dywedodd Eliseus wrth Gehasi, "Clyma dy wisg am dy ganol, cymer fy ffon, a dos; os gweli rywun, paid �'i gyfarch, ac os bydd rhywun yn dy gyfarch di, paid ag aros i ateb. Rho fy ffon ar wyneb y bachgen."
29使死去的孩子復活神人對基哈西說：“你束上腰，手裡拿著我的手杖前去；不論遇見的是誰，都不要向他問安；若是有人向你問安，你也不要回答他，只要去把我的手杖放在孩子的臉上。”
30 Ond dywedodd mam y bachgen, "Cyn wired � bod yr ARGLWYDD yn fyw, a thithau, nid wyf fi am d'adael." Cododd yntau a mynd yn �l gyda hi.
30孩子的母親說：“我指著永活的耶和華和你的性命起誓，我決不會離開你。”神人只好起身隨她而去。
31 Yr oedd Gehasi wedi mynd o'u blaen, a rhoi'r ffon ar wyneb y bachgen, ond ni ddaeth na su373?n na chyffro. Felly aeth yn �l i gyfarfod Eliseus a dweud wrtho, "Ni ddeffr�dd y bachgen."
31基哈西在他們前面去了，把手杖放在孩子的臉上，可是沒有聲音，也沒有反應；於是他回來迎著以利沙，告訴他說：“那孩子還沒有醒過來。”
32 Aeth Eliseus i mewn i'r tu375?, a dyna lle'r oedd y bachgen yn farw, ac wedi ei roi i orwedd ar ei wely ef.
32以利沙來到書念婦人的家，看見孩子已經死了，躺在他的床上。
33 Caeodd Eliseus y drws arnynt ill dau, a gwedd�o ar yr ARGLWYDD.
33於是他進去，把自己和孩子二人關在門內，然後向耶和華禱告。
34 Yna aeth at y plentyn a gorwedd drosto, a rhoi ei geg ar ei geg, a'i lygaid ar ei lygaid, a'i ddwylo ar ei ddwylo, ac ymestyn drosto nes i gnawd y plentyn gynhesu.
34他又上床伏在孩子身上，使自己的口對著孩子的口，自己的眼對著孩子的眼，自己的手放在孩子的手上；他伏在孩子身上，孩子的身體就漸漸溫暖起來。
35 Yna cododd a cherdded unwaith yn �l ac ymlaen yn y tu375?, cyn mynd yn �l ac ymestyn arno. Tisiodd y bachgen seithwaith, ac agor ei lygaid.
35然後他下來在房內來回走了一趟，再上去，伏在孩子身上；那孩子打了七個噴嚏，跟著就張開了眼睛。
36 Yna galwodd Eliseus ar Gehasi a dweud, "Galw'r Sunamees."
36神人呼喚基哈西，說：“你去叫那書念的婦人來。”他就去叫她，她來到他那裡，他就說：“把你的兒子抱起來。”
37 Wedi iddo'i galw, ac iddi hithau ddod, dywedodd, "Cymer dy fab." Syrthiodd hi wrth ei draed a moesymgrymu i'r llawr cyn cymryd ei mab a mynd allan.
37於是她進去，在他的腳前下拜，俯伏在地上；然後把兒子抱起來，出去了。
38 Dychwelodd Eliseus i Gilgal pan oedd newyn yn y wlad. Yr oedd nifer o broffwydi dan ei ofal, a dywedodd wrth ei was, "Gosod y crochan mawr ar y t�n a berwa gawl i'r proffwydi."
38以利沙以麵解毒以利沙又回到吉甲，那地正發生饑荒。先知的門徒坐在他面前。他對他的僕人說：“把大鍋放在火上，給先知的門徒們煮點東西吃。”
39 Yr oedd un ohonynt wedi mynd allan i'r maes i gasglu llysiau, a chafodd winwydden wyllt, a chasglodd goflaid llawn o rawn gwylltion oddi arni, heb wybod beth oeddent, a dod a'u bwrw i'r crochan cawl.
39有一個人到田野那裡去採摘野菜。他找到一棵野瓜藤，就摘下藤上的野瓜裝滿了他的衣服。他回來，把瓜切了放入煮東西的鍋中，他們不知道是甚麼東西。
40 Tywalltwyd y cawl i'r proffwydi ei fwyta, a chyn gynted ag iddynt brofi o'r cawl, yr oeddent yn gweiddi ac yn dweud, "O u373?r Duw, y mae angau yn y crochan." Ac ni allent ei fwyta.
40後來他們倒出來給眾人吃，他們在吃鍋裡的東西的時候，都慘叫起來，說：“神人哪！鍋中有致死的毒物！”他們就不能吃了。
41 Dywedodd yntau, "Dewch � blawd." Ac wedi iddo'i daflu i'r crochan, dywedodd, "Rhannwch i'r dynion, iddynt fwyta." Ac nid oedd dim niweidiol yn y crochan.
41他說：“拿些麵給我。”他把麵放在鍋中，說：“倒出來給眾人吃吧。”鍋裡就沒有毒了。
42 Daeth gu373?r o Baal-salisa � bara blaenffrwyth i u373?r Duw, yn cynnwys ugain torth haidd a thywysennau o u375?d newydd.
42二十個餅給一百人吃飽有一個人從巴力．沙利沙來，他帶給神人二十個用初熟大麥做的餅，還有新穗子；以利沙說：“把這些給眾人吃吧！”
43 Dywedodd, "Rhowch hwy i'r dynion i'w bwyta." Ond dywedodd ei wasanaethwr, "Sut y gallaf rannu hyn rhwng cant o ddynion?" Ond atebodd, "Rho hwy i'r dynion i'w bwyta, oherwydd fel hyn y dywed yr ARGLWYDD: Bydd bwyta a gadael gweddill."
43他的僕人說：“我怎能把這一些食物擺在一百個人面前呢？”神人說：“給眾人吃吧，因為耶和華這樣說：‘他們要吃，而且還有剩下的。’”
44 A gosododd y torthau o'u blaen, a chawsant fwyta a gadael gweddill, yn �l gair yr ARGLWYDD.
44於是僕人擺在眾人面前，他們都吃，而且還有剩下的，正如耶和華所說的。