1 Yn awr, O Israel, gwrando ar y deddfau a'r cyfreithiau yr wyf yn eu dysgu ichwi heddiw; cadwch hwy er mwyn ichwi gael byw a mynd i feddiannu'r wlad y mae'r ARGLWYDD, Duw eich hynafiaid, yn ei rhoi ichwi.
1勸人民遵行 神的律例“以色列人哪，現在你們要聽我向來教訓你們遵行的律例和典章，使你們可以活著，可以進去得著耶和華你們列祖的 神賜給你們的地作產業。
2 Peidiwch ag ychwanegu dim at yr hyn yr wyf yn ei orchymyn ichwi, nac ychwaith dynnu oddi wrtho, ond cadw at orchmynion yr ARGLWYDD eich Duw yr wyf fi yn eu gorchymyn ichwi.
2我吩咐你們的話，你們不可增加，也不可減少，好使你們遵守我吩咐你們的，就是耶和華你們的 神的命令。
3 Gwelsoch �'ch llygaid eich hunain yr hyn a wnaeth yr ARGLWYDD yn Baal-peor; oherwydd dinistriodd yr ARGLWYDD eich Duw o'ch plith bob un oedd yn dilyn Baal Peor;
3耶和華因巴力．毗珥的事所行的，你們都親眼看見了；所有跟隨巴力．毗珥的人，耶和華你們的 神都從你們中間消滅了。
4 ond yr ydych chwi i gyd sydd wedi glynu wrth yr ARGLWYDD eich Duw yn fyw hyd heddiw.
4只有你們緊緊倚靠耶和華你們的 神的人，今日全都活著。
5 Gwelwch fy mod wedi dysgu ichwi'r deddfau a'r cyfreithiau, fel y gorch-mynnodd yr ARGLWYDD fy Nuw imi, er mwyn ichwi eu cadw yn y wlad yr ydych yn mynd i mewn i'w meddiannu.
5看哪，我照著耶和華我的 神吩咐我的，把律例和典章教訓你們，好讓你們在將要進去得為業的地上遵行。
6 Gofalwch eu cadw, oherwydd dyma fydd eich doethineb a'ch deall yng ngolwg y bobloedd; a phan glywant hwy y deddfau hyn, byddant yn dweud, "Yn wir pobl ddoeth a deallus yw'r genedl fawr hon."
6所以你們要謹守遵行，因為在萬民的眼中看來，這就是你們的智慧和聰明；他們一聽見這一切律例，就必定說：‘這大國的人真是有智慧，有聰明啊。’
7 Yn wir pa genedl fawr sydd a chanddi dduw mor agos ati ag yw'r ARGLWYDD ein Duw ni bob tro y byddwn yn galw arno?
7哪一個大國的人有神與他們這樣親近，像耶和華我們的 神，在我們每次呼求他的時候，與我們親近一樣呢？
8 A pha genedl fawr sydd a chanddi ddeddfau a chyfreithiau mor gyfiawn �'r holl gyfraith hon yr wyf yn ei gosod o'ch blaen heddiw?
8又哪一個大國有這樣公義的律例和典章，像我今日在你面前頒布的這一切律法呢？
9 Bydd ofalus, a gwylia'n ddyfal rhag iti anghofio'r pethau a welodd dy lygaid, a rhag iddynt gilio o'th feddwl holl ddyddiau dy fywyd; dysga hwy i'th blant ac i blant dy blant.
9“你只要自己謹慎，又要謹守你的心思，免得你忘了你親眼看見的事，又免得這些事在你有生之日離開你的心；總要把這些事傳給你的子子孫孫，
10 Y dydd pan oeddit ti yn sefyll o flaen yr ARGLWYDD dy Dduw yn Horeb, fe ddywedodd yr ARGLWYDD wrthyf, "Cynnull y bobl ataf, a chyhoeddaf iddynt fy ngeiriau, er mwyn iddynt ddysgu fy ofni holl ddyddiau eu bywyd ar y ddaear, a bydded iddynt ddysgu eu plant i wneud hyn."
10免得你忘了你在何烈山，站在耶和華你們的 神面前的那天。那時耶和華對我說：‘你要為我召集眾民，我要叫他們聽我的話，使他們在那地上生活的日子，可以學習敬畏我，又可以教訓自己的兒女。’
11 Daethoch chwi yn agos, a sefyll wrth droed y mynydd, ac yr oedd y mynydd yn llosgi gan d�n hyd entrych y nefoedd; ac yr oedd yno dywyllwch, cwmwl a chaddug.
11那時，你們走前來，站在山下；山上有火燒著，火燄沖天，又有黑暗、密雲和幽暗。
12 Llefarodd yr ARGLWYDD wrthych o ganol y t�n; ond nid oeddech chwi'n gweld unrhyw ffurf, dim ond clywed llais.
12耶和華從火中對你們說話；你們只聽見聲音，卻沒有看見形象；只有聲音，
13 Mynegodd i chwi ei gyfamod, sef y deg gorchymyn yr oedd yn eu gorchymyn i chwi eu cadw, ac ysgrifennodd hwy ar ddwy lechen.
13把他的約，就是他吩咐你們遵守的那十條誡命，向你們宣布出來；又把它們寫在兩塊石版上。
14 Yr adeg honno gorchmynnodd yr ARGLWYDD i mi ddysgu ichwi'r deddfau a'r gorchmynion, er mwyn ichwi eu cadw yn y wlad yr oeddech yn mynd iddi i'w meddiannu.
14那時，耶和華也吩咐我把律例和典章教訓你們，使你們在將要過去得為業的地上遵行。
15 Gan na welsoch unrhyw ffurf, y dydd y llefarodd yr ARGLWYDD wrthych o ganol y t�n yn Horeb,
15警告人民勿拜偶像“所以你們要特別小心，謹慎自己，因為耶和華在何烈山從火中對你們說話的那一天，你們沒有看見甚麼形象；
16 gofalwch beidio � gweithredu'n llygredig trwy wneud i chwi eich hunain ddelw ar ffurf unrhyw fath ar gerflun, na ffurf dyn na gwraig,
16恐怕你們敗壞自己，為自己製造偶像，製造任何神像的形象，無論是男像或是女像，
17 nac unrhyw anifail ar y ddaear, nac unrhyw aderyn sy'n hedfan yn yr awyr,
17或是地上各種走獸的像，或是飛翔在空中各類有翅膀的雀鳥的像，
18 nac unrhyw beth sy'n ymlusgo ar y ddaear, nac unrhyw bysgodyn sydd yn y du373?r dan y ddaear.
18或是地上各種爬行動物的像，或是地底下水裡各樣魚類的像。
19 Gwylia hefyd na fyddi'n codi dy olwg i'r nefoedd ac edrych ar yr haul, y lleuad neu'r s�r, holl lu'r nefoedd, a chael dy ddenu i ymgrymu iddynt a'u haddoli; neilltuodd yr ARGLWYDD dy Dduw y rhain ar gyfer yr holl bobloedd dan y nefoedd.
19又恐怕你抬頭望天，看見日、月、星，就是天上萬象的時候，就被勾引，去敬拜和事奉它們，那原是耶和華你們的 神分給天下萬民享用的。
20 Ond cymerodd yr ARGLWYDD chwi, a daeth � chwi allan o'r ffwrnais haearn, o'r Aifft, i fod yn bobl sy'n etifeddiaeth iddo'i hun, fel yr ydych heddiw.
20耶和華卻把你們從埃及，從鐵爐那裡領出來，作他自己的產業，自己的人民，像今日一樣。
21 Yr oedd yr ARGLWYDD yn ddig wrthyf o'ch achos chwi, a thyngodd na chawn groesi'r Iorddonen, na mynd i mewn i'r wlad dda y mae'r ARGLWYDD dy Dduw yn ei rhoi yn feddiant iti.
21耶和華又因你們的緣故，向我發怒，並且起誓不讓我過約旦河，也不容我進入耶和華你的 神賜給你作產業的那美地。
22 Byddaf fi yn marw yn y wlad hon, ac ni chaf groesi'r Iorddonen, ond byddwch chwi yn croesi ac yn meddiannu'r wlad dda hon.
22我只有死在此地，不得過約旦河；你們卻可以過去，取得那美地作產業。
23 Byddwch ofalus rhag anghofio'r cyfamod a wnaeth yr ARGLWYDD eich Duw � chwi, a gwneud i chwi eich hunain ddelw gerfiedig ar ffurf unrhyw beth a waharddodd yr ARGLWYDD dy Dduw.
23你們要自己謹慎，免得你們忘記了耶和華你們的 神與你們所立的約，你們就為自己製造偶像，製造任何神像的形象，就是耶和華你的 神吩咐你不可作的。
24 Oherwydd t�n yn ysu yw'r ARGLWYDD dy Dduw; y mae ef yn Dduw eiddigus.
24因為耶和華你的 神是烈火，是忌邪的 神。
25 Pan fydd gennych blant ac wyrion, a chwithau wedi mynd yn hen yn y wlad, os byddwch yn gweithredu'n llygredig trwy wneud delw gerfiedig ar unrhyw ffurf, ac yn gwneud drwg yng ngolwg yr ARGLWYDD eich Duw ac ennyn ei ddig,
25“你們生子生孫，在那地住久了的時候，如果你們敗壞自己，製造偶像，製造任何神像的形象，行耶和華你的 神看為惡的事，惹他發怒，
26 yna yr adeg honno byddaf yn galw ar y nefoedd a'r ddaear i dystio yn eich erbyn, a byddwch yn sicr o ddiflannu'n gyflym o'r wlad yr ydych wedi croesi'r Iorddonen i'w meddiannu; ni chewch aros yno'n hir, ond fe'ch difethir yn llwyr.
26我今日就呼天喚地向你們作證，你們必在過約旦河取得為業的地上迅速滅亡；你們必不能在那地長久生存，必全被消滅。
27 Bydd yr ARGLWYDD yn eich gwasgaru ymhlith y bobloedd, ac ni adewir ond ychydig ohonoch ymhlith y cenhedloedd y bydd yr ARGLWYDD yn eich arwain atynt.
27耶和華必使你們分散在萬民中；在耶和華要領你們所到的萬國中，你們剩下的人數必不多。
28 Yna byddwch yn addoli duwiau o waith dwylo dynol, duwiau o bren a cherrig, nad ydynt yn gweld nac yn clywed nac yn bwyta nac yn arogli.
28在那裡你們必事奉人手所做的神，就是用木頭石頭做成的，不能看、不能聽、不能吃、不能聞的神。
29 Os byddwch yn ceisio'r ARGLWYDD eich Duw yno, ac yn chwilio amdano �'ch holl galon ac �'ch holl enaid, byddwch yn ei gael.
29但你們在那裡必尋求耶和華你的 神；如果你一心一意尋找他，就必尋見。
30 Pan fydd yn gyfyng arnat, a'r holl bethau hyn yn digwydd iti yn y dyddiau sy'n dod, yna tro at yr ARGLWYDD dy Dduw a gwrando ar ei lais.
30日後，你落在患難中，這些事都臨到你身上的時候，你必歸向耶和華你的 神，聽從他的話；
31 Oherwydd Duw trugarog yw'r ARGLWYDD dy Dduw; ni fydd yn dy siomi nac yn dy ddifa, ac ni fydd yn anghofio'r cyfamod a wnaeth trwy lw �'th hynafiaid.
31因為耶和華你的 神原是滿有憐憫的 神，他必不丟棄你，不毀滅你，也不忘記他起誓與你的列祖所立的約。
32 Ystyria'r dyddiau gynt, cyn dy amser di, o'r dydd y creodd Duw ddyn ar y ddaear, a chwilia'r nefoedd o un cwr i'r llall. A fu peth mor fawr � hyn, neu a glywyd am beth tebyg?
32唯耶和華是 神“你問問在你以前過去的日子，自從 神創造人在地上以來，從天這邊到天那邊，有沒有人行過這樣的大事，聽過像這樣的事呢？
33 A glywodd pobl lais Duw yn llefaru o ganol t�n, fel y clywaist ti, a byw?
33有沒有一個民族聽見 神在火中說話的聲音，像你聽見的一樣，還能活著呢？
34 A geisiodd unrhyw dduw ddod i gymryd iddo'i hun genedl o ganol cenedl trwy dreialon, arwyddion, rhyfeddodau, a brwydr, ac � llaw gadarn a braich estynedig a llawer o bethau arswydus, fel y gwnaeth yr ARGLWYDD eich Duw yn eich gu373?ydd yn yr Aifft?
34有沒有一位神嘗試藉著試驗、神蹟、奇事、戰爭、大能的手和伸出來的膀臂，以及大而可畏的事，把一國的人民從別的國中領出來，像耶和華你們的 神在埃及，在你們面前為你們所作的一切事呢？
35 Cefaist ti brofi hyn er mwyn iti wybod mai'r ARGLWYDD sydd Dduw, ac nad oes un arall.
35這是要顯明給你看，使你知道，只有耶和華是 神；除了他以外，再沒有別的神。
36 Parodd iti glywed ei lais o'r nefoedd i'th ddisgyblu, a dangosodd iti ei d�n mawr ar y ddaear, a chlywaist ei eiriau o ganol y t�n.
36他從天上使你聽見他的聲音，為要教導你；又在地上使你看見他的大火，並且叫你聽到他從火中所說的話。
37 Am iddo garu dy hynafiaid a dewis eu plant ar eu h�l, y daeth � thi allan o'r Aifft trwy ei bresenoldeb � nerth mawr,
37因為他愛你的列祖，所以才揀選了他們的後裔，用大能親自把你從埃及領出來，
38 a gyrru allan o'th flaen genhedloedd oedd yn fwy ac yn gryfach na thi, a'th arwain a rhoi iti eu gwlad yn etifeddiaeth, fel y mae heddiw.
38為要把比你大比你強的民族，從你面前趕走，然後領你進去，把他們的地賜給你作產業，像今日一樣。
39 Heddiw yr wyt ti i gydnabod ac i ystyried mai'r ARGLWYDD sydd Dduw yn y nefoedd uchod ac ar y ddaear isod, ac nad oes un arall.
39所以今天你要知道，也要記在心裡；天上地下，只有耶和華是 神；除他以外，再沒有別的神了。
40 Cadw ei ddeddfau, a'r gorchmynion yr wyf yn eu gorchymyn iti heddiw, fel y bydd yn dda arnat ac ar dy blant ar dy �l, ac iti gael oes faith ar y ddaear y mae'r ARGLWYDD dy Dduw yn ei rhoi iti am byth.
40你要遵守我今日吩咐你的律例和誡命，使你和你的子孫得享福樂，也使你在耶和華你的 神賜給你的那地上得享長壽。”
41 Yna neilltuodd Moses dair dinas yn y dwyrain, yn y tir y tu hwnt i'r Iorddonen,
41約旦河東之避難城那時，摩西在約旦河東，日出的方向，把三座城分別出來，
42 er mwyn i'r sawl a fyddai'n lladd ei gymydog yn anfwriadol, heb elyniaeth rhyngddynt yn flaenorol, gael ffoi iddynt. Trwy ffoi i un o'r dinasoedd hyn byddai'n arbed ei fywyd.
42讓那些素無仇恨、無心誤殺人的，可以逃到那裡去；逃到這三座城的一座去的，都可以活著：
43 Y dinasoedd oedd: Beser yng ngwastatir yr anialwch ar gyfer y Reubeniaid; Ramoth yn Gilead ar gyfer y Gadiaid; Golan yn Basan ar gyfer y Manasseaid.
43為流本人，分出了在曠野平原的比悉；為迦得人，分出了基列的拉末；為瑪拿西人，分出了巴珊的哥蘭。
44 Dyma'r gyfraith a osododd Moses gerbron yr Israeliaid.
44 神的法典以下是摩西在以色列人面前所立的律法，
45 A dyma'r rheolau, y deddfau a'r cyfreithiau a lefarodd Moses wrth yr Israeliaid, wedi iddynt ddod allan o'r Aifft,
45就是摩西在以色列人出埃及以後，對他們所說的法度、律例和典章；
46 pan oeddent y tu hwnt i'r Iorddonen yn y dyffryn gyferbyn � Beth-peor yng ngwlad Sihon brenin yr Amoriaid, a oedd yn byw yn Hesbon ac a orchfygwyd gan Moses a'r Israeliaid ar eu taith allan o'r Aifft.
46地點是在約旦河東，伯．毗珥對面的谷中，就是住在希實本的亞摩利人的王西宏的地。這西宏是摩西和以色列人出埃及後擊殺的。
47 Cymerasant ei wlad ef a gwlad Og brenin Basan, dau frenin yr Amoriaid oedd yn y dwyrain, yn y diriogaeth y tu hwnt i'r Iorddonen.
47他們佔領了他的地和巴珊王噩的地，就是兩個亞摩利人的王，是住在約旦河東，日出的方向的；
48 Yr oedd y diriogaeth yn ymestyn o Aroer, ar lan nant Arnon, at Fynydd Sirion, sef Hermon,
48從亞嫩谷邊的亞羅珥，直到西雲山，西雲山就是黑門山；
49 ac yn cynnwys y cyfan o'r Araba i'r dwyrain o'r Iorddonen, hyd at f�r yr Araba islaw llethrau Pisga.
49還有約旦河東的亞拉巴全地，直到亞拉巴海，就是毗斯迦的山坡下。