1 Aeth holl gynulliad pobl Israel ymaith o Elim, ac ar y pymthegfed dydd o'r ail fis wedi iddynt adael gwlad yr Aifft, daethant i anialwch Sin, sydd rhwng Elim a Sinai.
1以色列人在曠野發怨言以色列全體會眾從以琳起行，在出埃及以後第二個月十五日，來到以琳和西奈中間汛的曠野那裡。
2 Dechreuodd holl gynulliad pobl Israel rwgnach yn erbyn Moses ac Aaron yn yr anialwch,
2以色列全體會眾在曠野都向摩西和亞倫發怨言；
3 a dweud wrthynt, "O na fyddai'r ARGLWYDD wedi gadael inni farw yng ngwlad yr Aifft, lle'r oeddem yn cael eistedd wrth y crochanau cig a bwyta ein gwala o fwyd; ond yr ydych chwi wedi ein harwain allan yma i'r anialwch er mwyn lladd y dyrfa hon i gyd � newyn."
3以色列人對他們說：“我們寧願在埃及地坐在肉鍋旁邊，吃飯吃到飽的時候，死在耶和華的手裡！你們倒把我們領出來，到這曠野，是要叫這全體會眾餓死啊！”
4 Dywedodd yr ARGLWYDD wrth Moses, "Byddaf yn glawio arnoch fara o'r nefoedd, a bydd y bobl yn mynd allan a chasglu bob dydd ddogn diwrnod, er mwyn i mi eu profi a gweld a ydynt am ddilyn fy nghyfraith ai peidio.
4耶和華對摩西說：“看哪，我要把糧食從天上降給你們；人民可以出去，每天收取當天的分量，我好試驗他們是否遵行我的律法。
5 Ond ar y chweched dydd y maent i baratoi dwywaith cymaint ag y byddent yn ei gasglu ar ddiwrnod arall."
5到第六天，他們把收進來的預備好，比每天收取的多一倍。”
6 Yna dywedodd Moses ac Aaron wrth yr holl Israeliaid, "Yn yr hwyr cewch wybod mai'r ARGLWYDD a'ch arweiniodd allan o wlad yr Aifft,
6摩西和亞倫對以色列眾人說：“今晚你們必定知道是耶和華把你們從埃及地領出來。
7 ac yn y bore cewch weld ei ogoniant, oherwydd y mae wedi clywed eich grwgnach yn ei erbyn. Pwy ydym ni, eich bod yn grwgnach yn ein herbyn?"
7明早你們必定看見耶和華的榮耀，因為耶和華聽見了你們向他所發的怨言了。我們算甚麼，你們竟向我們發怨言呢？”
8 Dywedodd Moses hefyd, "Fe rydd yr ARGLWYDD i chwi gig i'w fwyta yn yr hwyr, a'ch gwala o fara yn y bore, oherwydd y mae wedi clywed eich grwgnach yn ei erbyn. Felly, pwy ydym ni? Nid yn ein herbyn ni y mae eich grwgnach, ond yn erbyn yr ARGLWYDD."
8摩西又說：“耶和華晚上必給你們肉吃，早晨必給你們食物吃飽，因為耶和華聽見了你們埋怨他所說的怨言了。我們算甚麼？你們的怨言不是向我們發的，而是向耶和華發的。”
9 Dywedodd Moses wrth Aaron, "Dywed wrth holl gynulliad pobl Israel, 'Dewch yn agos at yr ARGLWYDD, oherwydd y mae ef wedi clywed eich grwgnach.'"
9摩西對亞倫說：“你要對以色列全體會眾說：‘你們走近耶和華面前，因為他已經聽見了你們的怨言了。’”
10 A thra oedd Aaron yn siarad � hwy, a hwythau'n edrych tua'r anialwch, ymddangosodd gogoniant yr ARGLWYDD mewn cwmwl.
10亞倫對以色列全體會眾說話的時候，他們向著曠野觀望，看見耶和華的榮耀在雲中顯現出來。
11 Dywedodd yr ARGLWYDD wrth Moses,
11耶和華吩咐摩西說：
12 "Yr wyf wedi clywed grwgnach yr Israeliaid; dywed wrthynt, 'Yn y cyfnos cewch fwyta cig, ac yn y bore cewch eich gwala o fara; yna byddwch yn gwybod mai myfi yw'r ARGLWYDD eich Duw.'"
12“以色列人的怨言，我已經聽見了。你告訴他們說：‘黃昏的時候你們必吃肉，早晨的時候必有食物吃飽；這樣，你們就知道我耶和華是你們的 神了。’”
13 Yn yr hwyr daeth soflieir a gorchuddio'r gwersyll, ac yn y bore yr oedd haen o wlith o'i amgylch.
13鵪鶉與嗎哪到了晚上，有鵪鶉飛上來，把營都遮蓋了；到了早晨，營的四周有一層露水。
14 Pan gododd y gwlith, yr oedd caenen denau ar hyd wyneb yr anialwch, mor denau � llwydrew ar y ddaear.
14露水上升以後，就見野地上有細小鱗狀的東西，像小白霜一樣細小的東西。
15 Gwelodd yr Israeliaid ef, a dweud wrth ei gilydd, "Beth yw hwn?" Oherwydd nid oeddent yn gwybod beth ydoedd. Dywedodd Moses wrthynt, "Hwn yw'r bara a roddodd yr ARGLWYDD i chwi i'w fwyta.
15以色列人看見了，就彼此對問說：“這是甚麼？”原來他們不知道那是甚麼。摩西對他們說：“這就是耶和華賜給你們吃的食物。
16 Dyma a orchmynnodd yr ARGLWYDD: 'Y mae pob un i gasglu ohono gymaint ag a all ei fwyta; cymerwch omer yr un ar gyfer pawb sydd yn eich pabell.'"
16耶和華吩咐的話是這樣的：‘你們要按著各人的食量收取，按著你們的人數為帳幕裡的人收取，一人兩公升。’”
17 Gwnaeth yr Israeliaid hyn; yr oedd rhai'n casglu llawer, eraill ychydig,
17以色列人就這樣行了；有的多收、有的少收。
18 ac wedi iddynt ei fesur wrth yr omer, nid oedd gormod gan y sawl a gasglodd lawer, na phrinder gan y sawl a gasglodd ychydig. Yr oedd pob un yn casglu cymaint ag a allai ei fwyta.
18他們用升斗衡量的時候，多收的沒有剩餘，少收的也不缺乏；各人按著自己的食量收取。
19 Dywedodd Moses wrthynt, "Peidied neb � chadw dim ohono'n weddill hyd drannoeth."
19摩西對他們說：“誰也不可把一些留到早晨。”
20 Ond ni wrandawsant arno, a chadwodd rhai beth ohono'n weddill hyd drannoeth; magodd bryfed, a dechreuodd ddrewi, ac yr oedd Moses yn ddig wrthynt.
20他們卻不聽摩西的話，有人把一些留到早晨，就生蟲發臭了。摩西就向他們發怒。
21 Casglasant bob bore gymaint ag a allent ei fwyta, ond pan boethai'r haul, fe doddai.
21他們每天早晨都按著各人的食量去收取；太陽一發熱，就融化了。
22 Ar y chweched dydd casglasant ddwywaith cymaint o fara, dau omer yr un, a daeth holl swyddogion y cynulliad at Moses i fynegi hyn iddo.
22到第六日，他們收取了兩倍的食物，每人四公升；會眾的首領都來告訴摩西。
23 Dywedodd yntau wrthynt, "Dyma a orchmynnodd yr ARGLWYDD: 'Bydd yfory yn ddydd o orffwys, ac yn Saboth wedi ei gysegru i'r ARGLWYDD.' Felly pobwch yr hyn y bydd ei angen arnoch, a berwi'r hyn y bydd arnoch ei eisiau; yna rhowch o'r neilltu bopeth sydd yn weddill, a chadwch ef hyd y bore."
23摩西對他們說：“耶和華這樣說：‘明天是安息日，是向耶和華守的聖安息日。你們要烤的，就烤吧；要煮的，就煮吧；所有餘剩的要自己保存著，直留到早晨。’”
24 Fe'i cadwasant hyd y bore, fel yr oedd Moses wedi gorchymyn, ac ni ddrewodd na magu pryfed.
24他們就照著摩西吩咐的，把餘剩的留到早晨；竟然不發臭，裡頭也沒有生蟲。
25 Yna dywedodd Moses, "Bwytewch ef heddiw, oherwydd y mae'r dydd hwn yn Saboth i'r ARGLWYDD; ni chewch mohono yn y maes heddiw.
25摩西說：“今天吃這個吧，因為今天是向耶和華守的安息日，今日你們在田野裡必找不著。
26 Am chwe diwrnod y casglwch ef, ond ar y seithfed dydd, sef y Saboth, ni bydd dim ohono ar gael."
26六天你們可以收取，但第七天是安息日，在那一天甚麼都沒有了。”
27 Aeth rhai o'r bobl allan ar y seithfed dydd i'w gasglu, ond ni chawsant ddim.
27第七天民間有人出去收取，可是甚麼也找不著。
28 Dywedodd yr ARGLWYDD wrth Moses, "Am ba hyd yr ydych am wrthod cadw fy ngorchmynion a'm cyfreithiau?
28耶和華對摩西說：“你們拒絕遵守我的誡命和律法，要到幾時呢？
29 Edrychwch, yr ARGLWYDD a roddodd y Saboth i chwi; am hynny, fe rydd i chwi ar y chweched dydd fara am ddau ddiwrnod. Arhoswch gartref, bawb ohonoch, a pheidied neb � symud oddi yno ar y seithfed dydd."
29你們看，耶和華把安息日賜給了你們，所以第六日他賜給你們兩天的食物；第七天你們各人要住在家裡，誰都不可離開自己的地方。”
30 Felly gorffwysodd y bobl ar y seithfed dydd.
30於是人民在第七天都安息了。
31 Rhoddodd tu375? Israel yr enw manna arno; yr oedd fel had coriander, yn wyn, a'i flas fel afrlladen wedi ei gwneud o f�l.
31以色列家給這食物起名叫“嗎哪”，它像芫荽的種子，色白，味道像攙蜜的薄餅。
32 Dywedodd Moses, "Dyma a orchmynnodd yr ARGLWYDD: 'Llanwer omer ohono i'w gadw ar gyfer y cenedlaethau a ddaw, er mwyn iddynt weld y bara a rois i chwi i'w fwyta yn yr anialwch pan ddygais chwi allan o wlad yr Aifft.'"
32摩西說：“耶和華吩咐的話是這樣：要把滿兩公升的嗎哪保留起來給你們的後代，好讓他們可以看見當日我把你們從埃及地領出來的時候，在曠野給你們吃的食物。”
33 Dywedodd Moses wrth Aaron, "Cymer grochan, a rho ynddo omer lawn o'r manna, a'i osod o flaen yr ARGLWYDD, i'w gadw ar gyfer y cenedlaethau a ddaw."
33摩西對亞倫說：“拿一個罐子來，裝滿兩公升嗎哪，存放在耶和華面前，保留起來給你們的後代。”
34 Gosododd Aaron ef o flaen y dystiolaeth i'w gadw, fel yr oedd yr ARGLWYDD wedi gorchymyn i Moses.
34亞倫就照著耶和華吩咐摩西的，把嗎哪存留在法櫃前。
35 Bu'r Israeliaid yn bwyta manna am ddeugain mlynedd, nes iddynt ddod i wlad gyfannedd ar gyrion gwlad Canaan.
35以色列人吃嗎哪共四十年，直到進了有人居住的地方為止；他們吃嗎哪，直到進入迦南地的邊界為止。
36 (Degfed ran o effa yw omer.)
36兩公升就是當時的標準量器的十分之一。（“兩公升就是當時的標準量器的十分之一”原文作“一俄梅珥就是一伊法的十分之一”）