1 Yr oedd Abraham yn hen ac oedrannus, ac yr oedd yr ARGLWYDD wedi ei fendithio ef ym mhob dim.
1亞伯拉罕遣僕人為以撒娶妻亞伯拉罕老邁了，年事已高，耶和華在一切事上都賜福給他。
2 Yna dywedodd Abraham wrth y gwas hynaf yn ei du375?, yr un oedd yn gofalu am ei holl eiddo, "Gosod dy law dan fy nghlun,
2亞伯拉罕對他家中，管理所有產業的老僕人說：“請把你的手放在我的大腿底下。
3 a pharaf iti dyngu i'r ARGLWYDD, Duw'r nefoedd a'r ddaear, na chymeri wraig i'm mab o ferched y Canaaneaid yr wyf yn byw yn eu plith,
3我要你指著耶和華天地的 神起誓，不可從我現在居住的迦南人中，為我的兒子娶他們的女子為妻。
4 ond yr ei i'm gwlad ac at fy nhylwyth, i gymryd gwraig i'm mab Isaac."
4你卻要到我的故鄉、我的親族那裡去，為我的兒子以撒娶妻。”
5 Dywedodd y gwas wrtho, "Efallai na fydd y wraig am ddod ar fy �l i'r wlad hon; a fydd raid i mi fynd �'th fab yn �l i'r wlad y daethost allan ohoni?"
5僕人問亞伯拉罕：“如果那女子不願跟我到這地方來，我必須把你的兒子帶回你原出之地去嗎？”
6 Dywedodd Abraham wrtho, "Gofala nad ei �'m mab yn �l yno.
6亞伯拉罕對他說：“你要謹慎，切不可帶我的兒子回到那裡去。
7 Yr ARGLWYDD, Duw'r nefoedd, yr un a'm cymerodd o du375? fy nhad ac o wlad fy ngeni, ac a lefarodd a thyngu wrthyf, a dweud, 'Rhof y wlad hon i'th ddisgynyddion', bydd ef yn anfon ei angel o'th flaen, ac fe gymeri wraig i'm mab oddi yno.
7耶和華天上的 神，就是領我離開我的父家和我親族之地，曾經對我說話，又向我起誓的那位說：‘我必把這地賜給你的後裔。’他必在你前面差派他的使者，你就可以從那裡為我的兒子娶妻。
8 Os na fydd y wraig am ddod ar dy �l, yna byddi'n rhydd oddi wrth y llw hwn; ond paid � mynd �'m mab yn �l yno."
8如果那女子不願跟你來，我叫你所起的這誓就與你無關了。只是不可帶我的兒子回到那裡去。”
9 Felly gosododd y gwas ei law dan glun ei feistr Abraham, a thyngu iddo am y mater hwn.
9於是，僕人把手放在他主人亞伯拉罕的大腿下，為這事向亞伯拉罕起誓。
10 Yna cymerodd y gwas ddeg o gamelod ei feistr, a mynd ymaith a holl anrhegion ei feistr dan ei ofal, ac aeth i Aram-naharaim, i ddinas Nachor.
10那僕人從他主人的駱駝裡取了十匹駱駝，帶著主人各樣的美物，起程往兩河之間的亞蘭去，到了拿鶴的城。
11 Parodd i'r camelod orwedd y tu allan i'r ddinas, wrth y pydew du373?r, gyda'r hwyr, sef yr amser y byddai'r merched yn dod i godi du373?r.
11黃昏時分，女人出來打水的時候，那僕人就叫駱駝跪在城外的水井旁邊，
12 A dywedodd, "O ARGLWYDD, Duw fy meistr Abraham, rho lwyddiant i mi heddiw, a gwna garedigrwydd �'m meistr Abraham.
12然後禱告說：“耶和華我主人亞伯拉罕的 神啊，求你今日使我遇見好機會，施慈愛給我的主人亞伯拉罕。
13 Dyma fi'n sefyll wrth y ffynnon ddu373?r, a merched y ddinas yn dod i godi du373?r.
13我現在站在水泉旁邊，城內居民的女兒正出來打水。
14 Y ferch y dywedaf wrthi, 'Gostwng dy st�n, er mwyn i mi gael yfed', a hithau'n ateb, 'Yf, ac mi rof ddiod i'th gamelod hefyd', bydded mai honno fydd yr un a ddarperaist i'th was Isaac. Wrth hyn y caf wybod iti wneud caredigrwydd �'m meistr."
14我對哪一個少女說：‘請你放下水瓶來，讓我喝點水。’如果她回答：‘請喝，我也給你的駱駝喝。’願那少女就作你選定給你僕人以撒的妻子。這樣，我就知道你施慈愛給我的主人了。”
15 Cyn iddo orffen siarad, dyma Rebeca, a anwyd i Bethuel fab Milca, gwraig Nachor, brawd Abraham, yn dod allan �'i st�n ar ei hysgwydd.
15話還沒有說完，不料，利百加肩頭上扛著水瓶出來了。利百加是彼土利所生的。彼土利是亞伯拉罕兄弟拿鶴的妻子密迦的兒子。
16 Yr oedd y ferch yn hardd odiaeth, yn wyryf, heb orwedd gyda gu373?r. Aeth i lawr at y ffynnon, llanwodd ei st�n, a daeth i fyny.
16那少女容貌非常美麗，還是個處女，沒有男人親近過她。她下到水泉那裡，打滿了水瓶，又上來。
17 Rhedodd y gwas i'w chyfarfod, a dweud, "Gad imi yfed ychydig ddu373?r o'th st�n."
17僕人就跑去迎著她，說：“請你把瓶裡的水給我喝一點。”
18 Dywedodd hithau, "Yf, f'arglwydd," a brysio i ostwng ei st�n ar ei llaw, a rhoi diod iddo.
18那少女回答：“我主請喝。”就急忙把水瓶拿下來，托在手上給他喝。
19 Pan orffennodd roi diod iddo, dywedodd hi, "Codaf ddu373?r i'th gamelod hefyd, nes iddynt gael digon."
19他喝足了，少女就說：“我也要為你的駱駝打水，直到牠們都喝足了。”
20 Brysiodd i dywallt ei st�n i'r cafn, a rhedeg eilwaith i'r ffynnon, a chodi du373?r i'w holl gamelod.
20於是急忙把水瓶裡的水倒在槽裡，又跑到井旁去打水，給他所有的駱駝打上水來。
21 Syllodd y gu373?r arni, heb ddweud dim, i wybod a oedd yr ARGLWYDD wedi llwyddo'i daith ai peidio.
21那人一句話也不說，只注視著她，要知道耶和華使他的道路亨通不亨通。
22 Pan orffennodd y camelod yfed, cymerodd y gu373?r fodrwy aur yn pwyso hanner sicl, a dwy freichled yn pwyso deg sicl o aur i'w garddyrnau,
22駱駝喝足了，那人就拿出一個重近六克的金鼻環，戴在她的鼻子上，又拿出兩個重一百一十四克的金手鐲，套在她的手上，
23 ac meddai, "Dywed wrthyf, merch pwy wyt ti? A oes lle i ni aros noson yn nhu375? dy dad?"
23然後問她：“請你告訴我，你是誰的女兒？你父親的家裡有地方給我們住宿沒有？”
24 Dywedodd hithau wrtho, "Merch Bethuel fab Milca a Nachor."
24她回答：“我是密迦給拿鶴所生的兒子彼土利的女兒。”
25 Ac ychwanegodd, "Y mae gennym ddigon o wellt a phorthiant, a lle i letya."
25她又說：“我們有很多糧草和飼料，也有住宿的地方。”
26 Ymgrymodd y gu373?r i addoli'r ARGLWYDD,
26那人就跪下敬拜耶和華，
27 a dweud, "Bendigedig fyddo'r ARGLWYDD, Duw fy meistr Abraham, am nad ataliodd ei garedigrwydd a'i ffyddlondeb oddi wrth fy meistr. Arweiniodd yr ARGLWYDD fi ar fy nhaith i du375? brodyr fy meistr."
27說：“耶和華我主人亞伯拉罕的 神是應當稱頌的，因為他不斷以慈愛和信實待我的主人；耶和華也一路引導我，到了我主人的兄弟家裡。”
28 Rhedodd y ferch a mynegi'r pethau hyn i dylwyth ei mam.
28那少女就跑回去，把這些事都告訴了她母親家裡的人。
29 Ac yr oedd gan Rebeca frawd o'r enw Laban, a rhedodd ef allan at y gu373?r wrth y ffynnon.
29利百加有一個哥哥，名叫拉班。
30 Pan welodd y fodrwy, a'r breichledau ar arddyrnau ei chwaer, a chlywed geiriau ei chwaer Rebeca am yr hyn a ddywedodd y gu373?r wrthi, aeth at y gu373?r oedd yn sefyll gyda'r camelod wrth y ffynnon.
30他看見了妹妹的鼻環和手上的手鐲，又聽見了妹妹利百加說：“那人對我這樣這樣說”，就跑去見外面水泉旁邊的那人。他來到那人跟前的時候，見他仍然站在駱駝旁邊的水泉那裡。
31 Dywedodd, "Tyrd i'r tu375?, fendigedig yr ARGLWYDD; pam yr wyt yn sefyll y tu allan, a minnau wedi paratoi'r tu375?, a lle i'r camelod?"
31拉班說：“你這蒙耶和華賜福的，請進來吧，為甚麼站在外面呢？我已經收拾好了房間，也為駱駝預備了地方。”
32 Pan ddaeth y gu373?r at y tu375?, gollyngodd Laban y camelod, ac estyn gwellt a phorthiant iddynt, a rhoi du373?r i'r gu373?r a'r dynion oedd gydag ef i olchi eu traed.
32那人就進了拉班的家。拉班卸了駱駝，拿糧草和飼料給駱駝吃，又拿水給那人和與他同來的人洗腳。
33 Pan osodwyd bwyd o'i flaen, dywedodd y gu373?r, "Nid wyf am fwyta nes imi ddweud fy neges." Ac meddai Laban, "Traetha."
33然後在他面前擺上食物，但那人說：“除非等我說完了我的事，我不會吃。”拉班說：“請說。”
34 Dywedodd, "Gwas Abraham wyf fi.
34那人說：“我是亞伯拉罕的僕人。
35 Y mae'r ARGLWYDD wedi bendithio fy meistr yn helaeth, ac y mae yntau wedi llwyddo; y mae wedi rhoi iddo ddefaid ac ychen, arian ac aur, gweision a morynion, camelod ac asynnod.
35耶和華厚厚地賜福我主人，他就昌大起來；耶和華又賜給他羊群、牛群、金銀、僕婢、駱駝和驢。
36 Ac y mae Sara gwraig fy meistr wedi geni mab iddo yn ei henaint; ac y mae fy meistr wedi rhoi ei holl eiddo i hwnnw.
36我主人的妻子撒拉年老的時候，給我主人生了一個兒子。我主人也把他一切所有的都給了這個兒子。
37 Parodd fy meistr i mi fynd ar fy llw, a dywedodd, 'Paid � chymryd gwraig i'm mab o blith merched y Canaaneaid yr wyf yn byw yn eu gwlad;
37我主人要我起誓，說：‘你不可從我現在居住的迦南地中，為我的兒子娶迦南的女子為妻。
38 ond dos i du375? fy nhad, ac at fy nhylwyth, i gymryd gwraig i'm mab.'
38你要到我的父家，和我的族人那裡去，為我的兒子娶一個妻子。’
39 Dywedais wrth fy meistr, 'Efallai na ddaw'r wraig ar fy �l.'
39我問我主人：‘如果那女子不願跟我回來呢？’
40 Ond dywedodd yntau wrthyf, 'Bydd yr ARGLWYDD, yr wyf yn rhodio ger ei fron, yn anfon ei angel gyda thi ac yn llwyddo dy daith. Os cymeri wraig i'm mab o'm tylwyth ac o du375? fy nhad,
40他回答：‘我行事為人都在他面前的耶和華，必差派他的使者與你同去，使你的道路亨通，你就可以從我的族人和我的父家，給我的兒子娶一個妻子。
41 yna byddi'n rhydd oddi wrth fy llw; os doi at fy nhylwyth, a hwythau'n gwrthod ei rhoi iti, byddi hefyd yn rhydd oddi wrth fy llw.'
41只要你到了我的族人那裡去，我叫你起的誓就與你無關；他們若不把女子交給你，我叫你起的誓也與你無關。’
42 Pan ddeuthum heddiw at y ffynnon, dywedais, 'O ARGLWYDD, Duw fy meistr Abraham, os wyt am lwyddo fy nhaith yn awr,
42我今天到了水泉那裡，就說：‘耶和華我主人亞伯拉罕的 神啊，你若叫我所走的道路亨通，
43 tra wyf yn sefyll wrth y ffynnon ddu373?r, bydded mai'r ferch ifanc a ddaw allan i godi du373?r ac yna, pan ddywedaf wrthi, "Rho i mi ychydig ddu373?r i'w yfed o'th st�n",
43那麼，我現在站在水泉旁邊，但願有一個少女出來打水，我要對她說：“請你把瓶裡的水給我喝一點。”
44 fydd yn ateb, "Yf, a chodaf ddu373?r i'th gamelod hefyd", bydded mai honno fydd y wraig y mae'r ARGLWYDD wedi ei darparu i fab fy meistr.'
44她若對我說：“你請喝，我還要打水給你的駱駝喝。”願那女子就作耶和華給我主人的兒子所選定的妻子。’
45 Cyn i mi orffen gwneud fy nghais, dyma Rebeca yn dod allan �'i st�n ar ei hysgwydd; aeth i lawr at y ffynnon a chodi du373?r. Dywedais wrthi, 'Gad imi yfed.'
45我心裡的話還沒有說完，利百加就肩頭扛著水瓶出來了，她下到水泉那裡去打水；我就對她說：‘請給我水喝。’
46 Brysiodd hithau i ostwng ei st�n oddi ar ei hysgwydd, a dywedodd, 'Yf, a rhof ddiod i'th gamelod hefyd.' Yfais, a rhoes hithau ddiod i'r camelod.
46她急忙從肩上拿下水瓶來，說：‘請喝，我還要給你的駱駝喝。’我喝了，她也打水給我的駱駝喝。
47 Yna gofynnais iddi, 'Merch pwy wyt ti?' Ac meddai hithau, 'Merch Bethuel fab Nachor a Milca.' Yna gosodais y fodrwy yn ei thrwyn, a'r breichledau am ei garddyrnau.
47於是我問她，說：‘你是誰的女兒？’她回答：‘我是密迦給拿鶴所生的兒子彼土利的女兒。’我就把鼻環戴在她的鼻子上，把手鐲套在她的兩手上。
48 Ymgrymais i addoli'r ARGLWYDD, a bendithiais yr ARGLWYDD, Duw fy meistr Abraham, a arweiniodd fi yn y ffordd iawn i gymryd merch brawd fy meistr i'w fab.
48然後我跪下敬拜耶和華，稱頌耶和華我主人亞伯拉罕的 神，因為他引導我走恰當的路，使我得到我主人的兄弟的孫女，作我主人的兒子的妻子。
49 Yn awr, os ydych am wneud caredigrwydd a ffyddlondeb i'm meistr, dywedwch wrthyf; ac onid e, dywedwch wrthyf, fel y gallaf droi ar y llaw dde neu'r chwith."
49現在你們若願意以慈愛和信實待我的主人，就請告訴我。如果不願意，也請你們告訴我；使我可以知道怎樣行。”
50 Yna atebodd Laban a Bethuel, a dweud, "Oddi wrth yr ARGLWYDD y daeth hyn; ni allwn ni ddweud dim wrthyt, na drwg na da.
50拉班和彼土利回答，說：“這事既然出於耶和華，我們就不能對你說好說歹。
51 Dyma Rebeca o'th flaen; cymer hi a dos. A bydded yn wraig i fab dy feistr, fel y dywedodd yr ARGLWYDD."
51看哪，利百加就在你面前，你可以把她帶去，照著耶和華所說的，作你主人兒子的妻子。”
52 Pan glywodd gwas Abraham eu geiriau, ymgrymodd i'r llawr gerbron yr ARGLWYDD,
52亞伯拉罕的僕人聽到了他們這些話，就俯伏在地敬拜耶和華。
53 ac estynnodd dlysau o arian ac aur, a gwisgoedd, a'u rhoi i Rebeca; rhoddodd hefyd anrhegion gwerthfawr i'w brawd ac i'w mam.
53那僕人拿出金器、銀器和衣服送給利百加，又把貴重的禮物送給她的哥哥和她的母親。
54 A bwytaodd ac yfodd, ef a'r dynion oedd gydag ef, ac aros yno noson. Pan godasant yn y bore, dywedodd, "Gadewch imi fynd at fy meistr."
54然後，僕人和與他同來的人才吃喝，並且住了一夜。他們早晨起來，僕人就說：“請打發我回到我主人那裡去吧！”
55 Ac meddai ei brawd a'i mam, "Gad i'r ferch aros gyda ni am o leiaf ddeg diwrnod; wedi hynny caiff fynd."
55利百加的哥哥和母親說：“讓這女孩子和我們同住多幾天，或是十天，然後她可以離去。”
56 Ond dywedodd ef wrthynt, "Peidiwch �'m rhwystro, gan i'r ARGLWYDD lwyddo fy nhaith; gadewch imi fynd at fy meistr."
56僕人回答他們：“你們不要挽留我，耶和華既然使我的道路亨通，就請打發我回到我主人那裡去。”
57 Yna dywedasant, "Galwn ar y ferch, a gofynnwn iddi hi."
57他們說：“我們可以把那女孩子叫來，問問她的意思。”
58 A galwasant ar Rebeca, a dweud wrthi, "A ei di gyda'r gu373?r hwn?" Atebodd hithau, "Af."
58他們把利百加叫了來，問她：“你願意與這人同去嗎？”她回答：“我願意去。”
59 Felly gollyngasant eu chwaer Rebeca a'i mamaeth, a gwas Abraham a'i ddynion,
59於是，他們把自己的妹妹利百加，她的乳母和亞伯拉罕的僕人，以及同來的人，都打發走了。
60 a bendithio Rebeca, a dweud wrthi, "Tydi, ein chwaer, boed iti fynd yn filoedd o fyrddiynau, a bydded i'th ddisgynyddion etifeddu porth eu gelynion."
60他們給利百加祝福，對她說：“我們的妹妹啊，願你作千萬人之母；願你的後裔，佔領仇敵的城門。”
61 Yna cododd Rebeca a'i morynion, a marchogaeth ar y camelod gan ddilyn y gu373?r; felly cymerodd y gwas Rebeca a mynd ymaith.
61以撒迎娶利百加利百加和她的眾使女就起來，騎上駱駝，跟著那人走；那僕人就帶著利百加走了。
62 Yr oedd Isaac wedi dod o Beer-lahai-roi ac yn byw yn ardal y Negef.
62那時，以撒剛從庇耳．拉海．萊回來，他原本是住在南地的。
63 Pan oedd Isaac allan yn myfyrio yn y maes fin nos, cododd ei olygon i edrych, a gwelodd gamelod yn dod.
63黃昏的時候，以撒出來田間默想。他舉目觀看，忽然看見來了些駱駝。
64 Cododd Rebeca hefyd ei golygon, a phan welodd Isaac, disgynnodd oddi ar y camel,
64利百加舉目觀看，看見了以撒，就下了駱駝，
65 a gofyn i'r gwas, "Pwy yw'r gu373?r acw sy'n cerdded yn y maes tuag atom?" Atebodd y gwas, "Dyna fy meistr." Cymerodd hithau orchudd a'i wisgo.
65問那僕人：“在田間走來迎接我們的這人是誰？”僕人回答：“他是我的主人。”利百加就拿面紗蒙在面上。
66 Ac adroddodd y gwas wrth Isaac am bopeth yr oedd wedi ei wneud.
66僕人把所作的一切事，都告訴以撒。
67 Yna daeth Isaac � Rebeca i mewn i babell ei fam Sara, a'i chymryd yn wraig iddo. Carodd Isaac Rebeca, ac felly cafodd gysur ar �l marw ei fam.
67以撒領利百加進了他母親撒拉的帳棚，並且娶了她。利百加就作了以撒的妻子。以撒愛利百加。以撒自從他母親去世後，這才得了安慰。