1En het geschiedde ten dage, als Mozes geeindigd had den tabernakel op te richten, en dat hij dien gezalfd, en dien geheiligd had, en al zijn gereedschap, mitsgaders het altaar en al zijn gereedschap, en hij ze gezalfd, en dezelve geheiligd had;
1 Ar y dydd y gorffennodd Moses godi'r tabernacl, fe'i heneiniodd a'i gysegru ynghyd �'i holl ddodrefn, yr allor a'i holl lestri.
2Dat de oversten van Israel, de hoofden van het huis hunner vaderen, offerden; deze waren de oversten der stammen, die over de getelden stonden.
2 Yna daeth arweinwyr Israel, sef y pennau-teuluoedd ac arweinwyr y llwythau oedd yn goruchwylio'r rhai a gyfrifwyd,
3En zij brachten hun offerande voor het aangezicht des HEEREN, zes overdekte wagens, en twaalf runderen; een wagen voor twee oversten, en een os voor elk een; en brachten ze voor den tabernakel.
3 a chyflwyno'u hoffrwm gerbron yr ARGLWYDD; yr oedd ganddynt chwech o gerbydau a gorchudd drostynt, a deuddeg o ychen, un cerbyd ar gyfer pob dau arweinydd, ac ych ar gyfer pob un. Wedi iddynt ddod �'u hoffrymau o flaen y tabernacl,
4En de HEERE sprak tot Mozes, zeggende:
4 dywedodd yr ARGLWYDD wrth Moses,
5Neem ze van hen, opdat zij zijn mogen om te bedienen den dienst van de tent der samenkomst; en gij zult dezelve den Levieten geven, een ieder naar zijn dienst.
5 "Cymer y rhain ganddynt i'w defnyddio yng ngwasanaeth pabell y cyfarfod, a rho hwy i'r Lefiaid, i bob un yn �l gofynion ei waith."
6Alzo nam Mozes die wagens, en die runderen, en gaf dezelve den Levieten.
6 Felly cymerodd Moses y cerbydau a'r ychen, a'u rhoi i'r Lefiaid.
7Twee wagens en vier runderen gaf hij den zonen van Gerson, naar hun dienst;
7 Rhoddodd ddau gerbyd a phedwar ych i feibion Gerson, yn �l gofynion eu gwaith,
8En vier wagens en acht runderen gaf hij den zonen van Merari, naar hun dienst; onder de hand van Ithamar, den zoon van Aaron, den priester.
8 a phedwar cerbyd ac wyth ych i feibion Merari, yn �l gofynion eu gwaith; yr oeddent hwy dan awdurdod Ithamar fab Aaron yr offeiriad.
9Maar de zonen van Kohath gaf hij niet; want de dienst der heilige dingen was op hen, die zij op de schouderen droegen.
9 Ond ni roddodd yr un i feibion Cohath, oherwydd ar eu hysgwyddau yr oeddent hwy i gludo'r pethau cysegredig oedd dan eu gofal.
10En de oversten offerden ter inwijding des altaars, op den dag als hetzelve gezalfd werd; de oversten dan offerden hun offeranden voor het altaar.
10 Ar y dydd yr eneiniwyd yr allor, daeth yr arweinwyr �'r aberthau a'u hoffrymu o flaen yr allor i'w chysegru.
11En de HEERE zeide tot Mozes: Elke overste zal, een iegelijk op zijn dag, zijn offerande offeren, ter inwijding des altaars.
11 Dywedodd yr ARGLWYDD wrth Moses, "Bydd un arweinydd bob dydd yn cyflwyno'i offrymau i gysegru'r allor."
12Die nu op den eersten dag zijn offerande offerde, was Nahesson, de zoon van Amminadab, voor den stam van Juda.
12 Yr arweinydd a gyflwynodd ei offrwm ar y dydd cyntaf oedd Nahson fab Amminadab o lwyth Jwda.
13En zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
13 Ei offrwm ef oedd: pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
14Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
14 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
15Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
15 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
16Een geitenbok, ten zondoffer;
16 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
17En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Nahesson, den zoon van Amminadab.
17 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Nahson fab Amminadab.
18Op den tweeden dag offerde Nethaneel, de zoon van Zuar, de overste van Issaschar.
18 Ar yr ail ddydd, offrymodd Nethanel fab Suar, arweinydd Issachar, ei offrwm yntau:
19Hij offerde zijn offerande: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
19 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
20En een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
20 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
21Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
21 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
22Een geitenbok, ten zondoffer;
22 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
23En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Nethaneel, den zoon van Zuar.
23 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Nethanel fab Suar.
24Op den derden dag offerde de overste der zonen van Zebulon, Eliab, de zoon van Helon.
24 Ar y trydydd dydd, offrymodd Eliab fab Helon, arweinydd pobl Sabulon, ei offrwm yntau:
25Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
25 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
26Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
26 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
27Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
27 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
28Een geitenbok, ten zondoffer;
28 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
29En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Eliab, den zoon van Helon.
29 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Eliab fab Helon.
30Op den vierden dag offerde de overste der kinderen van Ruben, Elizur, de zoon van Sedeur.
30 Ar y pedwerydd dydd, offrymodd Elisur fab Sedeur, arweinydd pobl Reuben, ei offrwm yntau:
31Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
31 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
32Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
32 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
33Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
33 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
34Een geitenbok, ten zondoffer;
34 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
35En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Elizur, den zoon van Sedeur.
35 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Elisur fab Sedeur.
36Op den vijfden dag offerde den overste der kinderen van Simeon, Selumiel, de zoon van Zurisaddai.
36 Ar y pumed dydd, offrymodd Selumiel fab Surisadai, arweinydd pobl Simeon, ei offrwm yntau:
37Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
37 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
38Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
38 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
39Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
39 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
40Een geitenbok, ten zondoffer;
40 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
41En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Selumiel, den zoon van Zurisaddai.
41 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Selumiel fab Surisadai.
42Op den zesden dag offerde de overste der kinderen van Gad, Eljasaf, den zoon van Dehuel.
42 Ar y chweched dydd, offrymodd Eliasaff fab Reuel, arweinydd pobl Gad, ei offrwm yntau:
43Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
43 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
44Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
44 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
45Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
45 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
46Een geitenbok, ten zondoffer;
46 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
47En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Eljasaf, den zoon van Dehuel.
47 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Eliasaff fab Reuel.
48Op den zevenden dag offerde de overste der kinderen van Efraim, Elisama, den zoon van Ammihud.
48 Ar y seithfed dydd, offrymodd Elisama fab Ammihud, arweinydd pobl Effraim, ei offrwm yntau:
49Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
49 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
50Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
50 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
51Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
51 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
52Een geitenbok, ten zondoffer;
52 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
53En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Elisama, den zoon van Ammihud.
53 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Elisama fab Ammihud.
54Op den achtsten dag offerde de overste der kinderen van Manasse, Gamaliel, de zoon van Pedazur.
54 Ar yr wythfed dydd, offrymodd Gamaliel fab Pedasur, arweinydd pobl Manasse, ei offrwm yntau:
55Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
55 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
56Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
56 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
57Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
57 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
58Een geitenbok, ten zondoffer;
58 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
59En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Gamaliel, den zoon van Pedazur.
59 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Gamaliel fab Pedasur.
60Op den negenden dag offerde de overste der kinderen van Benjamin, Abidan, de zoon van Gideoni.
60 Ar y nawfed dydd, offrymodd Abidan fab Gideoni, arweinydd pobl Benjamin, ei offrwm yntau:
61Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
61 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
62Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
62 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
63Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
63 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
64Een geitenbok, ten zondoffer;
64 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
65En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Abidan, den zoon van Gideoni.
65 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Abidan fab Gideoni.
66Op den tienden dag offerde de overste der kinderen van Dan, Ahiezer, de zoon van Ammisaddai.
66 Ar y degfed dydd, offrymodd Ahieser fab Ammisadai, arweinydd pobl Dan, ei offrwm yntau:
67Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
67 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
68Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
68 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
69Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
69 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
70Een geitenbok, ten zondoffer;
70 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
71En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Ahiezer, den zoon van Ammisaddai.
71 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Ahieser fab Ammisadai.
72Op den elfden dag offerde de overste der kinderen van Aser, Pagiel, de zoon van Ochran.
72 Ar yr unfed dydd ar ddeg, offrymodd Pagiel fab Ocran, arweinydd pobl Aser, ei offrwm yntau:
73Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
73 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
74Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
74 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
75Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
75 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
76Een geitenbok, ten zondoffer;
76 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
77En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Pagiel, den zoon van Ochran.
77 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Pagiel fab Ocran.
78Op den twaalfden dag offerde de overste der kinderen van Nafthali, Ahira, de zoon van Enan.
78 Ar y deuddegfed dydd, offrymodd Ahira fab Enan, arweinydd pobl Nafftali, ei offrwm yntau:
79Zijn offerande was: een zilveren schotel, welks gewicht was honderd dertig sikkelen; een zilveren sprengbekken van zeventig sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; zij waren beide vol meelbloem met olie gemengd, ten spijsoffer;
79 pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, a chawg arian yn pwyso saith deg o siclau, yn �l sicl y cysegr, a'r ddau yn llawn o beilliaid wedi ei gymysgu ag olew ar gyfer y bwydoffrwm;
80Een reukschaal van tien gouden sikkelen, vol reukwerks;
80 dysgl aur yn pwyso deg sicl ac yn llawn o arogldarth;
81Een var, een jong rund, een ram, een lam, dat eenjarig was, ten brandoffer;
81 bustach ifanc, hwrdd ac oen gwryw ar gyfer y poethoffrwm;
82Een geitenbok, ten zondoffer;
82 bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
83En ten dankoffer: twee runderen, vijf rammen, vijf bokken, vijf eenjarige lammeren. Dit was de offerande van Ahira, den zoon van Enan.
83 dau ych, pum hwrdd, pum bwch a phum oen gwryw ar gyfer aberth yr heddoffrwm. Dyma oedd offrwm Ahira fab Enan.
84Dit was de inwijding des altaars van de oversten van Israel, op den dag als hetzelve gezalfd werd: twaalf zilveren schotels, twaalf zilveren sprengbekkens, twaalf gouden reukschalen.
84 Dyma oedd yr offrwm gan arweinwyr Israel ar gyfer cysegru'r allor ar y dydd yr eneiniwyd hi: deuddeg pl�t arian, deuddeg cawg arian a deuddeg dysgl aur,
85Een zilveren schotel was van honderd dertig sikkelen, en een sprengbekken van zeventig; al het zilver van de vaten was twee duizend en vierhonderd sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms.
85 a phob pl�t arian yn pwyso cant tri deg o siclau, pob cawg arian yn pwyso saith deg o siclau, a'r holl lestri arian yn pwyso dwy fil pedwar cant o siclau, yn �l sicl y cysegr;
86Twaalf gouden reukschalen van reukwerks; elke reukschaal was van tien sikkelen, naar den sikkel des heiligdoms; al het goud der reukschalen was honderd en twintig sikkelen.
86 hefyd, deuddeg dysgl aur yn llawn o arogldarth, pob un yn pwyso deg sicl, yn �l sicl y cysegr, a'r holl ddysglau aur yn pwyso cant ac ugain o siclau;
87Al de runderen ten brandoffer waren twaalf varren, twaalf rammen, twaalf eenjarige lammeren, met hun spijsoffer; en twaalf geitenbokken ten zondoffer.
87 hefyd, gwartheg ar gyfer y poethoffrwm, yn gyfanswm o ddeuddeg bustach, deuddeg hwrdd, deuddeg oen gwryw gyda'r bwydoffrwm; yr oedd deuddeg bwch gafr ar gyfer yr aberth dros bechod;
88En al de runderen ten dankoffer waren vier en twintig varren, de rammen zestig, de bokken zestig, de eenjarige lammeren zestig. Dit is de inwijding des altaars, nadat hetzelve gezalfd was.
88 gwartheg ar gyfer aberth yr heddoffrwm, yn gyfanswm o bedwar ar hugain o fustych, trigain hwrdd, trigain bwch, a thrigain oen gwryw. Dyma oedd yr offrwm ar gyfer cysegru'r allor, wedi ei heneinio.
89En als Mozes in de tent der samenkomst ging, om met Hem te spreken, zo hoorde hij een stem tot hem sprekende, van boven het verzoendeksel, hetwelk is op de ark der getuigenis, van tussen de twee cherubim. Alzo sprak Hij tot hem.
89 Pan aeth Moses i mewn i babell y cyfarfod i lefaru wrth yr ARGLWYDD, clywodd lais yn galw arno o'r drugareddfa oedd ar arch y dystiolaeth rhwng y ddau gerwb; ac yr oedd y llais yn siarad ag ef.