¹I stało się po wyjściu dwóch lat, że się śniło Faraonowi, jakoby stał nad rzeką.

¹法老连作两个梦

²A oto z rzeki wychodziło siedem krów, pięknych na wejrzeniu i tłustych na ciele, które się pasły na łące.

²有七头母牛从河里上来，又健美又肥壮，在芦苇中吃草。

³Oto, też siedem krów innych wychodziło za niemi z rzeki, szpetnych na wejrzeniu, i chudych na ciele, które stały wedle krów pierwszych nad brzegiem rzeki.

³接着，又有另外七头母牛从河里上来，又丑陋又瘦弱，站在岸上其他母牛旁边。

⁴I pożarły one krowy szpetne na wejrzeniu i chude na ciele, siedem krów pięknych na wejrzeniu i tłustych; zatem ocknął się Farao.

⁴这些丑陋瘦弱的母牛，竟把那些健美肥壮的母牛吃掉，法老就醒了。

⁵A gdy usnął, śniło mu się po wtóre; a ono siedem kłosów wyrastało z jednego źdźbła, pełnych i cudnych.

⁵他又睡着，作了第二个梦，梦见一根麦茎，长出七个麦穗，又肥壮又美好。

⁶Oto, też siedem kłosów cienkich i wysuszonych od wiatru wschodniego wyrastało za nimi.

⁶接着，又长出七个麦穗，又干瘦又被东风吹焦了。

⁷I pożarły te kłosy cienkie, siedem onych kłosów pięknych i zupełnych; i ocknął się Farao.

⁷这些干瘦的麦穗，竟把那七个又肥壮又饱满的麦穗吞下去，法老就醒了，原来是一个梦。

⁸A toć był sen. A gdy było rano, strwożony był duch jego; i posławszy wezwał wszystkich wieszczków Egipskich, i wszystkich mędrców jego, i opowiedział im Farao sny swoje; a nie było, kto by je wyłożył Faraonowi.

⁸到了早晨，法老心里烦乱，就派人去把埃及所有的术士和智慧人都召了来；法老把自己的梦告诉他们，但是没有人能替法老解梦。

⁹Zatem rzekł przełożony nad podczaszymi do Faraona, mówiąc: Grzechy moje ja dziś przypominam sobie.

⁹酒政推荐约瑟那时酒政告诉法老说：“我今日想起了我的过错。

¹⁰Farao rozgniewawszy się na sługi swe, dał mię był pod straż do domu hetmana żołnierzów, mnie i przełożonego nad piekarzami.

¹⁰从前法老恼怒臣仆，把我和膳长关在军长府的监房里。

¹¹Tam się nam śnił sen jednejże nocy, mnie i jemu; każdemu według wykładu snu jego śniło się.

¹¹我们二人在同一夜都作了梦；我们的梦各有不同的解释。

¹²A był tam z nami młodzieniec Hebrejczyk, sługa hetmana żołnierzów, któremuśmy powiedzieli, i wyłożył nam sny nasze, każdemu według snu jego wyłożył.

¹²在那里有一个希伯来的少年人与我们在一起，他是军长的仆人，我们把梦告诉了他，他就替我们解梦，各人的梦有不同的解释。

¹³I stało się, że jako nam wyłożył, tak było; mię przywrócił król na miejsce moje, a onego obwiesił.

¹³结果，事情都照着他给我们的解释实现了：我恢复了原职，膳长却被挂起来。”

¹⁴Tedy posławszy Farao, wezwał Józefa, i prędko go wyprowadzono z więzienia; który ostrzygłszy się, i odmieniwszy szaty swoje przyszedł do Faraona.

¹⁴法老于是派人去召约瑟。他们就急忙把约瑟从监里带出来。他剃了头、刮了脸、换了衣服，就进去见法老。

¹⁵I rzekł Farao do Józefa: Śnił mi się sen, a nie mam, kto by mi go wyłożył; alem ja o tobie słyszał, gdy mówiono, że gdy usłyszysz sen, umiesz go wyłożyć.

¹⁵法老对约瑟说：“我作了一个梦，没有人能够解释。我听见人说，你听了梦，就能解释。”

¹⁶I odpowiedział Józef Faraonowi, mówiąc: Oprócz mnie Bóg opowie rzeczy szczęśliwe Faraonowi.

¹⁶约瑟回答法老，说：“解梦不在于我，但　神必给法老一个吉祥的解答。”

¹⁷Tedy rzekł Farao do Józefa: Zdało mi się we śnie, jakobym stał na brzegu rzeki.

¹⁷法老告诉约瑟：“在梦里我看见我站在河边。

¹⁸A oto z rzeki wychodziło siedem krów tłustych na ciele, i pięknych na wejrzeniu, a pasły się na łące.

¹⁸有七头母牛从河里上来，又肥壮又健美，在芦苇中吃草。

¹⁹Oto, zaś wychodziło siedem krów innych za nimi, nędznych i szpetnych na wejrzeniu, i chudych na ciele; nie widziałem we wszystkiej ziemi Egipskiej tak szpetnych.

¹⁹接着，又有另外七头母牛上来，又软弱又消瘦又十分丑陋，在埃及全地我没有见过这样丑陋的牛。

²⁰I pożarły krowy chude i szpetne siedem krów pierwszych tłustych.

²⁰这又消瘦又丑陋的母牛，竟把先前七头肥壮的母牛吃掉。

²¹A choć się dostały do wnętrzności ich, przecię nie było znać, że się dostały do wnętrzności ich: bo na wejrzeniu były szpetne, jako i przedtem; i ocknąłem się.

²¹它们吃了以后，却看不出它们是吃掉了肥牛，因为它们丑陋的样子仍是与先前一样。我就醒了。

²²Widziałem zaś we śnie, a oto, siedem kłosów wyrastało z jednego źdźbła pełnych i pięknych.

²²在梦里我又看见一根麦茎，长出七个麦穗，又饱满又美好。

²³Oto, też siedem kłosów suchych, cienkich, i wyschłych od wiatru wschodniego, wyrastało za nimi.

²³接着，又长出了七个麦穗，又枯干又干瘦又被东风吹焦了。

²⁴I pożarły te kłosy cienkie siedem onych kłosów pięknych. I powiedziałem to wieszczkom; ale nie było, kto by mi wyłożył.

²⁴这些干瘦的麦穗，竟把那七个美好的麦穗吞下去。我把梦告诉了术士，但是没有人能替我解答。”

²⁵Tedy rzekł Józef do Faraona: Sen Faraonów jedenże jest: co Bóg uczyni, oznajmił Faraonowi.

²⁵约瑟为法老解梦约瑟对法老说：“法老的梦都是同一个意思，　神已经把所要作的事告诉法老了。

²⁶Siedem krów pięknych jest siedem lat, a siedem kłosów cudnych, jest też siedem lat; sen to jeden.

²⁶七头美好的母牛是七年，七个美好的麦穗也是七年；两个梦都是同一个意思。

²⁷Siedem zaś krów chudych i szpetnych, które wychodziły za niemi, jest siedem lat, a siedem kłosów czczych, i wyschłych od wiatru wschodniego, będzie siedem lat głodnych.

²⁷那接着上来的七头又消瘦又丑陋的母牛是七年，那七个不结实、被东风吹焦了的麦穗也是七年，都是七年饥荒。

²⁸A toć jest, com powiedział Faraonowi; co Bóg będzie czynił, ukazał Faraonowi.

²⁸这就是我对法老所说：　神要作的事，他已经向法老显明了。

²⁹Oto, siedem lat nadejdzie bardzo obfitych we wszystkiej ziemi Egipskiej.

²⁹看哪，埃及全地必有七年大丰收。

³⁰A po nich nastąpi siedem lat głodu, i w zapomnienie przyjdzie wszystka ona obfitość w ziemi Egipskiej, i wytrawi głód ziemię.

³⁰接着又必有七年饥荒；甚至埃及地所有的丰收都被人忘记了，饥荒必把这地毁灭。

³¹Tak, że nie będzie znać w ziemi obfitości onej dla głodu przyszłego: albowiem ciężki będzie bardzo.

³¹因为接着而来的饥荒太严重了，使人不觉得这地有过丰收。

³²A iż się po dwa kroć śnił sen Faraonowi, znaczy, że to pewna rzecz od Boga, i pospiesza Bóg wykonać ją.

³²至于法老两次作梦，是因为　神已经命定这事，并且要快快地实行。

³³Przetoż teraz niech znajdzie Farao męża rozumnego i mądrego, a przełoży go nad ziemią Egipską.

³³因此，法老要找一个有见识有智慧的人，派他管理埃及地。

³⁴Niech tak uczyni Farao, a postanowi urzędniki nad ziemią i zbierze piątą część urodzajów ziemi Egipskiej przez te siedem lat obfitych.

³⁴法老要这样行，在国中指派官员，当七年丰收的时候，征收埃及地出产的五分之一。

³⁵I niech zbierają wszelaką żywność lat dobrych następujących, i zgromadzają zboża pod rękę Faraonową, i żywność w mieściech niech chowają.

³⁵又叫他们把将要来的七个丰年的粮食收集起来，积蓄五谷归在法老的手下，收在各城里作粮食。

³⁶A będzie ona żywność na wychowanie ziemi na siedem lat głodu, które będą w ziemi Egipskiej aby nie niszczała ziemia od głodu.

³⁶这些粮食要储存起来，可以应付将来埃及地的七年饥荒，免得这地被饥荒所灭。”

³⁷I podobało się to Faraonowi, i wszystkim sługom jego.

³⁷约瑟在埃及居高位法老和他的臣仆，都赞同这件事。

³⁸I rzekł Farao do sług swoich: Izaż znajdziemy podobnego mężowi temu, w którym by był Duch Boży?

³⁸于是法老对臣仆说：“像这样的人，有　神的灵在他里面，我们怎能找得着呢？”

³⁹Zatem rzekł Farao do Józefa: Ponieważ ci oznajmił Bóg to wszystko, nie masz żadnego tak rozumnego i mądrego jako ty.

³⁹法老对约瑟说：“　神既然把这事指示了你，就再没有人像你这样有见识有智慧了。

⁴⁰Ty będziesz nad domem moim, a według rozkazania ust twoich sprawować się będzie wszystek lud mój: tylko stolicą większy nad cię będę.

⁴⁰你可以掌管我的家，我的人民都要听从你的话；只有在王位上我比你大。”

⁴¹Nad to rzekł Farao do Józefa: Oto, postanowiłem cię nad wszystką ziemią Egipską.

⁴¹法老又对约瑟说：“你看，我任命你治理埃及全地。”

⁴²Zdjął tedy Farao pierścieó swój z ręki swej, i dał go na rękę Józefową; oblekł go też w szatę bisiorową, i włożył łaócuch złoty na szyję jego.

⁴²于是，法老脱下他手上打印的戒指，戴在约瑟的手上；给他穿上细麻的衣服，把金颈链挂在他的颈项上；

⁴³I kazał go wozić na wtórym wozie swoim, a wołano przed nim: Kłaniajcie się. I przełożył go nad wszystką ziemią Egipską.

⁴³又叫约瑟坐在他的副车，有人在他前面喊着：“跪下。”这样，法老任命了约瑟治理埃及全地。

⁴⁴Zatem rzekł Farao do Józefa: Jam jest Farao, a bez twego pozwolenia nie podniesie żaden ani ręki, ani nogi swej, we wszystkiej ziemi Egipskiej.

⁴⁴法老对约瑟说：“我是法老，但在埃及全地，如果没有你的许可，没有人可以随意作事。”

⁴⁵I nazwał Farao imię Józefowe, Safnat Paneach, a dał mu Asenatę, córkę Potyfara, przełożonego Oóskiego, za żonę. I wyjechał Józef na ziemię Egipską.

⁴⁵法老给约瑟起名叫撒发那忒．巴内亚，又把安城的祭司波提非拉的女儿亚西纳，给约瑟为妻。约瑟出去巡行埃及全地。

⁴⁶A było Józefowi trzydzieści lat, gdy stanął przed Faraonem, królem Egipskim; i wyszedłszy Józef od oblicza Faraonowego, objechał wszystkę ziemię Egipską.

⁴⁶约瑟侍立在埃及王法老面前的时候，年三十岁。约瑟从法老面前出来，遍行埃及全地。

⁴⁷Zrodziła tedy ziemia w onych siedmiu latach urodzajnych obficie.

⁴⁷在七个丰年的时候，地里的出产非常丰盛。

⁴⁸I zgromadził Józef wszystkę żywność onych siedmiu lat, która była w ziemi Egipskiej i składał żywność w mieściech; urodzaj polny każdego miasta, który był około niego, składał w niem.

⁴⁸约瑟把埃及七个丰年的一切粮食都收集起来，把粮食存放在城中；各城周围田地所出的粮食，也存放在各城中。

⁴⁹Zaczem nagromadził Józef zboża, jako piasku morskiego bardzo wiele, aż go zaniechano liczyć; bo mu nie było liczby.

⁴⁹约瑟积蓄了极多的五谷，好像海沙那样多，甚至他不再记下数量，因为实在无法计算。

⁵⁰A Józefowi urodzili się dwaj synowie, pierwej niż przyszedł rok głodu, które mu urodziła Asenat, córka Potyfara, przełożonego Oóskiego.

⁵⁰在荒年还没有来到以前，约瑟生了两个儿子，是安城的祭司波提非拉的女儿亚西纳给约瑟生的。

⁵¹Nazwał tedy Józef imię pierworodnego Manases, mówiąc: Że mi dał Bóg zapomnieć wszelkiej pracy mojej, i wszystkiego domu ojca mego.

⁵¹约瑟给长子起名叫玛拿西，因为他说：“　神使我忘记我所有的困苦，以及我父的全家。”

⁵²A imię drugiego nazwał Efraim, mówiąc: Iż mię rozmnożył Bóg w ziemi utrapienia mego.

⁵²他给次子起名叫以法莲，因为他说：“　神使我在受苦之地繁盛起来。”

⁵³Tedy się skoóczyło siedem lat obfitości, która była w ziemi Egipskiej.

⁵³丰年与荒年埃及地的七年丰收一结束，

⁵⁴I poczęło siedem lat głodu następować, jako był przepowiedział Józef. I był głód po wszystkich krainach: ale we wszystkiej ziemi Egipskiej był chleb.

⁵⁴七年饥荒就随着来了，正像约瑟所说的一样。各地都有饥荒，只有埃及全地仍有粮食，

⁵⁵Jednak potem ściśniona była głodem wszystka ziemia Egipska, i wołał lud do Faraona, o chleb. I rzekł Farao wszystkim Egipczanom: Idźcie do Józefa, a co wam rzecze uczyócie.

⁵⁵等到埃及全地也要挨饿的时候，人民就向法老求粮。法老对所有的埃及人说：“你们到约瑟那里去，他吩咐你们什么，你们就作什么。”

⁵⁶I był głód po wszystkiej ziemi. Tedy otworzył Józef wszystkie gumna, w których było zboże, i sprzedawał Egipczanom; bo się był głód zmocnił w ziemi Egipskiej.

⁵⁶当时饥荒遍及全国，约瑟就开了所有的粮仓，把粮食卖给埃及人，因为埃及地的饥荒非常严重。

⁵⁷I ze wszystkiej ziemi przyjeżdżano do Egiptu, kupować żywność od Józefa; bo się był zmocnił głód po wszystkiej ziemi.

⁵⁷各地的人都到埃及去，向约瑟买粮，因为各地的饥荒都非常严重。