1Toda mulher sábia edifica a sua casa; a insensata, porém, derruba-a com as suas mãos.
1Ang tagsatagsa ka manggialamon nga babaye magatukod sa iyang balay; Apan ang buangbuang magaguba niana uban sa iyang mga kamot.
2Quem anda na sua retidão teme ao Senhor; mas aquele que é perverso nos seus caminhos despreza-o.
2Kadtong nagalakat sa iyang pagkatul-id nahadlok kang Jehova; Apan kadtong sukwahi sa iyang dalan nagatamay kaniya.
3Na boca do tolo está a vara da soberba, mas os lábios do sábio preservá-lo-ão.
3Diha sa baba sa buangbuang mao ang usa ka bunal alang sa iyang pagkamapahitas-on; Apan ang mga ngabil sa manggialamon magabantay kanila.
4Onde não há bois, a manjedoura está vazia; mas pela força do boi há abundância de colheitas.
4Sa dapit diin walay mga vaca, ang pasungan mahinlo; Apan ang dakung abut pinaagi sa kusog sa vaca.
5A testemunha verdadeira não mentirá; a testemunha falsa, porém, se desboca em mentiras.
5Ang usa ka matinumanon nga saksi dili mobakak; Apan ang bakakon nga saksi magapamulong ug mga bakak.
6O escarnecedor busca sabedoria, e não a encontra; mas para o prudente o conhecimento é fácil.
6Ang usa ka mayubiton magapangita sa kaalam ug dilimakakaplag niini; Apan ang kahibalo masayon alang kaniya nga may salabutan.
7Vai-te da presença do homem insensato, pois nele não acharás palavras de ciência.
7Lakaw ngadto sa atubangan sa usa ka tawong buangbuang, Ug ikaw dili makakaplag diha kaniya sa mga ngabil sa kahibalo.
8A sabedoria do prudente é entender o seu caminho; porém a estultícia dos tolos é enganar.
8Ang kaalam sa buotan mao ang pagsabut sa iyang dalan; Apan ang binuang sa mga buangbuang mao ang paglimbong.
9A culpa zomba dos insensatos; mas os retos têm o favor de Deus.
9Ang mga buang magatiaw-tiaw lamang sa halad-tungod-sa-sala; Apan sa taliwala sa mga matarung adunay maayong kabubut-on.
10O coração conhece a sua própria amargura; e o estranho não participa da sua alegria.
10Ang kasingkasing mahibalo sa iyang kaugalingong kapaitan; Ug walay usa ka dumuloong nga moambit sa kalipay niini.
11A casa dos ímpios se desfará; porém a tenda dos retos florescerá.
11Ang balay sa tawong dautan pagagun-obon; Apan ang balong-balong sa matarung pagapauswagon.
12Há um caminho que ao homem parece direito, mas o fim dele conduz � morte.
12Adunay usa ka dalan nga daw matarung alang sa usa ka tawo; Apan ang katapusan niana mao ang mga dalan sa kamatayon.
13Até no riso terá dor o coração; e o fim da alegria é tristeza.
13Bisan diha sa pagkatawa ang kasingkasing magamasulub-on; Ug ang katapusan sa kalipay mao ang kagul-anan.
14Dos seus próprios caminhos se fartará o infiel de coração, como também o homem bom se contentará dos seus.
14Ang nagabalik sa pagpakasala sa kasingkasing pagapun-on uban sa iyang kaugalingong mga paagi; Ug ang usa ka maayong tawo matagbaw gikan sa iyang kaugalingon.
15O simples dá crédito a tudo; mas o prudente atenta para os seus passos.
15Ang walay-pagtagad motoo sa tagsatagsa ka pulong; Apan ang mabinantayon nga tawo magatan-aw pag-ayo sa iyang paglakaw.
16O sábio teme e desvia-se do mal, mas o tolo é arrogante e dá-se por seguro.
16Ang usa ka tawong manggialamon mahadlok, ug magapahilayo gikan sa dautan; Apan ang buang mapangahason sa iyang kaugalingon nga may pagdaut ug siya masaligon.
17Quem facilmente se ira fará doidices; mas o homem discreto é paciente;
17Siya nga dili masuko magahimo sa kabuangan; Ug ang usa ka tawo nga dautan ug mga paagi ginadumtan.
18Os simples herdam a estultícia; mas os prudentes se coroam de conhecimento.
18Ang walay-pagtagad makapanunod sa binuang; Apan ang mga buotan pagapurongpurongan sa kahibalo.
19Os maus inclinam-se perante os bons; e os ímpios diante das portas dos justos.
19Ang tawong dautan moyukbo sa atubangan sa maayo; Ug ang dautan, diha sa mga ganghaan sa matarung.
20O pobre é odiado até pelo seu vizinho; mas os amigos dos ricos são muitos.
20Ang kabus ginadumtan bisan sa iyang kaugalingong silingan; Apan ang dato may daghang mga higala.
21O que despreza ao seu vizinho peca; mas feliz é aquele que se compadece dos pobres.
21Kadtong nagatamay sa iyang isigkatawo nagapakasala; Apan kadtong may kalooy sa ka bus, malipayon siya.
22Porventura não erram os que maquinam o mal? mas há beneficência e fidelidade para os que planejam o bem.
22Wala ba mangasayup kadtong nagamugna ug dautan? Apan ang puangod ug kamatuoran anaa kanila nga nagamugna ug maayo.
23Em todo trabalho há proveito; meras palavras, porém, só encaminham para a penúria.
23Diha sa tanang buhat adunay bunga; Apan ang sulti sa mga ngabil nagapadulong lamang ngadto sa kawalad-on nga tuman.
24A coroa dos sábios é a sua riqueza; porém a estultícia dos tolos não passa de estultícia.
24Ang purongpurong sa mga manggialamon mao ang ilang mga bahandi; Apan ang binuang sa mga buang mao lamang ang kabuangan.
25A testemunha verdadeira livra as almas; mas o que fala mentiras é traidor.
25Ang matuod nga saksi nagaluwas ug mga kalag; Apan kadtong nagapamulong sa kabakakan nagalimbong.
26No temor do Senhor há firme confiança; e os seus filhos terão um lugar de refúgio.
26Diha sa pagkahadlok kang Jehova mao ang malig-on nga pagsalig; Ug ang iyang mga anak adunay usa ka dapit nga dalangpanan.
27O temor do Senhor é uma fonte de vida, para o homem se desviar dos laços da morte.
27Ang pagkahadlok kang Jehova maoy usa ka tuburan sa kinabuhi, Aron nga ang tawo makalikay gikan sa mga lit-ag sa kamatayon.
28Na multidão do povo está a glória do rei; mas na falta de povo está a ruína do príncipe.
28Diha sa panon sa katawohan anaa ang himaya sa hari; Apan diha sa kawalad-on sa katawohan anaa ang kalaglagan sa principe.
29Quem é tardio em irar-se é grande em entendimento; mas o que é de ânimo precipitado exalta a loucura.
29Kadtong mahinay nga masuko may dakung salabutan; Apan kadtong madali-dalion sa espiritu nagabayaw sa kabuangan.
30O coração tranqüilo é a vida da carne; a inveja, porém, é a podridão dos ossos.
30Ang usa ka malinawong kasingkasing maoy kinabuhi sa unod; Apan ang kasina mao ang pagkadunot sa kabukogan.
31O que oprime ao pobre insulta ao seu Criador; mas honra-o aquele que se compadece do necessitado.
31Kadtong nagadagmal sa kabus nagatamay sa iyang Magbubuhat; Apan kadtong may kalooy sa hangul nagatahud kaniya,
32O ímpio é derrubado pela sua malícia; mas o justo até na sua morte acha refúgio.
32Ang dautan giunlod ngadto sa kahiladman tungod sa iyang buhat nga dautan; Apan ang matarung may usa ka dalangpanan sa iyang kamatayon.
33No coração do prudente repousa a sabedoria; mas no coração dos tolos não é conhecida.
33Ang kaalam magapuyo diha sa kasingkasing niadtong may salabutan; Apan kadtong anaa sa sulod sa mga buang mapadayag sa iyang kaugalingon .
34A justiça exalta as nações; mas o pecado é o opróbrio dos povos.
34Ang pagkamatarung nagabayaw sa usa ka nasud; Apan ang sala maoy usa ka kaulawan sa bisan unsang katawohan.
35O favor do rei é concedido ao servo que procede sabiamente; mas sobre o que procede indignamente cairá o seu furor.
35Ang kalooy sa hari anaa sa usa ka sulogoon nga nagabuhat sa pagkamaalamon; Apan ang iyang kaligutgut anaa batok niadtong nagapakaulaw.