1Don’t be envious of evil men; neither desire to be with them:
1Dad shar leh ha ka masayrin, Hana jeclaysan inaad iyaga la joogtid.
2for their hearts plot violence, and their lips talk about mischief.
2Waayo, qalbigoodu wuxuu ka fikiraa kharribaad, Oo bushimahooduna waxay ku hadlaan belaayo.
3Through wisdom a house is built; by understanding it is established;
3Guri wuxuu ku dhismaa xigmad, Wuxuuna ku taagnaadaa waxgarasho,
4by knowledge the rooms are filled with all rare and beautiful treasure.
4Qawladuhuna aqoontay kaga buuxsamaan Maal kasta oo qaali ah oo qurux badan.
5A wise man has great power; and a knowledgeable man increases strength;
5Ninkii caqli lahu xoog buu leeyahay, Oo ninkii aqoon lahuna itaal buu sii korodhsadaa.
6for by wise guidance you wage your war; and victory is in many advisors.
6Waayo, waa inaad talo wanaagsan ku dagaallantaa, Oo waxaa taliyayaal badan la jirta nabadgelyo.
7Wisdom is too high for a fool: he doesn’t open his mouth in the gate.
7Xigmaddu nacaska way ka dheer tahay, Isagu xagga iridda afkiisa kuma kala qaado.
8One who plots to do evil will be called a schemer.
8Kii ku fikira inuu xumaan sameeyo, Waxaa loogu yeedhi doonaa belaayo-sameeye.
9The schemes of folly are sin. The mocker is detested by men.
9Fikirka nacasnimadu waa dembi, Kii wax quudhsadaana waa u karaahiyo dadka.
10If you falter in the time of trouble, your strength is small.
10Maalinta dhibaatada haddaad liicdid, Itaalkaagu waa yar yahay.
11Rescue those who are being led away to death! Indeed, hold back those who are staggering to the slaughter!
11Samatabbixi kuwa dhimashada loo wadayo, Kuwa ku dhow in la gowracona dib uga qabo.
12If you say, “Behold, we didn’t know this”; doesn’t he who weighs the hearts consider it? He who keeps your soul, doesn’t he know it? Shall he not render to every man according to his work?
12Haddaad tidhaahdid, Bal eeg, waxan ma aannu garanayn, Kan qalbiyada miisaamaa miyaanu ka fiirsanayn? Oo kan naftaada dhawraa miyaanu ogayn? Oo miyaanu isagu nin walba ugu abaal gudayn sida shuqulkiisu yahay?
13My son, eat honey, for it is good; the droppings of the honeycomb, which are sweet to your taste:
13Wiilkaygiiyow, malab cun, waayo, wuu wanaagsan yahay, Oo waxaad cuntaa awlallada malabka, taas oo kuu dhadhan macaan.
14so you shall know wisdom to be to your soul; if you have found it, then there will be a reward, your hope will not be cut off.
14Oo xigmadda aqoonteeduna sidaasoo kalay naftaada u ahaan doontaa, Oo haddaad iyada heshid waxaa jiri doona abaalgud, Oo rajadaaduna ma go'i doonto.
15Don’t lay in wait, wicked man, against the habitation of the righteous. Don’t destroy his resting place:
15Sida nin shar leh, ha u gabban kan xaqa ah gurigiisa, Oo rugtiisa nasashadana ha kharribin.
16for a righteous man falls seven times, and rises up again; but the wicked are overthrown by calamity.
16Waayo, nin xaq ahu toddoba goor buu dhacaa, wuuna soo sara kacaa haddana, Laakiinse kuwa sharka leh waxaa lagu afgembiyaa belaayo.
17Don’t rejoice when your enemy falls. Don’t let your heart be glad when he is overthrown;
17Ha rayrayn markuu cadowgaagu dhaco, Oo qalbigaaguna yaanu farxin markuu turunturoodo,
18lest Yahweh see it, and it displease him, and he turn away his wrath from him.
18Waayo, waaba intaas oo Rabbigu taas arkaa, oo ay shar la ahaato indhihiisa, Oo uu dabadeedna cadhadiisa ka soo celiyaa isaga.
19Don’t fret yourself because of evildoers; neither be envious of the wicked:
19Xumaanfalayaasha aawadood ha isku dhibin, Kuwa sharka lehna ha ka masayrin,
20for there will be no reward to the evil man; and the lamp of the wicked shall be snuffed out.
20Waayo, kii shar leh abaalgud ma heli doono, Oo laambadda xumaanfalayaashana waa la bakhtiin doonaa.
21My son, fear Yahweh and the king. Don’t join those who are rebellious:
21Wiilkaygiiyow, Rabbiga iyo boqorkaba ka cabso, Oo ha ku darsamin kuwa isrogrog badan,
22for their calamity will rise suddenly; the destruction from them both—who knows?
22Waayo, belaayadoodu si degdeg ah ayay u soo kici doontaa, Oo bal yaa yaqaan baabbi'inta labadoodaba?
23These also are sayings of the wise. To show partiality in judgment is not good.
23Oo weliba waxyaalahanuna waa wixii ay kuwa caqliga lahaa yidhaahdeen. In dadka garsooridda loogu kala eexdaa ma wanaagsana.
24He who says to the wicked, “You are righteous”; peoples shall curse him, and nations shall abhor him—
24Kii kan shar leh ku yidhaahda, Xaq baad tahay, Dadyowga ayaa habaari doona, oo quruumuhuna way karhi doonaan isaga,
25but it will go well with those who convict the guilty, and a rich blessing will come on them.
25Laakiinse kuwii isaga canaantaa farxad bay yeelan doonaan, Oo dushoodana waxaa ku soo degi doonta barako wanaagsan.
26An honest answer is like a kiss on the lips.
26Kii jawaab qumman ku jawaabaa Bushimuhuu dhunkadaa.
27Prepare your work outside, and get your fields ready. Afterwards, build your house.
27Shuqulkaaga dibadda ku hagaajiso, Oo beerta ku diyaarso, Oo dabadeedna gurigaaga dhiso.
28Don’t be a witness against your neighbor without cause. Don’t deceive with your lips.
28Deriskaaga sababla'aan markhaati ha ku furin, Oo bushimahaagana ha ku khiyaanayn.
29Don’t say, “I will do to him as he has done to me; I will render to the man according to his work.”
29Hana odhan, Wixii uu igu sameeyey oo kale ayaan ku samayn doonaa, Oo ninkii sidii shuqulkiisu ahaa ayaan u abaalmarin doonaa.
30I went by the field of the sluggard, by the vineyard of the man void of understanding;
30Waxaan ag maray ninka caajiska ah beertiisa, Iyo ninka garaadka daran beercanabkiisa,
31Behold, it was all grown over with thorns. Its surface was covered with nettles, and its stone wall was broken down.
31Oo bal eeg, kulligood waxaa ka baxay qodxan, Oo dhammaantoodna waxaa qariyey maraboob, Oo derbigoodii dhagaxa ahaana waa dumay.
32Then I saw, and considered well. I saw, and received instruction:
32Markaasaan eegay oo aad uga fiirsaday, Waan fiiriyey oo wax ka bartay.
33a little sleep, a little slumber, a little folding of the hands to sleep;
33Weliba in yar baad seexanaysaa, oo in yar baad gam'aysaa, Oo in yar baad gacmaha hurdo u laabaysaa,Haddaba caydhnimo waa kuu iman doontaa sida tuug oo kale, Oo baahina sida nin hub sita oo kale.
34so your poverty will come as a robber, and your want as an armed man.
34Haddaba caydhnimo waa kuu iman doontaa sida tuug oo kale, Oo baahina sida nin hub sita oo kale.