1 Amoon na benn bésu noflaay Yeesu jaar ci ay tool yu ñor, fekk ay taalibeem xiif; ñu daldi fàq ay gub nag, di lekk.
1安息日的主（可2:23-28；路6:1-5）
2 Farisen ya nag gis ko, ne Yeesu: «Gisal, say taalibe ñu ngi def lu jaaduwul ci bésu noflaay bi.»
2法利赛人看见了，就对他说：“你看，你的门徒作了安息日不可作的事。”
3 Noonu Yeesu tontu leen: «Ndax jànguleen la Daawuda defoon, ba mu xiifee, moom ak ña mu àndaloon?
3耶稣对他们说：“大卫和跟他在一起的人，在饥饿的时候所作的，你们没有念过吗？
4 Xanaa yéguleen, ni mu dugge woon ca kër Yàlla ga, gis fa mburu, ya ñu jébbal Yàlla, mu daldi ko lekk. Fekk jaaduwul mu lekk ca, moom walla ña mu àndaloon; saraxalekat rekk a ko sañoon a lekk.
4他不是进了 神的殿，吃了他和跟他在一起的人不可以吃，只有祭司才可以吃的陈设饼吗？
5 Te it ndax jànguleen ci yoonu Musaa, ne saraxalekat ya ca kër Yàlla ga teraluñu bésu noflaay bi, te tooñuñu?
5律法书上记着：安息日，祭司在殿里供职，触犯了安息日，也不算有罪；你们也没有念过吗？
6 Waaye maa ngi leen koy wax, am na ci seen biir ku sut kër Yàlla ga.
6我告诉你们，这里有一位是比圣殿更大的。
7 Mbind mi nee na: “Yërmande laa bëgg, waaye du rendi saraxi mala.” Su ngeen xamoon lu wax joojuy tekki, kon dungeen teg tooñ ñi tooñul.
7如果你们明白‘我喜爱怜悯，不喜爱祭祀’这句话的意思，就不会把无罪的定罪了。
8 Ndaxte Doomu nit ki mooy boroom bésu noflaay bi.»
8因为人子是安息日的主。”
9 Bi loolu amee Yeesu jóge foofa, dugg ci seen jàngu,
9治好手枯的人（可3:1-6；路6:6-11）耶稣离开那里，来到他们的会堂。
10 te amoon na fa nit ku loxoom làggi. Noonu Farisen ya laaj ko: «Faj ci bésu noflaay bi, ndax loolu jaadu na?» Fekk ñuy wut buntu tuumaal ko.
10会堂里有一个人，他的一只手枯干了。有人问耶稣：“在安息日治病，可以吗？”目的是要控告耶稣。
11 Yeesu tontu leen: «Ku fi amoon xar, mu daanu ci kàmb ci bésu noflaay bi, ndax doo ko jàpp, génne ko?
11耶稣回答：“你们当中有哪一个，他仅有的一只羊在安息日跌进坑里，会不把羊抓住拉上来呢？
12 Nit nag, ndax ëppul maana xar? Kon def lu baax ci bésu noflaay bi jaadu na.»
12人比羊贵重得多了！所以，在安息日行善是可以的。”
13 Noonu Yeesu ne nit ka: «Tàllalal sa loxo!» Mu tàllal ko nag, loxoom daldi wér, mel ni ba ca des.
13于是对那人说：“伸出手来！”他把手一伸，就复原了，好像另一只手一样。
14 Farisen ya génn nag, daldi gise, ngir fexee reylu Yeesu.
14法利赛人出去，商议怎样对付耶稣，好杀掉他。
15 Waaye bi ko Yeesu yégee, mu sore foofa; te ñu bare topp ko, mu wéral leen ñoom ñépp.
15 神拣选的仆人耶稣知道了，就离开那里。有很多人跟随他，他医好他们所有的病人，
16 Te mu dénk leen bu wóor, ñu bañ koo siiwal.
16又嘱咐他们不可替他张扬。
17 Def na noonu, ngir amal la ñu waxoon jaarale ko ci yonent Yàlla Esayi, bi mu naan:
17这就应验了以赛亚先知所说的：
18 «Kii mooy sama Ndaw li ma tànn,di sama Soppe bi neex sama xol.Dinaa def sama Xel ci moom,muy yégal xeet yi yoonu njub.
18“看哪！我所拣选的仆人，我所爱，心里所喜悦的；我要把我的灵赐给他，他必向万国宣扬公理。
19 Du xëccoo mbaa muy wax ci kaw,te kenn du dégg baatam ci mbedd yi.
19他不争吵，也不喧嚷，人在街上听不见他的声音。
20 Du dammaate barax bu banku,te mees guy saxar, du ko fey,ba kera mu yégal njub, ba daan.
20压伤的芦苇，他不折断，将残的灯火，他不吹灭；直到他施行公理，使公理得胜。
21 Ci turam la xeet yi di ame yaakaar.»
21万民都要寄望于他的名。”
22 Booba ñu indil ko ku rab jàpp, mu gumba te luu. Yeesu faj ko, ba ku luu ki di wax tey gis.
22耶稣靠 神的灵赶鬼（可3:20-30；路11:14-23）有人带了一个被鬼附着、又瞎又哑的人到耶稣那里。耶稣医好了他，那哑巴就能说话，也能看见了。
23 Noonu mbooloo mépp yéemu naan: «Ndax kii du Sëtu Daawuda bi?»
23群众都很惊奇，说：“难道他就是大卫的子孙？”
24 Bi Farisen ya déggee loolu nag, ñu ne: «Kii ci kàttanu Beelsebul, buuru rab yi, lay dàqe rab yi.»
24法利赛人听见了，说：“这个人赶鬼，只不过是靠鬼王别西卜罢了。”
25 Waaye Yeesu xam seen xalaat ne leen: «Réew mu xeex boppam tas, te dëkk mbaa kër guy xeex boppam du man a yàgg.
25耶稣知道他们的心思，就对他们说：“如果一个国家自相纷争，就必定荒凉；一城一家自相纷争，必站立不住。
26 Bu Seytaane dàqee Seytaane nag, xeex na boppam; kon naka la nguuram di man a yàgge?
26如果撒但赶逐撒但，就会自相纷争。那么，他的国怎能站立得住呢？
27 Te it bu fekkee ne man damay dàq ay rab ci kàttanu Beelsebul, seeni taalibe nag, ci gan kàttan lañu leen di dàqe? Kon ñoo leen di àtte.
27我若靠别西卜赶鬼，你们的子孙又靠谁呢？这样，他们就要断定你们的不是。
28 Waaye bu fekkee ne ci Xelum Yàlla laay dàqe rab, kon nguuru Yàlla agsi na ba ci yéen.
28我若靠 神的灵赶鬼， 神的国就已经临到你们了。
29 «Su fi amee nit ku bare doole, te nit bëgg a dugg ci këram, nangu alalam, naka la koy defe? Xanaa dafay jëkk a yeew ku bare doole ka, ba noppi door a toj këram gépp.
29如果不先把壮汉绑起来，怎能进到他的家里，抢夺财物呢？如果绑起来了，就可以抢劫他的家了。
30 Noonu ku farul ak man, yaa ngi may xeex, ku dajalewul ak man, yaa ngi tasaare.»
30不站在我这一边的就是反对我的，不跟我一起收聚的，就是分散的。
31 Yeesu teg ca ne: «Loolu moo tax maa ngi leen koy wax, bàkkaar walla sos wu mu man a doon, dinañu ko baale, waaye ku sosal Xelum Yàlla, duñu ko baal.
31因此，我告诉你们，人的一切罪和亵渎的话，都可以赦免；可是，亵渎圣灵就得不着赦免。
32 Ku sosal Doomu nit ki, dinañu ko baal, waaye ku sosal Xel mu Sell mi, duñu ko baal mukk, du ci àddina si, du ci àllaaxira.
32无论谁说话得罪了人子，还可以赦免；但说话得罪了圣灵的，今生来世都得不着赦免。
33 Neeleen garab gi baax na, moom ak meññeefam, walla ngeen ne garab gi bon na, moom ak meññeefam; ndaxte garab, meññeefam lañu koy xàmmee.
33种好树结好果子（路6:43-45）“你们种好树就结好果子，种坏树就结坏果子；凭着果子就能认出树来。
34 Yéen ñi fees ak daŋar ni ay co, naka ngeen man a waxe lu baax, fekk dangeen bon? Ndaxte gémmiñ, la fees xol lay wax.
34毒蛇所生的啊，你们既然是邪恶的，怎能说出良善的话？因为心中所充满的，口里就说出来。
35 Noonu nit ku baax, lu baax lay wax, jële ko ca fa mu denc lu baax, te nit ku bon, lu bon lay wax, jële ko ca fa mu denc lu bon.
35良善的人从他良善的心（“心”原文作“库房”）发出良善，邪恶的人从他邪恶的心（“心”原文作“库房”）发出邪恶。
36 Maa ngi leen di wax ne, keroog bés pénc, nit ñi dinañu làyyi ndax wax ju nekk ju amul njariñ, ju ñu mas a wax.
36我告诉你们，人所说的闲话，在审判的日子，句句都要供出来，
37 Ndaxte dees na la àtte ni ku jub ci say wax, walla ñu daan la ci say wax.»
37因为你要照你的话被称为义，或定为有罪。”
38 Ci kaw loolu ay xutbakat ak ay Farisen wax ak Yeesu ne ko: «Kilifa gi, danoo bëggoon, nga won nu kéemaan guy firndeel sag yónnent.»
38约拿的神迹（可8:11-12；路11:29-32）当时，有一些经学家和法利赛人对耶稣说：“老师，我们想请你显个神迹看看。”
39 Yeesu tontu leen: «Yéenay laaj firnde, yéen niti jamono ju bon jii, yéen ñi fecci seen kóllëre ak Yàlla, waaye dungeen jot genn firnde gu dul firndeg yonent Yàlla Yunus.
39但耶稣说：“邪恶和淫乱的世代寻求神迹，除了约拿先知的神迹以外，再没有神迹给你们了。
40 Ndaxte ni Yunus nekke woon ñetti guddi ak ñetti bëccëg ci biir rabu géej wu mag, noonu la Doomu nit ki di nekke ñetti guddi ak ñetti bëccëg ci biir suuf.
40约拿怎样三日三夜在大鱼的腹中，人子也要照样三日三夜在地里。
41 Keroog bés pénc waa dëkku Niniw dinañu jógandoo ak niti jamono jii, yey leen; ndaxte bi leen Yunus waaree, tuub nañu seeni bàkkaar, te ku sut Yunus a ngi fi.
41审判的时候，尼尼微人要和这个世代一同起来，定这个世代的罪，因为他们听了约拿所传的就悔改了。你看，这里有一位是比约拿更大的。
42 Te it ca bés pénc buur bu jigéen, ba dëkkoon ca sudd, dina jógandoo ak niti jamono jii, yey leen; ndaxte dafa jóge ca catul àddina, ngir déglu xam-xamu Suleymaan, te ku sut Suleymaan a ngi fi.
42审判的时候，南方的女王要和这个世代一同起来，定这个世代的罪，因为她从地极来到，要听所罗门智慧的话。你看，这里有一位是比所罗门更大的。
43 «Boo xamee ne rab wa jàppoon nit génn na ci moom, day wër ay bérab yu wow, di wut fu mu noppaloo, waaye du ko gis.
43污灵去而复返的教训（路11:24-26）“有一个污灵离开了一个人，走遍干旱之地，寻找栖身的地方，却没有找到。
44 Noonu da naan: “Naa dellu ca sama kër, ga ma génne woon.” Bu ñëwee nag, mu fekk kërug neen, ñu bale ko, defar ko ba lépp jekk.
44他就说：‘我要回到我从前离开了的那房子。’到了之后，看见里面空着，已经打扫干净，粉饰好了，
45 Bu ko gisee nag, mu dem wooyi yeneen juróom-ñaari rab yu ko gën a soxor, ñu dugg, sanc fa; ba tax muju nit kooku mooy yées njàlbéenam. Noonu lay nekke ak niti jamono ju bon jii.»
45他就去带了另外七个比自己更恶的污灵来，一齐进去住在那里；那人后来的情况，比以前更坏了。这邪恶的世代也会这样。”
46 Bi Yeesu nekkee di wax ak mbooloo ma, ndeyam ak ay rakkam daldi ñëw, taxaw ci biti, bëgg a wax ak moom.
46谁是耶稣的母亲和弟兄（可3:31-35；路8:19-21）耶稣还在对群众讲话的时候，他的母亲和弟弟站在外面，要找他讲话。
47 Noonu kenn nit ne ko: «Sa yaay ak say rakk ñu ngi nii taxaw ci biti, bëgg a wax ak yaw.»
47有人告诉耶稣：“你的母亲和弟弟站在外面，有话要跟你说。”
48 Waaye Yeesu tontu ko ne: «Kan mooy sama ndey ak ñan ñooy samay rakk?»
48他回答那人：“谁是我的母亲？谁是我的弟兄？”
49 Noonu mu joxoñ ay taalibeem naan: «Ñii ñooy sama ndey ak samay rakk.
49他伸手指着门徒说：“你看，我的母亲，我的弟兄！
50 Ndaxte ku def sama coobareg Baay bi nekk ci kaw, yaa di sama rakk, sama jigéen ak sama ndey.»
50凡是遵行我天父旨意的，就是我的弟兄、姊妹和母亲了。”