1 Ca waxtu woowu taalibe ya ñëwoon nañu ci Yeesu, laaj ko: «Kan moo gën a màgg ci nguuru Yàlla mi nekk ci kaw?»
1天国里谁最大（可9:33-37；路9:46-48）
2 Noonu Yeesu woo xale, teg ko ci seen biir,
2耶稣叫了一个小孩子站在他们当中，说：
3 ne leen: «Ci dëgg maa ngi leen koy wax, su ngeen woññikuwul ci Yàlla, ba mel niy xale, dungeen dugg mukk ci nguuru Yàlla Aji Kawe ji.
3“我实在告诉你们，如果你们不回转，变成像小孩子一样，一定不能进天国。
4 Kuy suufeelu nag, ba mel ni xale bii, kooku mooy ki gën a màgg ci nguuru Yàlla Aji Kawe ji.
4所以，凡谦卑像这小孩子的，他在天国里是最大的。
5 Te it ku nangu ci sama tur xale bu mel ni kii, man mii nga nangu.
5凡因我的名接待一个这样的小孩子的，就是接待我；
6 Waaye ku yóbbe bàkkaar kenn ci ñi gën a tuuti ñi ma gëm, li gën ci moom mooy ñu takk doj wu réy ci baatam, sànni ko ca fa gën a xóot ca géej ga.
6但无论谁使一个信我的小弟兄犯罪，倒不如拿一块大磨石拴在他的颈项上，把他沉在深海里。
7 «Yaw àddina dinga torox ndax say fiir yiy yóbbe nit bàkkaar. Fiir mënta ñàkk, waaye toroxte dal na nit ki koy lal.
7坚拒犯罪（可9:42-48；路17:1-2）“这世界有祸了，因为充满使人犯罪的事。这些事是免不了的，但那使人犯罪的有祸了！
8 Boo xamee ne sa loxo mbaa sa tànk mu ngi lay yóbbe bàkkaar, dagg ko, sànni ko fu sore. Ndaxte nga lafañ walla ñàkk loxo te dugg ci dund gu wóor gi, moo gën ci yaw, nga am ñaari loxo walla ñaari tànk, te ñu sànni la ci safara su dul fey mukk.
8如果你的一只手或一只脚使你犯罪，就把它砍下来丢掉；你一只手或一只脚进永生，总比有两只手或两只脚被投进永火里好。
9 Boo xamee ne sa bët mu ngi lay yóbbe bàkkaar, luqi ko, sànni ko fu sore. Ndaxte nga patt te dugg ci dund gu wóor gi, moo gën ci yaw, nga am ñaari bët, te ñu sànni la ci safara.
9如果你的一只眼睛使你犯罪，就把它挖出来丢掉；你一只眼睛进永生，总比有两只眼睛被投进地狱的火里好。
10 «Te it wottuleen a xeeb kenn ci ñi gën a tuuti, ndax kat seeni malaakaa ngi sax ci jataayu sama Baay bi nekk ci kaw. Maa leen wax loolu.
10迷羊的比喻（路15:4-7）“你们要小心，不要轻视这些小弟兄中的一个。我告诉你们，他们的使者在天上，常常见到我天父的面。
12 «Luy seen xalaat ci lii? Su fi amoon nit ku am téeméeri xar, te benn ci ñoom réer, lu muy def? Ndax du bàyyi ca parlukaay ba juróom-ñeent-fukki xar ya ak juróom-ñeent, te dem wuti ma réer?
11（有些抄本有第11节：“人子来，是要拯救失丧的人。”）
13 Bu ko gisee, mbég mi mu am ci moom mooy ëpp mbég, mi mu am ci juróom-ñeent-fukki xar ya ak juróom-ñeent ya réerul.
12你们认为怎样？有一个人，他有一百只羊，如果失了一只，他会不把九十九只留在山上，去寻找那迷失的吗？
14 «Noonu it seen Baay bi nekk ci kaw bëggul kenn ci ñi gën a tuuti sànku.
13我实在告诉你们，他若找到了，就为这一只羊欢喜，胜过为那九十九只没有迷失的。
15 «Te lii itam, bu sa mbokk defee bàkkaar, demal yedd ko, yéen ñaar rekk. Bu la dégloo, kon gindi nga sa mbokk.
14照样，你们在天上的父是不愿意这些小弟兄中有一个失丧的。
16 Waaye bu la dégluwul, àndal ak kenn mbaa ñaar, ngir mbir mi dëggu ci li ko ñaar walla ñett seede.
15怎样对待犯了罪的弟兄“如果你的弟兄犯了罪（“犯了罪”有些抄本作“得罪你”），你趁着和他单独在一起的时候，要去指出他的过失来。如果他肯听，你就得着你的弟兄。
17 Bu leen dégluwul ñoom itam, wax ko mbooloom ñi gëm. Bu dégluwul mbooloo ma nag, nga teg ko ni ku gëmul Yàlla mbaa ab juutikat.
16如果他不肯听，就另外带一两个人同去，好使一切话，凭两三个证人的口，可以确定。
18 Ci dëgg maa ngi leen koy wax, lépp lu ngeen yeew ci àddina, dees na ko yeew ci asamaan, te lépp lu ngeen yiwi ci àddina, dees na ko yiwi ci asamaan.
17如果他再不听，就告诉教会；如果连教会他也不听，就把他看作教外人和税吏吧。
19 «Maa ngi leen koy wax it, bu ñaar ci yéen déggoo ci àddina, ngir ñaan lu mu man a doon, sama Baay bi nekk ci kaw dina leen ko may.
18“我实在告诉你们，你们在地上捆绑的，在天上也被捆绑；你们在地上释放的，在天上也被释放。
20 Ndaxte fu ñaar walla ñetti nit booloo ci sama tur, maa ngi ci seen biir.»
19我又告诉你们，你们当中若有两个人，在地上同心为什么事祈求，我在天上的父必为他们成全。
21 Noonu Piyeer ñëw ci Yeesu, laaj ko: «Boroom bi, bu ma sama mbokk tooñee, ñaata yoon laa ko war a baal? Xanaa ba ci juróom-ñaari yoon?»
20因为无论在哪里，有两三个人奉我的名聚会，我就在他们中间。”
22 Yeesu tontu ko ne: «Waxuma la ba ci juróom-ñaari yoon, waaye ba ci juróom-ñaar-fukki juróom-ñaari yoon.
21不饶恕人的也得不着饶恕那时，彼得前来问耶稣：“主啊，如果我的弟兄得罪我，我要饶恕他多少次？七次吗？”
23 «Loolu moo tax nguuru Yàlla Aji Kawe ji dafa mel ni buur bu bëgg a waññ alalam ak ay jaraafam.
22耶稣对他说：“我告诉你，不是七次，而是七十个七次。
24 Ba mu tàmbalee waññ nag, ñu indil buur ba ku ko ameel ay milyoŋ yu baree-bare,
23因此，天国好像一个王，要和他的仆人算帐，
25 waaye jaraaf ja amul lu mu feye. Kon nag sangam santaane, ñu jaay ko moom ak jabaram ak ay doomam ak lépp lu mu am, ngir fey bor ba.
24刚算的时候，有人带了一个欠下六千万银币的人来。
26 Kon jaraaf ja daanu ciy tànkam ne ko: “Muñal ma, dinaa la fey lépp.”
25他没有钱偿还，主人就下令叫人把他和他的妻子儿女，以及一切所有的都卖掉，用来偿还。
27 Noonu sangam yërëm ko, bàyyi ko, baal ko bor ba.
26那仆人就跪下拜他，说：‘请宽容我，我会把一切还给你的。’
28 «Bi loolu amee jaraaf ja génn, gis benn moroomu jaraafam bu ko ameel ay junni. Mu daldi ko jàpp, poñe ko ne ko: “Fey ma li nga ma ameel.”
27主人动了慈心，把那仆人放了，并且免了他的债。
29 Kon moroomam daanu ci suuf, ñaan ko ne: “Muñal ma, dinaa la fey.”
28那仆人出来，遇见一个欠了他一百个银币的仆人，就抓住他，扼着他的喉咙，说：‘把你欠我的钱还给我。’
30 Waaye moom nanguwu ko, mu dem, tëj ko kaso, ba kera mu fey li mu ko ameel.
29那和他一同作仆人的就跪下求他，说：‘请宽容我，我会还给你的。’
31 «Bi ay moroomam gisee loolu nag, ñu am naqar wu réy, daldi dem, xamal seen sang li xew lépp.
30他却不肯，反而把他带走，关在监里，等他把所欠的还清。
32 Sang ba nag woolu jaraaf ba ne ko: “Yaw jaraaf ju soxor nga! Baal naa la sa bor bépp, ndaxte tinu nga ma.
31其他的仆人看见这事，非常难过，就去向主人报告这一切事情。
33 Lu tax yaw itam yërëmoo sa moroom, ni ma la yërëme?”
32于是主人叫他来，对他说：‘你这个恶仆，你求我，我就免了你欠我的一切。
34 Noonu sang ba mer, jébbal ko ñiy fitnaale ca kaso ba, ba kera muy fey li mu ko ameel lépp.
33难道你不应该怜悯你的同伴，好像我怜悯你一样吗？’
35 «Noonu la leen sama Baay bi ci kaw di def, bu ngeen baalul ku nekk seen mbokk ak xol bu sedd.»
34于是主人大怒，把他送去服刑，等他把所欠的一切还清。
35如果你们各人不从心里饶恕你的弟兄，我的天父也必这样待你们。”