1雅各思念故乡
1 Kal a maa Laban ize arey sanney, i go ga ne: «Yakuba na iri baaba harey kulu sambu. Iri baabo arzaka ra no a du darza woone kulu.»
2雅各也注意到拉班的脸色，对自己不像从前那样了。
2 Yakuba mo laakal da Laban moyduma, a di kaŋ a na moyduma bare nga se.
3那时，耶和华对雅各说：“你要回到你列祖之地，到你的亲族那里去，我必与你同在。”
3 Rabbi ne Yakuba se: «Ma ye ni baaba laabu ka koy ni dumey do, ay mo ga bara ni banda.»
4雅各就派人把拉结和利亚叫到田间的羊群那里去，
4 Yakuba binde donton ka Rahila nda Laya ce, ngey mo koy saajo ra a kurey do.
5对她们说：“我注意到你们父亲的脸色，对我不像从前那样了；但是我父亲的 神与我同在。
5 A ne i se: «Ay go ga laakal d'araŋ baabo moyduma. Ay di kaŋ a na moyduma bare ay se. Amma ay baaba Irikoyo go ay banda.
6我尽了我的力量来服事你们的父亲，这是你们知道的；
6 Araŋ bay mo mate kaŋ ay may araŋ baaba se d'ay gaabo kulu.
7你们的父亲却欺骗了我，十次更改了我的工资；但 神不容许他伤害我。
7 Araŋ baaba n'ay fafagu mo, k'ay alhakku barmay sorro way, amma Irikoy mana ta a m'ay zamba.
8如果他说：‘有斑点的算是你的工资’，羊群所生的全部都有斑点；如果他说：‘有条纹的算是你的工资’，羊群所生的全部有条纹。
8 D'a ne: ‹Icangarey no ga ciya ni alhakko,› kala saaya din kuro kulu ma icangareyaŋ hay. D'a ne mo: ‹Waaliya-waaliyey no ga ciya ni alhakko,› kala almaney kulu ma hay waaliya-waaliyayaŋ.
9这样， 神把你们父亲的牲畜夺来，赐给我了。
9 Yaadin no Irikoy n'araŋ baaba almaney sambu k'ay no nd'ey.
10有一次，羊群交配的时候，我在梦中举目观看，看见爬在母羊身上的公山羊，都是有条纹、有斑点和有花斑的。
10 A go mo, alwaato kaŋ kuro ga gunde sambu, ay n'ay boŋ sambu ka di hindiri ra, danga jindey kaŋ yaŋ ga kurey kaaru, waaliya-waaliyayaŋ no, da tombi-tombi nda cangare-cangare-koyyaŋ.
11 神的使者在梦中对我说：‘雅各。’我说：‘我在这里。’
11 Irikoy malayka mo ne ay se hindiro ra: ‹Yakuba!› ay mo ne: ‹Ay neeya.›
12他说：‘你举目观看，所有爬在母羊身上的公山羊，都是有条纹、有斑点和有花斑的，因为拉班向你所作的一切，我都看见了。
12 A ne: ‹Ma ni boŋ sambu sohõ ka jindey guna. I kulu kaŋ ga kurey kaaru waaliya-waaliyayaŋ no, da tombi-tombi nda cangare-cangareyaŋ, zama ay di hay kulu kaŋ Laban goono ga te ni se.
13我就是伯特利的 神，你曾经在那里用油膏过石柱，又在那里向我许过愿。现在你要起程，离开这地，回到你的亲族那里去吧。’”
13 Ay ya Irikoy no, Betel wano, nango kaŋ ni na tondi sinjanta tuusu da ji, nango kaŋ ni na alkawli sambu ay se mo. Tun sohõ ka fun laabu woone ra ka ye ni hayyaŋ laabo ra.› »
14拉结和利亚回答雅各，说：“在我们父亲的家里，我们还有可得的分和产业吗？
14 Rahila nda Laya tu a se ka ne: «Iri gonda baa wala tubu fo no iri baaba windo ra koyne?
15他不是把我们看作外人吗？因为他把我们卖了，吞没了我们的身价。
15 Manti sanda yawyaŋ no a n'iri himandi, zama a n'iri neera, a n'iri nooro kulu ŋwa mo.
16 神从我们父亲夺回来的一切财物，都是属于我们和我们的儿女的。现在 神吩咐你的一切，你只管作吧。”
16 Zama arzaka kulu kaŋ Irikoy kaa iri baaba kambe ra, iri nda iri izey wane yaŋ no. Sohõ binde, hay kulu kaŋ Irikoy ci ni se, kala ni m'a te.»
17雅各不辞而别于是雅各起来，叫他的儿女和妻子们都骑上骆驼。
17 Saaya din ra Yakuba tun ka nga izey da nga wandey dake yoyaŋ boŋ.
18又赶着他所有的牲畜，带着他所得的一切财物，就是他在巴旦．亚兰所得的一切牲畜，要到迦南地，他父亲以撒那里去。
18 A na nga almaney kulu ku, da arzaka kulu kaŋ a margu, a duura almaney kaŋ yaŋ a margu Padan-Aram kwaara ra, zama nga ma koy nga baaba Isaka do Kanaana laabo ra.
19当时拉班剪羊毛去了，拉结就偷了他父亲的神像。
19 Amma Laban jin ka koy nga feejey hõseyaŋ do. Rahila mo na nga baaba toorey zay.
20雅各瞒着亚兰人拉班，没有告诉拉班他将要逃走。
20 Yakuba binde na Suriyanca Laban hiila, zama a mana ne a se nga ga zuru.
21于是，雅各带着他所有的一切逃走了。他起程渡过了大河，面对着基列山走去。
21 Yaadin binde no a zuru nda hay kulu kaŋ go nga se. A tun ka koy ka gooro daŋandi. A kamba ka guna Jileyad tondey haray.
22拉班追赶雅各到了第三天，有人告诉拉班说雅各逃走了。
22 Zaari hinzanta hane binde i ci Laban se kaŋ Yakuba zuru.
23拉班就带着自己的众兄弟追赶他，追了七日的路程，才在基列山把他们追上了。
23 Nga mo na nga nya-izey margu nga banda ka laawalo gana jirbi iyye diraw. A n'a to Jileyad tondey boŋ.
24当天晚上， 神在梦中来到亚兰人拉班那里，对他说：“你要小心，不可与雅各说什么。”
24 Irikoy binde kaa Suriyanca Laban do cin jirbi hindiri ra ka ne a se: «Ma haggoy da ni boŋ! Ni ma si salaŋ da Yakuba hala ilaalo no wala ihanno no.»
25拉班追上了雅各。当时雅各已经在山上支搭了帐棚；拉班和他的众兄弟，也在基列山上支搭了帐棚。
25 Laban binde na Yakuba gar, a jin ka nga kuuru fuwo sinji tondo boŋ. Laban da nga nya-izey mo na ngey waney sinji Jileyad tondo boŋ.
26拉班对雅各说：“你作的是什么事呢？你瞒着我，把我的女儿们当作战俘一样带走了。
26 Laban ne Yakuba se: «Ifo no ni te wo kaŋ ni n'ay hiila ya-cine? Ni n'ay ize wayey mo ku danga wongu tamyaŋ.
27你为什么暗中逃走，瞒着我不让我知道，使我可以欢欢喜喜地唱歌、击鼓、弹琴给你送行呢？
27 Ifo se no ni tugu ka zuru? Ni n'ay hiila, ni mana ci ay se mo, hal ay ma ni sallama nda farhã da dooni nda haray da moolo.
28你又不让我与我的外孙和女儿亲嘴。你所作的太糊涂了！
28 Ni mana naŋ mo ay m'ay ize arey d'ay ize wayey garbey sunsum. Ni na saamotaray goy te.
29我本来有能力可以伤害你，但昨天晚上，你们父亲的 神对我说：‘你要小心，不可与雅各说什么。’
29 To. Ay gonda hina kaŋ ga hasaraw te ni se ay kambe ra, amma ni baabo Irikoyo salaŋ ay se bi cin ka ne: ‹Ma te laakal da ni boŋ. Ma si sanni fo te Yakuba se, hala ihanno no wala ilaalo no.›
30现在你既然渴想你的父家，一定要回去，为什么又偷我的神像呢？”
30 Sohõ binde, baa kaŋ ni faaji ni baaba kwaara se, ifo se no ni n'ay toorey mo zay? »
31雅各回答拉班，说：“我逃走，是因为我害怕，我心里想：恐怕你会把你的女儿们从我的手中抢走。
31 Yakuba tu ka ne Laban se: «Zama ay humburu se no. Zama ay ne hambara ni ga ni ize wayey ta ay gaa da gaabi.
32至于你的神像，你在谁身上搜出来，那人就不该活着；你当着我们众兄弟面前查一查，如果在我这里有什么东西是你的，你只管拿去。”原来雅各不知拉结偷了神像。
32 Amma boro kulu kaŋ do ni na ni toorey gar, a ma si funa. Neewo, iri nya-izey jine, kala ni ma guna ka di haŋ kaŋ ci ni wane kaŋ go ay do, m'a sambu.» Zama Yakuba mana bay hala Rahila n'i zay no.
33拉班进了雅各的帐棚、利亚的帐棚和两个婢女的帐棚，都没有搜出什么，于是从利亚的帐棚出来，进了拉结的帐棚。
33 Laban binde furo Yakuba kuuru fuwo ra, da Laya kuuru fuwo ra, da koŋŋa hinka kuuru fuwey ra mo, amma a mana di ey. A fatta Laya kuuru fuwo ra ka furo Rahila kuuru fuwo ra.
34拉结已经把神像放在骆驼的鞍下，自己坐在上面。拉班搜遍了帐棚，但没有搜出什么。
34 Rahila kaŋ na toorey sambu din n'i daŋ yo jinayyaŋ ra ka goro i boŋ. Laban na kuuru fuwo kulu dadabe amma a mana di ey.
35拉结对她父亲说：“求我主不要生气，我不能在你面前起来，因为我正有女人的经期。”这样，拉班彻底搜查了，也搜不出那神像来。
35 Kala Rahila ne nga baabo se: «Ay jine bora ma si binya zama ay si hin ka tun ka kay ni jine no, zama wayboro alaada ka bara ay gaa.» Laban ceeci, amma a mana di toorey.
36雅各就生气，与拉班争吵起来。雅各责问拉班说：“我到底有什么过犯，有什么罪恶，你竟这样急速地追赶我呢？
36 Yakuba binde futu. A deeni Laban gaa. Yakuba tu ka ne Laban se: «Ifo ga ti ay taali? Wala ifo ga ti ay zunubi, kaŋ se ni n'ay ce gana nda konni ya-cine?
37你已经搜遍了我所有的家具，你有找到你家的东西没有？可以把它放在这里，在你我的众兄弟面前，让他们可以在你我中间判断一下。
37 To. Baa kaŋ ni n'ay jinayey kulu fisi, ni windo jinay woofo no ni gar? Ma kand'a neewo ay nya-izey da ni nya-izey game ra, zama i ma ciiti dumbu iri boro hinka game ra.
38这二十年来，我与你在一起；你的母绵羊和母山羊没掉过胎，你羊群中的公羊，我没有吃过。
38 Jiiri waranko wo kaŋ ay go ni banda, ni feejey da ni hinciney mana te gunde hasaraw, ni feeji gaarey mo, ay mana i ŋwa.
39被野兽撕裂的，我没有给你带回来，都是由我自己赔偿；无论白天偷去的，或是黑夜偷的，你都要我负责。
39 Wo kaŋ yaŋ ganji hamey tooru, ay mana kand'a ni se, ay no g'a mursa sambu. Ay kambe ra no ni g'a ceeci, baa i n'a zay no, cin wala zaari.
40我白天受尽炎热，黑夜受尽寒霜，不能入睡；我经常是这样。
40 Yaadin n'ay bara, zaari ra wayno dunga n'ay ŋwa, cin mo, yeeno. Jirbi mo zuru ay moy se.
41我这二十年在你的家里，为你的两个女儿服事了你十四年；为你的羊群服事了你六年；你又十次改了我的工资。
41 Jiiri waranka no ay go ni windo ra. Ay may ni se jiiri way cindi taaci ni ize way hinka sabbay se, jiiri iddu mo ni almaney sabbay se. Sorro way mo no ni g'ay alhakko barmay.
42如果不是我父亲的 神，就是亚伯拉罕的 神，以撒所敬畏的 神，与我同在，你现在必定打发我空手回去。但 神看见了我的苦情和我手中的辛劳，所以他昨天晚上责备了你。”
42 Da manti ay baaba Irikoyo, ay kaayo Ibrahim Irikoyo, nga kaŋ Isaka mo ga humburu, a go ay banda, doŋ hunkuna ni g'ay sallama no kambe koonu. Amma Irikoy di ay kankamo d'ay kambey taabo, nga mo deeni ni gaa bi cin.»
43雅各与拉班立约拉班回答雅各，说：“这些女儿是我的女儿；这些孩子是我的孩子；这些羊群也是我的羊群。其实你眼所见的一切都是我的。但我今日向我的女儿和她们所生的孩子，能作什么呢？
43 Laban tu ka ne Yakuba se: «Ize wayey wo, ay ize wayyaŋ no. Zankey wo mo, ay wane yaŋ no. Kurey wo, ay wane yaŋ no. Hay kulu mo kaŋ ni goono ga di, ay wane yaŋ no. Mate n'ay ga te ay ize wayey wo se hunkuna, wala mo izey kaŋ yaŋ i hay se?
44来吧，现在我和你可以立约，作为你我之间的证据。”
44 Sohõ binde, kaa iri ma koy ka sappe te, in da nin, a ma ciya seeda in da nin game ra.»
45雅各就拿了一块石头，立作石柱。
45 Yakuba na tondi fo sambu ka sinji a ma te seeda.
46雅各又对自己的众兄弟说：“你们把石头堆聚起来。”他们就把石头拿来，堆成了一堆。他们又在石堆旁边吃喝。
46 Yakuba ne nga nya-izey se: «Wa tondiyaŋ margu.» I na tondiyaŋ sambu ka gusam ka te fonguyaŋ hari, i ŋwa mo noodin tondi gusamo boŋ.
47拉班称那石堆为伊迦尔．撒哈杜他，雅各却称那石堆为迦累得。
47 Laban ne a se Yegar-Sahaduta, amma Yakuba ne a se Jileyad.
48拉班说：“今天这堆石头是你我之间的证据。”因此它名叫迦累得，
48 Laban ne: «Tondi gusam woone, seeda no in da nin game ra hunkuna.» Woodin se no i ne a se Jileyad,
49又名叫米斯巴，因为拉班说：“我们彼此分离以后，愿耶和华在你我中间鉴察。
49 da Mispa mo, zama a ne: «Rabbi ma kosaray in da nin game ra, saaya kulu kaŋ iri go fayante nda care.
50你若苦待我的女儿，或在我的女儿以外，另娶妻子，虽然没有人在我们中间作证，但你要注意， 神就是你我之间的见证人。”
50 Da ni n'ay ize wayey gurzugandi, da mo ni na wande fooyaŋ hiiji i banda kaŋ manti ay ize no, ma fongu, baa kaŋ boro kulu si no iri banda, kaŋ Irikoy no ga ti seeda in da nin game ra.»
51拉班又对雅各说：“你看这堆石头，看我在你我之间所竖立的石柱。
51 Laban ne Yakuba se koyne: «Tondi gusamo wo neeya, fonguyaŋ haro mo neeya, kaŋ ay jisi in da nin game ra.
52这堆石头就是证据，这石柱也是证据：我决不越过这石堆到你那里去，你也决不可越过这石堆和石柱，到我这里来害我。
52 Gusamo wo ma te seeda. Fonguyaŋ haro wo mo ma te seeda: Ay si gusamo wo daaru ka koy ni do. Ni mo, ni ma si gusamo wo da fonguyaŋ haro wo daaru ka kaa ay do da hasaraw miila.
53但愿亚伯拉罕的 神、拿鹤的 神，就是他们父亲的 神，在我们中间判断。”雅各就指着他父亲以撒所敬畏的 神起誓。
53 Ibrahim Irikoyo, Nahor wane Irikoy, i baabo wane Irikoyo, a ma ciiti iri game ra.» Kala Yakuba ze da bora kaŋ nga baabo Isaka ga humburu.
54雅各又在山上献祭，叫了自己的众兄弟来吃饭。他们吃了饭，就在山上过夜。
54 Waato din gaa Yakuba na sargay* salle tondo boŋ. A na nga nya-izey ce i ma kaa ka ŋwa. I ŋwa, i kani mo cino din tondo boŋ.
55拉班清早起来，与他的外孙和女儿亲嘴，给他们祝福。然后拉班离开那里，回自己的地方去了。（本节在《马索拉抄本》为32:1）
55 Laban mo tun susubay za da hinay. A na nga ize arey da nga izey wayey garbey sunsum, ka albarka gaara i se. Laban dira ka ye ka koy nga bumbo nango ra.