1银杯藏在便雅悯的布袋里
1 Kal a ci nga windo jine funa se ka ne: «Ma borey wo hawgarey toonandi nda ŋwaari, haŋ kaŋ me i almaney ga hin ka jare. Ni m'i boro kulu nooro daŋ a hawgara me gaa.
2把我的银杯，放在最小的袋口，连同他买粮食的银子放进去。”管家就照着约瑟吩咐的话去作。
2 Ni m'ay nzarfu gaasiya daŋ i koda hawgara me gaa, nga nda a ŋwaari nooro kulu.» A te mo danga mate kaŋ Yusufu ci nga se din.
3早晨天一亮，那些人和他们的驴子都被打发走了。
3 Kaŋ mo sintin ka bo, i na borey sallama, ngey da ngey farkayey.
4他们出了城，走了不远，约瑟就对管家说：“起来，追赶那些人；追上了，就对他们说：‘你为什么以恶报善呢？
4 Kala saaya kaŋ i fatta kwaara ra, i mana baa mooray fo te jina, Yusufu ne nga jine funa se: «Tun ka borey din ce gana. Da ni to r'ey, ma ne i se: ‹Ifo se no araŋ na gomni bana nda laala?
5这不是我主人喝酒和占卜用的杯吗？你们所作的，实在不对。’”
5 Manti a ra no ay koyo ga haŋ, da wo kaŋ a ga bayray ceeci nd'a mo Irikoy do? Araŋ na taali te, za kaŋ araŋ na woone te.› »
6管家追上了他们，就对他们说了这些话。
6 A n'i to, a na sanni woodin yaŋ ci i se mo.
7他们对管家说：“我主为什么说这样的话呢？你的仆人绝不会作这样的事。
7 I ne a se: «Ifo se no iri koyo ga sanni woone dumi te? Irikoy ma ni bannyey waa i ma hari woodin dumi te!
8你看，我们从前在袋口发现的银子，尚且从迦南地带来还给你，我们又怎会从你主人的家里偷取金银呢？
8 A go, noorey kaŋ iri gar iri hawgarey me gaa Kanaana laabu, iri ye ka kand'ey ni se. Mate se no iri ga wura wala nzarfu zay iri koyo windo ra?
9在你仆人当中，无论在谁那里搜出来，谁就要死，我们也要作我主的奴仆。”
9 Ni bannyey wo ra boro kulu kaŋ i n'a gar a do, a ma bu. Iri ma ciya ay koyo se bannyayaŋ mo.»
10管家说：“现在就照你们的话作吧，只是在谁那里搜出来，谁就要作我的奴仆，其余的人都没有罪。”
10 A ne: «Naŋ a ma ciya yaadin, araŋ ciyaŋo boŋ: bora kaŋ do i n'a gar ma ciya ay bannya, amma araŋ wo, araŋ sinda taali.»
11于是，他们急忙把自己的布袋卸在地上，各人打开自己的布袋。
11 Saaya din ra i waasu, boro kulu na nga hawgara zumandi ganda zama nga m'a fiti.
12管家就搜查，从最大的开始，查到最小的。那杯竟在便雅悯的布袋里搜出来了。
12 Kala jine funa soobay ka guna. A sintin za ibeero do ka kokor ikayna do. I na gaasiya gar Benyamin hawgara ra.
13他们就撕裂自己的衣服，各人又把担子驮在驴上，回城去了。
13 Waato din gaa i na ngey bankaarayey tooru-tooru*. Boro kulu na nga jeja haw nga farka gaa. I ye kwaara do.
14犹大和他的兄弟来到约瑟的家里，那时约瑟还在那里；他们就在他面前俯伏在地。
14 Yahuda nda nga nya-izey kaa Yusufu windo ra. A go noodin jina. I ganda biri a jine.
15约瑟对他们说：“你们所作的是什么事呢？你们不知道像我这样的人必能占卜吗？”
15 Yusufu ne i se: «Ifo no araŋ te wo? Araŋ mana bay kaŋ boro danga ay cine, daahir a ga waani gunayaŋ bo?»
16犹大说：“我们对我主可以说什么呢？我们还有什么可说的呢？我们怎能证明自己是清白的呢？ 神已经查出你仆人们的罪孽了。看哪，我们和那在他手里搜出杯来的，都是我主的奴仆了。”
16 Yahuda ne: «Ifo no iri ga ci iri koyo se? Ifo no iri ga ne? Mate no iri ga iri boŋ adilandi* nd'a koyne? Irikoy no ka ni bannyey laala kaa taray. A go, iri ya iri koyo bannyayaŋ no, iri nda nga kaŋ i na gaasiya gar a kambe ra.»
17约瑟说：“我绝不能这样作。在谁的手里搜出杯来，谁就要作我的奴仆；你们其余的人，可以平平安安地上你们父亲那里去。”
17 Kala Yusufu ne: «Irikoy m'ay waa ay ma woodin te! Bora day kaŋ i na gaasiya gar a kambe ra, nga no ga ciya ay bannya. Amma araŋ wo, kal araŋ ma to araŋ baabo do baani.»
18犹大替便雅悯求情犹大走近约瑟身边，说：“我主啊，求你容许仆人说一句话给我主听，请不要向仆人发烈怒，因为你好像法老一样。
18 Waato din gaa Yahuda maan a do ka ne: «Ya ay koyo, ay ga ni ŋwaaray, ma naŋ ay, ni bannya ma salaŋ ay koyo hanga ra. Ni bina mo ma si futu ay, ni bannya se zama ni gonda beeray kaŋ ga hima Firawna wano.
19我主曾经问仆人们说：‘你们还有父亲或其他兄弟没有？’
19 Ay koyo na nga bannyey hã hala iri gonda baaba wala kayne.
20我们曾经回答我主：‘我们还有年老的父亲和最小的弟弟，是他年老时所生的。他的哥哥死了，他母亲只剩下他一个孩子，他父亲非常爱他。’
20 Iri ne iri koyo se: ‹Iri gonda baaba zeeno d'a zeena ize, ikayna no. Day a nya izo bu. Kala nga hinne kaŋ cindi a nyaŋo wane, a baabo mo ga ba r'a.›
21你就对仆人们说：‘把他带下来到我这里，我要亲眼看看他。’
21 Ni ne mo iri, ni bannyey se: ‹Araŋ ma kand'a neewo, zama ay ma di a ay mo ra.›
22我们对我主说：‘那孩子是不能离开他父亲的；如果离开了，他父亲必定死。’
22 Iri mo, iri ne iri koyo se: ‹A si du ka te arwaso ma nga baabo naŋ, zama d'a na nga baabo naŋ, kulu baabo ga bu.›
23你对仆人们说：‘如果你们最小的弟弟不与你们一同下来，你们就不得见我的面。’
23 Ni ci ni bannyey se ka ne: ‹D'araŋ koda mana kaa araŋ banda, araŋ si ye ka di ay moyduma koyne.›
24于是，我们上到你仆人我们的父亲那里，就把我主的话告诉了他。
24 A ciya binde, saaya kaŋ iri to ni bannya, kaŋ ga ti iri baabo do, iri n'iri koyo sanney ci a se.
25后来我们的父亲说：‘你们再去替我们买些粮食回来吧。’
25 Iri baaba mo ne: ‹Wa ye ka koy ka ŋwaari kayna day iri se.›
26我们就说：‘我们不能下去，如果有我们最小的弟弟与我们同去，我们就下去；因为我们最小的弟弟不与我们同去，我们就不得见那人的面。’
26 Iri ne: ‹Iri si hin ka koy. D'iri koda go iri banda kay, iri ga koy, zama a si te iri ma di bora moyduma kala nda iri koda go iri banda.›
27你仆人我的父亲对我们说：‘你们知道我的妻子只给我生了两个儿子。
27 Kala ni bannya, iri baaba, ne iri se: ‹Araŋ bay kaŋ ay wando na ize aru hinka hay ay se.
28一个已经离开我去了，我想他必定是被野兽撕碎了；直到现在，我也没有见过他。
28 Afa fatta ay do, ay mo ne haciika i n'a kortu-kortu. Ay mana ye ka di a koyne hala hõ.
29现在你们又要把这个从我面前带去，如果他遇到不幸，你们就使我这个白发老人，悲悲惨惨地下阴间去了。’
29 D'araŋ na woone mo sambu koyne, hala hasaraw fo du a, araŋ g'ay hamni kwaara candi nda bine saray nooya, ka kond'ay saara do.›
30我父亲的命与这孩子的命，是相连在一起的。现在我回到你仆人我的父亲那里，如果没有孩子与我们在一起，
30 Sohõ binde, d'ay koy ni bannya do, ay baaba nooya, zanka mo si iri banda, za kaŋ a fundo go ga haw zanka fundo gaa,
31他一见没有孩子，就必定死；这样，你仆人们就使你仆人我们的父亲，这个白发老人，愁愁苦苦地下阴间去了。
31 a ga ciya, saaya kaŋ a di zanka si iri banda, kal a ma bu. Iri, ni bannyey binde ga ni bannya iri baaba hamni kwaara candi nda bine saray ka kond'a saara do.
32因为仆人曾经向父亲担保这孩子的安全，说：‘如果我不把他带回来交还给你，我就在父亲面前终生承担这罪。’
32 Ay mo, ni bannya, ay na arwaso fundo garaw sambu ay boŋ gaa, ka ne: ‹D'ay mana ye ka kand'a ni do, kal ay wo ma goro nda taali ay baabo do hal abada.›
33现在求你容许仆人留下，代替这孩子作我主的奴仆，让这孩子与他的哥哥们一同上去。
33 Sohõ binde, ay ga ni ŋwaaray, ma yadda ay, ni bannya se, ay ma goro arwaso banandi. Ay ma te bannya ay koyo se, arwaso mo ma ye ka koy nga beerey banda.
34因为如果孩子没有与我同去，我怎能上去见我的父亲呢？恐怕我会看见灾祸临到我父亲身上。”
34 Zama mate n'ay ga te ka koy ay baaba do, da arwaso si ay banda? Naŋ ay ma si di hasaraw kaŋ ga kaa ay baabo gaa!»