1Boast not thyself of tomorrow; For thou knowest not what a day may bring forth.
1 Paid ag ymffrostio ynglu375?n ag yfory, oherwydd ni wyddost beth a ddigwydd mewn diwrnod.
2Let another man praise thee, and not thine own mouth; A stranger, and not thine own lips.
2 Gad i ddieithryn dy ganmol, ac nid dy enau dy hun; un sy'n estron, ac nid dy wefusau dy hun.
3A stone is heavy, and the sand weighty; But a fool's vexation is heavier than they both.
3 Y mae pwysau mewn carreg, a thywod yn drwm, ond y mae casineb y ffu373?l yn drymach na'r ddau.
4Wrath is cruel, and anger is overwhelming; But who is able to stand before jealousy?
4 Y mae dicter yn greulon, a digofaint fel llifeiriant, ond pwy a all sefyll o flaen cenfigen?
5Better is open rebuke Than love that is hidden.
5 Y mae cerydd agored yn well na chariad a guddir.
6Faithful are the wounds of a friend; But the kisses of an enemy are profuse.
6 Y mae dyrnodiau cyfaill yn ddidwyll, ond cusanau gelyn yn dwyllodrus.
7The full soul loatheth a honeycomb; But to the hungry soul every bitter thing is sweet.
7 Y mae un wedi ei ddigoni yn gwrthod m�l, ond i'r newynog, melys yw popeth chwerw.
8As a bird that wandereth from her nest, So is a man that wandereth from his place.
8 Fel aderyn yn crwydro o'i nyth, felly y mae rhywun sy'n crwydro o'i gynefin.
9Oil and perfume rejoice the heart; So doth the sweetness of a man's friend [that cometh] of hearty counsel.
9 Y mae olew a phersawr yn llawenhau'r galon, a mwynder cyfaill yn cyfarwyddo'r enaid.
10Thine own friend, and thy father's friend, forsake not; And go not to thy brother's house in the day of thy calamity: Better is a neighbor that is near than a brother far off.
10 Paid � chefnu ar dy gyfaill a chyfaill dy rieni, a phaid � mynd i du375? dy frawd yn nydd dy adfyd. Y mae cyfaill agos yn well na brawd ymhell.
11My son, be wise, and make my heart glad, That I may answer him that reproacheth me.
11 Fy mab, bydd ddoeth, a llawenha fy nghalon; yna gallaf roi ateb i'r rhai sy'n fy amharchu.
12A prudent man seeth the evil, [and] hideth himself; [But] the simple pass on, [and] suffer for it.
12 Y mae'r craff yn gweld perygl ac yn ei osgoi, ond y mae'r gwirion yn mynd rhagddo ac yn talu am hynny.
13Take his garment that is surety for a stranger; And hold him in pledge [that is surety] for a foreign woman.
13 Cymer wisg y sawl sy'n mynd yn feichiau dros ddyn dieithr, a chadw hi'n ernes o'i addewid ar ran dieithryn.
14He that blesseth his friend with a loud voice, rising early in the morning, It shall be counted a curse to him.
14 Y mae'r un sy'n bendithio'i gyfaill � llef uchel, ac yn codi'n fore i wneud hynny, yn cael ei ystyried yn un sy'n ei felltithio.
15A continual dropping in a very rainy day And a contentious woman are alike:
15 Diferion parhaus ar ddiwrnod glawog, tebyg i hynny yw gwraig yn cecru;
16He that would restrain her restraineth the wind; And his right hand encountereth oil.
16 y mae ei hatal fel ceisio atal y gwynt, neu fel un yn ceisio dal olew yn ei law.
17Iron sharpeneth iron; So a man sharpeneth the countenance of his friend.
17 Y mae haearn yn hogi haearn, ac y mae pob un hogi meddwl ei gyfaill.
18Whoso keepeth the fig-tree shall eat the fruit thereof; And he that regardeth his master shall be honored.
18 Yr un sy'n gofalu am ffigysbren sy'n bwyta'i ffrwyth, a'r sawl sy'n gwylio tros ei feistr sy'n cael anrhydedd.
19As in water face [answereth] to face, So the heart of man to man.
19 Fel yr adlewyrchir wyneb mewn du373?r, felly y mae'r galon yn ddrych o'r unigolyn.
20Sheol and Abaddon are never satisfied; And the eyes of man are never satisfied.
20 Ni ddigonir Sheol nac Abadon, ac ni ddiwellir llygaid neb ychwaith.
21The refining pot is for silver, and the furnace for gold; And a man is [tried] by his praise.
21 Y mae tawddlestr i'r arian, a ffwrnais i'r aur, felly y profir cymeriad gan ganmoliaeth.
22Though thou shouldest bray a fool in a mortar with a pestle along with bruised grain, Yet will not his foolishness depart from him.
22 Er iti bwyo'r ff�l � phestl mewn morter yn gymysg �'r grawn m�n, eto ni elli yrru ei ffolineb allan ohono.
23Be thou diligent to know the state of thy flocks, [And] look well to thy herds:
23 Gofala'n gyson am dy braidd, a rho sylw manwl i'r ddiadell;
24For riches are not for ever: And doth the crown endure unto all generations?
24 oherwydd nid yw cyfoeth yn para am byth, na choron o genhedlaeth i genhedlaeth.
25The hay is carried, and the tender grass showeth itself, And the herbs of the mountains are gathered in.
25 Ar �l cario'r gwair, ac i'r adladd ymddangos, a chasglu gwair y mynydd,
26The lambs are for thy clothing, And the goats are the price of the field;
26 yna cei ddillad o'r u373?yn, a phris y tir o'r bychod geifr,
27And [there will be] goats' milk enough for thy food, for the food of thy household, And maintenance for thy maidens.
27 a bydd digon o laeth geifr yn ymborth i ti a'th deulu, ac yn gynhaliaeth i'th forynion.