1Doth not wisdom cry, And understanding put forth her voice?
1 Onid yw doethineb yn galw, a deall yn codi ei lais?
2On the top of high places by the way, Where the paths meet, she standeth;
2 Y mae'n sefyll ar y mannau uchel ar fin y ffordd, ac yn ymyl y croesffyrdd;
3Beside the gates, at the entry of the city, At the coming in at the doors, she crieth aloud:
3 Y mae'n galw gerllaw'r pyrth sy'n arwain i'r dref, wrth y fynedfa at y pyrth:
4Unto you, O men, I call; And my voice is to the sons of men.
4 "Arnoch chwi, bobl, yr wyf yn galw, ac atoch chwi, ddynolryw, y daw fy llais.
5O ye simple, understand prudence; And, ye fools, be of an understanding heart.
5 Chwi, y rhai gwirion, dysgwch graffter, a chwithau, ffyliaid, ceisiwch synnwyr.
6Hear, for I will speak excellent things; And the opening of my lips shall be right things.
6 Gwrandewch, oherwydd traethaf bethau gwerthfawr, a daw geiriau gonest o'm genau.
7For my mouth shall utter truth; And wickedness is an abomination to my lips.
7 Traetha fy nhafod y gwir, ac y mae anwiredd yn ffiaidd gan fy ngenau.
8All the words of my mouth are in righteousness; There is nothing crooked or perverse in them.
8 Y mae fy holl eiriau yn gywir; nid yw'r un ohonynt yn u373?yr na thraws.
9They are all plain to him that understandeth, And right to them that find knowledge.
9 Y mae'r cyfan yn eglur i'r deallus, ac yn uniawn i'r un sy'n ceisio gwybodaeth.
10Receive my instruction, and not silver; And knowledge rather than choice gold.
10 Derbyniwch fy nghyfarwyddyd yn hytrach nag arian, oherwydd gwell yw nag aur.
11For wisdom is better than rubies; And all the things that may be desired are not to be compared unto it.
11 Yn wir, y mae doethineb yn well na gemau, ac ni all yr holl bethau dymunol gystadlu � hi.
12I wisdom have made prudence my dwelling, And find out knowledge [and] discretion.
12 Yr wyf fi, doethineb, yn byw gyda chraffter, ac wedi cael gwybodaeth a synnwyr.
13The fear of Jehovah is to hate evil: Pride, and arrogancy, and the evil way, And the perverse mouth, do I hate.
13 Ofn yr ARGLWYDD yw cas�u drygioni; yr wyf yn ffieiddio balchder ac uchelgais, ffordd drygioni a geiriau traws.
14Counsel is mine, and sound knowledge: I am understanding; I have might.
14 Fy eiddo i yw cyngor a chraffter, a chennyf fi y mae deall a gallu.
15By me kings reign, And princes decree justice.
15 Trwof fi y teyrnasa brenhinoedd, ac y llunia llywodraethwyr ddeddfau cyfiawn.
16By me princes rule, And nobles, [even] all the judges of the earth.
16 Trwof fi y caiff tywysogion awdurdod, ac y barna penaethiaid yn gyfiawn.
17I love them that love me; And those that seek me diligently shall find me.
17 Yr wyf yn caru pob un sy'n fy ngharu i, ac y mae'r rhai sy'n fy ngheisio'n ddyfal yn fy nghael.
18Riches and honor are with me; [Yea], durable wealth and righteousness.
18 Gennyf fi y mae cyfoeth ac anrhydedd, digonedd o olud a chyfiawnder.
19My fruit is better than gold, yea, than fine gold; And my revenue than choice silver.
19 Y mae fy ffrwythau'n well nag aur, aur coeth, a'm cynnyrch yn well nag arian pur.
20I walk in the way of righteousness, In the midst of the paths of justice;
20 Rhodiaf ar hyd ffordd cyfiawnder, ar ganol llwybrau barn,
21That I may cause those that love me to inherit substance, And that I may fill their treasuries.
21 a rhoddaf gyfoeth i'r rhai a'm c�r, a llenwi eu trysordai.
22Jehovah possessed me in the beginning of his way, Before his works of old.
22 "Lluniodd yr ARGLWYDD fi ar ddechrau ei waith, yn gyntaf o'i weithredoedd gynt.
23I was set up from everlasting, from the beginning, Before the earth was.
23 Fe'm sefydlwyd yn y gorffennol pell, yn y dechrau, cyn bod daear.
24When there were no depths, I was brought forth, When there were no fountains abounding with water.
24 Ganwyd fi cyn bod dyfnderau, cyn bod ffynhonnau yn llawn du373?r.
25Before the mountains were settled, Before the hills was I brought forth;
25 Cyn gosod sylfeini'r mynyddoedd, cyn bod y bryniau, y ganwyd fi,
26While as yet he had not made the earth, nor the fields, Nor the beginning of the dust of the world.
26 cyn iddo greu tir a meysydd, ac o flaen pridd y ddaear.
27When he established the heavens, I was there: When he set a circle upon the face of the deep,
27 Yr oeddwn i yno pan oedd yn gosod y nefoedd yn ei lle ac yn rhoi cylch dros y dyfnder,
28When he made firm the skies above, When the fountains of the deep became strong,
28 pan oedd yn cadarnhau'r cymylau uwchben ac yn sicrhau ffynhonnau'r dyfnder,
29When he gave to the sea its bound, That the waters should not transgress his commandment, When he marked out the foundations of the earth;
29 pan oedd yn gosod terfyn i'r m�r, rhag i'r dyfroedd anufuddhau i'w air, a phan oedd yn cynllunio sylfeini'r ddaear.
30Then I was by him, [as] a master workman; And I was daily [his] delight, Rejoicing always before him,
30 Yr oeddwn i wrth ei ochr yn gyson, yn hyfrydwch iddo beunydd, yn ddifyrrwch o'i flaen yn wastad,
31Rejoicing in his habitable earth; And my delight was with the sons of men.
31 yn ymddifyrru yn y byd a greodd, ac yn ymhyfrydu mewn pobl.
32Now therefore, [my] sons, hearken unto me; For blessed are they that keep my ways.
32 "Yn awr, blant, gwrandewch arnaf; gwyn eu byd y rhai sy'n cadw fy ffyrdd.
33Hear instruction, and be wise, And refuse it not.
33 Gwrandewch ar gyfarwyddyd, a byddwch ddoeth; peidiwch �'i anwybyddu.
34Blessed is the man that heareth me, Watching daily at my gates, Waiting at the posts of my doors.
34 Gwyn ei fyd y sawl sy'n gwrando arnaf, sy'n disgwyl yn wastad wrth fy nrws, ac yn gwylio wrth fynedfa fy nhu375?.
35For whoso findeth me findeth life, And shall obtain favor of Jehovah.
35 Yn wir, y mae'r un sy'n fy nghael i yn cael bywyd, ac yn ennill ffafr yr ARGLWYDD;
36But he that sinneth against me wrongeth his own soul: All they that hate me love death.
36 ond y mae'r un sy'n methu fy nghael yn ei ddinistrio'i hun, a phawb sy'n fy nghas�u yn caru marwolaeth."