¹When thou sittest to eat with a ruler, Consider diligently him that is before thee;

¹यदि तिमी कुनै अधिकृतसित भोजनमा बसेको छौ भने याद राख तिमी कसको अघि छौ।

²And put a knife to thy throat, If thou be a man given to appetite.

²तिमी धेरै खाने गर्थ्यौ भने पनि तिमीले आफूलाई नियन्त्रणमा राख्नु पर्छ।

³Be not desirous of his dainties; Seeing they are deceitful food.

³उसको स्वादिलो भोजनद्वारा परिक्षीत नहोउ किनभने उसको भोजन छलपूर्ण हुन्छ। -7-

⁴Weary not thyself to be rich; Cease from thine own wisdom.

⁴धनी बन्न चेष्टा गर्दै आफैंलाई नथकाऊ। यदि तिमी बुद्धिमानी छौ भने तिमीले यस्तो गर्न बन्द गर।

⁵Wilt thou set thine eyes upon that which is not? For [riches] certainly make themselves wings, Like an eagle that flieth toward heaven.

⁵धन-सम्पत्ति हेर्दा-हेर्दा शेष भएर जान्छ। धन सम्पत्ति आफ्नो पंखेटा फैलाएर उडेर जाने चरा झैं आकाशमा जान्छ। -8-

⁶Eat thou not the bread of him that hath an evil eye, Neither desire thou his dainties:

⁶एउटा कञ्जूस मानिस सित भोजन नखाऊ। उसको घरमा पकाएको स्वादिलो भोजनको इच्छा नगर।

⁷For as he thinketh within himself, so is he: Eat and drink, saith he to thee; But his heart is not with thee.

⁷त्यो यस्तो मानिस हो जो आफ्नो भोजनको मोल लगाई रहन्छ। तिमीलाई त भन्छ, “तिमी खाऊ, मस्त भई खाऊ,” तर त्यो उसको मनभित्रबाट भनेको होइन।

⁸The morsel which thou hast eaten shalt thou vomit up, And lose thy sweet words.

⁸तिमीले अलिकति खाएको पनि उकेलि दिने छौ अनि तिमीले उसलाई गरेका प्रशंसाहरू व्यर्थ भएर जान्छन्। -9-

⁹Speak not in the hearing of a fool; For he will despise the wisdom of thy words.

⁹मूर्खले तिम्रा ज्ञानी वचनहरूलाई घृणा गर्छ, मूर्खसित कुरा नगर। -10-

¹⁰Remove not the ancient landmark; And enter not into the fields of the fatherless:

¹⁰जमीनमा पुरानो सिमाना भए त्यसलाई सार्ने प्रयास नगर। टुहुरा-टुहुरीहरूको जमीन जबरजस्ती दखल नगर।

¹¹For their Redeemer is strong; He will plead their cause against thee.

¹¹किनभने परमप्रभु ती अनाथहरूको शक्तिशाली संरक्षक हुनु हुन्छ जसले अनाथहरूको पक्षमा तिमीसित अदालतमा लडनु हुन्छ। -11-

¹²Apply thy heart unto instruction, And thine ears to the words of knowledge.

¹²तिमीहरूको विचारलाई अनुशासनमा लगाऊ अनि ज्ञानको शिक्षाहरूमा ध्यान देऊ। -12-

¹³Withhold not correction from the child; [For] if thou beat him with the rod, he will not die.

¹³आवश्यकता अनुसार नानीलाई सधैं सजाय देऊ। सजाय दिदाँ त्यो मर्दैन।

¹⁴Thou shalt beat him with the rod, And shalt deliver his soul from Sheol.

¹⁴यदि तिमीले उसलाई सजाय दियौ भने, तिमीले उसलाई चिहानबाट रक्षा गर्ने छौ। -13-

¹⁵My son, if thy heart be wise, My heart will be glad, even mine:

¹⁵हे मेरो छोरो, तिमी बुद्धिमान् भयौ भने म खुशी हुनेछु।

¹⁶Yea, my heart will rejoice, When thy lips speak right things.

¹⁶यदि तिमीले सही कुराहरू गरेको सुन्न पाए म हृदयबाट नै खुशी हुने थिँए।

¹⁷Let not thy heart envy sinners; But [be thou] in the fear of Jehovah all the day long:

¹⁷पापीहरूको ईर्ष्या नगर। तर सबै समयमा, परमप्रभुलाई सम्मान गर।

¹⁸For surely there is a reward; And thy hope shall not be cut off.

¹⁸तब तिम्रो एउटा भविष्य हुन्छ, तिम्रो आशा कहिल्यै हराउने छैन। -15-

¹⁹Hear thou, my son, and be wise, And guide thy heart in the way.

¹⁹मेरो छोरो, सुन र ज्ञानी बन! सधैं सही बाटोमा हिडने कुरा ख्याल गर।

²⁰Be not among winebibbers, Among gluttonous eaters of flesh:

²⁰धेरै भोजन गर्ने तथा दाखरस पिउँने मानिस सित मित्रता नराख।

²¹For the drunkard and the glutton shall come to poverty; And drowsiness will clothe [a man] with rags.

²¹जुन मानिसले धेरै खान्छ अनि धेरै पिउँछ भने गरीब हुन्छ। उसको उडाइले उसलाई थोत्रो लुगा लगाउने बनाई दिन्छ। -19-

²²Hearken unto thy father that begat thee, And despise not thy mother when she is old.

²²तिम्रा बाबु जसले तिमीलाई जीवन दिए उनको बचनहरू सुन। तिम्री आमा भनेर उनलाई हेला नगर।

²³Buy the truth, and sell it not; [Yea], wisdom, and instruction, and understanding.

²³सत्यतालाई किन अनि यसलाई नबेच। ज्ञान, अनुशासन अनि समझ शक्तिलाई पनि किन।

²⁴The father of the righteous will greatly rejoice; And he that begetteth a wise child will have joy of him.

²⁴इमान्दार मानिसका बाबु अति सुखी मानिस हुन। यदि कुनै मानिसको बुद्धिमान नानी छ, भने त्यस नानीले घरमा खुशीयाली ल्याउँछ।

²⁵Let thy father and thy mother be glad, And let her that bare thee rejoice.

²⁵यसर्थ तिम्रा आमा-बाबु तिमी सित खुशी भई बसुन्। तिम्री आमाले आनन्द पाउन। -17-

²⁶My son, give me thy heart; And let thine eyes delight in my ways.

²⁶हे मेरो छोरो! म जे भन्दैछु अलिक ध्यान दिएर सुन। मैले भनेका कुराहरू स्वीकार गर।

²⁷For a harlot is a deep ditch; And a foreign woman is a narrow pit.

²⁷एउटी वेश्या एक गहिरो खाडल जस्तो हो एक व्यभिचारिणी स्त्री, एक साँधुरो इनार जस्तो हो।

²⁸Yea, she lieth in wait as a robber, And increaseth the treacherous among men.

²⁸एउटा खराब आइमाई डाँकुले झैं बाटो ढुकेर वस्छे अनि धेरै मानिसहरूलाई अविश्वासी बनाउँछे। -18-

²⁹Who hath woe? who hath sorrow? who hath contentions? Who hath complaining? who hath wounds without cause? Who hath redness of eyes?

²⁹कसको दयनीयता छ? कसको दुःख छ? को कष्टमा डुबेकोछ? को झगडा टंटामा फँसेकोछ? बिना कारण कसले चोट पाएको छ? कसको आँखा राता भएका छन्?

³⁰They that tarry long at the wine; They that go to seek out mixed wine.

³⁰तिनीहरू ती हुन् जो रात दिन दाखरसको सेवनमा बिताउछन अनि जो मिश्रित मद्य चाख्न भोजनहरूमा जान्छन्।

³¹Look not thou upon the wine when it is red, When it sparkleth in the cup, When it goeth down smoothly:

³¹दाखरसद्वारा दाखको रातो रंगद्वारा यसको प्याला भित्रको चमकद्वारा सम्मोहित नहोऊ। यो बिना अवरोध घाँटीबाट तल स्वाट्टै जान्छ।

³²At the last it biteth like a serpent, And stingeth like an adder.

³²तर अन्तमा यसले सर्पले झैं डस्छ गोप्य विष भएको विषालु सर्पले झैं डस्छ गोप्य विष भएको विषालु सर्पले झैं डस्छ।

³³Thine eyes shall behold strange things, And thy heart shall utter perverse things.

³³तिमीले विचित्र चीजहरू देख्ने छौ। भ्रान्त विचार, तिम्रो मनमा कूद्ने छन्।

³⁴Yea, thou shalt be as he that lieth down in the midst of the sea, Or as he that lieth upon the top of a mast.

³⁴तिमीलाई यस्तो लाग्नेछ महासमुद्रको माथिल्लो सतहमा सुतिरहेछौ, तिमी जहाज माथि सुतिरहेछौ।

³⁵They have stricken me, [shalt thou say], and I was not hurt; They have beaten me, and I felt it not: When shall I awake? I will seek it yet again.

³⁵तिमी भन्छौ तिनीहरूले मलाई हिर्काए मैले अनुभव गरिनँ, तिनीहरूले पिटे तर मलाई थाहा भएन। म कति वेला ब्यूँझन्छु? म जान्छु अनि अर्का मद्य पिउँछु। -19-