1Bizquitartean bildu içanic gendetze mulço handiac hambat non elkar aurizquiten baitzutén, has cequién erraiten bere discipuluey, Lehenic beguira çaitezte Phariseuén altchagarritic, cein baita hypocrisiá.
1提防法利赛人的酵（太10:26-27）
2Ecen ezta deus estaliric aguerturen eztenic: ezeta deus secreturic iaquinen eztenic.
2没有什么掩盖的事不被揭露，也没有什么隐藏的事不被人知道。
3Halacotz ilhumbean erran dituçuen gauçác, arguian ençunen dirade: eta beharrira gamberetan erran duçuena, predicaturen da etche gainetan.
3所以，你们在暗处所说的，必在明处被人听见；在内室附耳所谈的，必在房顶上宣扬出来。
4Eta diotsuet çuey neure adisquideoy, Etzaretela beldur gorputza hiltzen dutenén, eta guero ezpaitute cer guehiagoric eguin deçaten.
4应该怕谁（太10:28-31）“我的朋友，我告诉你们，那杀身体以后不能再作什么的，不要怕他们。
5Baina eracutsiren drauçuet noren beldur behar çareten: çareten beldur, hil duqueenean gehennara egoiztecó authoritatea duenarén: are diotsuet, haren beldur çareten.
5我要指示你们当怕的是谁：当怕那杀身体以后，有权把人投入地狱里的；我告诉你们，应当怕他。
6Eztira borz parra-chori bi dirutchotan saltzen, eta hetaric bat ezpaita ahanciric Iaincoaren aitzinean ?
6五只麻雀，不是卖两个大钱吗？但在 神面前，一只也不被忘记。
7Baina çuen buruco bilo guciac-ere contatuac dirade etzaretela beraz beldur: parra-chori araldeac baino guehiago balio duçue çuec.
7甚至你们的头发都一一数过了。不要怕，你们比许多麻雀贵重得多呢。
8Badiotsuet bada, Norc-ere ni aithorturen bainau guiçonen aitzinean, guiçonaren Semeac-ere aithorturen du hura Iaincoaren Aingueruén aitzinean.
8要在人面前承认主（太10:32-33）“我告诉你们，凡在人面前承认我的，人子在 神的使者面前也承认他；
9Baina ni guiçonén aitzinean vkaturen nauena, vkatua içanen da Iaincoaren Aingueruén aitzinean.
9在人面前不认我的，我在 神的使者面前也不认他。
10Eta norc-ere erranen baitu hitzic guiçonaren Semearen contra barkaturen çayó hari: baina Spiritu sainduaren contra blasphematuren duenari, etzayó barkaturen.
10凡说话得罪人子的，还可以赦免；但亵渎圣灵的，必不得赦免。
11Eta eramanen çaituztenean synagoguetara, eta magistratuetara, eta potestatetara, eztuçuela ansiaric, nola edo cer ihardetsiren duçuen edo cer erranen.
11人把你们拉到会堂、官长和当权者的面前，你们不要思虑怎样申辩或说什么话。
12Ecen Spiritu sainduac iracatsiren çaituzte ordu hartan berean, cer erran behar daten.
12到了时候，圣灵必把当说的话教导你们。”
13Eta erran cieçón gendetzecoetaric batec, Magistruá, erróc ene anayeri parti deçan enequin heretagea.
13无知富翁的比喻群众中有一个人对耶稣说：“老师，请吩咐我的兄弟和我分家业。”
14Baina harc erran cieçón, Guiçoná, norc eçarri nau ni iuge, edo partitzale çuen gainean?
14耶稣说：“你这个人，谁立我作你们的审判官和分家业的人呢？”
15Guero erran cieçón, Ikussaçue, eta beguira çaitezte auaritiatic: ecen cembeitec onhassunez abundantia badu-ere, bere vicia eztu bere onetaric.
15于是他对众人说：“你们要谨慎，远离一切贪心，因为人的生命并不在于家道丰富。”
16Eta erran ciecén comparationebat, cioela, Guiçon abrats baten landéc abundantqui fructu ekarri vkan duté:
16就对他们讲了一个比喻，说：“有一个富翁的田地丰收。
17Eta gogueta eguiten çuen bere baithan, cioela, Cer eguinen dut? ecen eztut nora bil ditzadan neure fructuac.
17他自己心里说：‘怎么办呢？因为我没有足够的地方收藏出产了！’
18Eta erran ceçan, Haur eguinen dut: deseguinen ditut neure granerac, eta handiagoac eguinen ditut: eta hara bilduren ditut neure fructu guciac, eta neure onac.
18又说：‘我要这样办：我要拆掉这些仓房，建造更大的，好在那里收藏我的一切粮食和货物。
19Eta erranen draucat neure arimari, Arimá, badituc on handiac anhitz vrthetacozat bilduac: reposa adi, ian eçac, edan eçac, eta atseguin har eçac.
19然后，我要对我的灵魂说：灵魂啊，你拥有许多好东西，足够多年享用，只管安安逸逸地吃喝快乐吧！’
20Baina erran cieçón Iaincoac, Erhoá, gaurco gauèan eure arimá edequiren çaic: eta dituán gauçác, noren içanen dirade?
20 神却对他说：‘无知的人哪，今天晚上，你拥有的就要取去你的灵魂，你所预备的要归给谁呢？’
21Hala da onhassun handiac beretaco biltzen dituena, eta Iaincoa baithan abrats eztena.
21凡为自己积财，在 神面前却不富足的，也是这样。”
22Orduan erran ciecén bere discipuluey, Halacotz diotsuet, eztuçuen artharic çuen vicitzeaz, cer ianen duçuen: ez eta gorputzaz cerçaz veztituren çareten.
22不要忧虑，积财于天（太6:19-21、25-33）耶稣又对门徒说：“所以我告诉你们，不要为生命忧虑吃什么，也不要为身体忧虑穿什么。
23Vicia vianda baino guehiago da, eta gorputza abillamendua baino.
23因为生命比饮食重要，身体比衣服重要。
24Considera itzaçue beleac, ecen eztutela ereiten ez biltzen, eta hec eztuté sotoric ez graneric, eta Iaincoac hatzen ditu hec, cembatez çuec choriéc baino guehiago balio duçue?
24你们想想乌鸦：它们不种也不收，无仓又无库， 神尚且养活它们；你们比飞鸟贵重得多了。
25Eta norc çuetaric artha vkanez eratchequi ahal dieçaqueo bessobat bere handitassunari?
25你们中间谁能用忧虑使自己的寿命延长一刻呢？
26Bada baldin chipién dena-ere ecin badaguiçue, cer goiticoéz arthatsu çarete?
26既然连这极小的事都不能作，为什么还忧虑其他的事呢？
27Consideraitzaçue floreac, nola handitzen diraden: eztirade nekatzen, eta eztute iruten: baina badiotsuet, are Salomon-ere bere gloria guciarequin eztela veztitu içan hetaric bat beçala.
27你们想想百合花，怎样不劳苦，也不纺织。但我告诉你们，就是所罗门最荣华的时候所穿的，也比不上这花中的一朵呢。
28Bada baldin egun landán belhar dena, eta bihar labean eçarten dena Iaincoac hala inguru veztitzen badu, cembatez areago çuec fede chipitacoac
28小信的人哪，田野的草，今天还在，明天就投进炉里， 神尚且这样给它装饰，何况你们呢？
29Çuec beraz eztaguiçuela galderic cer ianen duçuen edo cer edanen: eta etzaiteztela dudán iar
29你们不要求吃什么，喝什么，也不要忧虑，
30Ecen gauça hauc guciac munduco gendéc bilhatzen dituzté: baina çuen Aitac badaqui, ecen hauèn beharra baduçuela.
30因为这一切都是世上不信的人所寻求的。你们的父原知道你们需要这一切。
31Bainaitzitic bilha eçaçue Iaincoaren resumá, eta gauça hauc guciac emanen çaizquiçue gaineraco.
31你们只管求他的国，这些东西都必加给你们。
32Ezaicela beldur tropel chipiá, ecen çuen Aitaren placer ona içan da çuey resumaren emaitera.
32你们这小群，不要怕，因为你们的父乐意把国赐给你们。
33Sal itzaçue çuen onac, eta eman itzaçue elemosynatan. Eguin itzaçue ceurondaco çahartzen eztiraden mulsác, ceruètan thesaur nehoiz-ere falta eztaitembat: nora ohoinic ezpaita hurbiltzen, eta non cerrenec ezpaitu deseguiten.
33当变卖你们所有的施舍给人，为自己制造不朽坏的钱囊，积蓄用不尽的财宝在天上，就是贼不能近、虫不能蛀的地方。
34Ecen non baita çuen thesaura, han içanen da çuen bihotza-ere.
34因为你们的财宝在哪里，你们的心也在哪里。
35Bira çuen guerrunceac guerricatuac, eta çuen candelác irachequiac.
35忠心的仆人有福了（太24:45-51；可13:33-37）“你们的腰当束起来，灯也该点着，
36Eta çuec çareten noiz hayén nabussia ezteyetaric itzul daiten beguira dauden guiçonetarát irudi: dathorrenean, eta borthá bulka deçanean, bertan irequi deçotençát.
36像等候自己的主人从婚筵回来一样，好叫你们在主人回来敲门时，立刻给他开门。
37Dohatsu dirade cerbitzari hec, cein dathorrenean nabussiac eridenen baititu iratzarriac: eguiaz diotsuet guerricaturen dela bera, eta mahainean iar eraciren dituela, eta aitzinaraturic cerbitzaturen dituela.
37主人来到了，看见仆人警醒，这些仆人就有福了。我实在告诉你们，主人必亲自束腰，招待他们吃饭，进前来侍候他们。
38Eta baldin badathor bigarren veillán, eta heren veillán badathor, eta hala eriden ditzan: dohatsu dirade cerbitzari hec.
38主人也许半夜之前，或天亮之前回来，看见他们这样，这些仆人就有福了。
39Eta haur iaquiçue, ecen baldin baleaqui aitafamiliác cer orduz ohoina ethorteco licén, veilla leçaqueela, eta ezleçaqueela vtzi çulhatzera bere etchea.
39你们都知道，家主若晓得窃贼什么时候来，就不会让他摸进屋里。
40Çuec-ere bada çareten prest, ecen vste eztuçuen orduan guiçonaren Semea ethorriren da.
40你们也要准备妥当，因为在想不到的时候，人子就来了。”
41Orduan erran cieçón Pierrisec, Iauna, guri erraiten draucuc comparatione hori ala bay guciey-ere?
41彼得说：“主啊，你说这比喻，是为我们还是为众人呢？”
42Eta erran ceçan Iaunac, Cein da despensér leyala eta çuhurra, nabussiac bere familiaren gaineco ordenatu duena, demborán ordinarioa deyençát?
42主说：“谁是那忠心精明的管家，被主人指派管理家里的仆人，按时分粮呢？
43Dohatsu da cerbitzari hura, dathorrinean nabussiac hala eguiten eridenen duena.
43主人来到的时候，看见他这样作，那仆人就有福了。
44Eguiazqui erraiten drauçuet, ecen duen guciaren gaineco eçarriren duela hura.
44我实在告诉你们，主人要指派他管理主人的一切财产。
45Eta baldin erran badeça cerbitzari harc bere bihotzean, Berancen du ene nabussiac ethortera: eta has badadi cehatzen muthillén eta nescatoén, eta iaten eta edaten eta horditzen:
45如果那仆人心里说：‘我的主人不会那么快回来’，就动手打其他的仆人使女，并且吃喝醉酒；
46Ethorriren da cerbitzari haren nabussia, harc vste eztuen egunean, eta eztaquian orenean: eta bereciren du hura, eta haren partea infidelequin eçarriren.
46在他想不到的日子、不知道的时间，那仆人的主人要来，严厉地处罚他，使他和不信的人同在一起。
47Eta bere nabussiaren vorondatea eçagutu duen cerbitzaria, eta ezpaita preparatu, eta ezpaitu haren vorondatearen araura eguin, cehaturen da anhitz vkaldiz:
47那仆人知道主人的意思，却不预备，也不照他的意思行，必多受责打；
48Baina eçagutu eztuena, eta cehatu içateco mereci duqueen gauçac eguin dituena, cehaturen da vkaldi gutiz. Bada anhitz eman içan çayon guciari, anhitz galde eguinen çayó: eta beguiratzera anhitz eman içan çayonari, hambat guehiago galde eguinen çayó.
48但那不知道的，虽然作了该受责打的事，也必少受责打。多给谁就向谁多取，多托谁就向谁多要。
49Suaren emaitera ethorri naiz lurrera: eta cer nahi dut guehiago baldin ia irachequia bada?
49将引起纷争（太10:34-36）“我来要把火投在地上，如果烧了起来，那是我所愿意的。
50Baina baptismo batez batheyatzeco naiz, eta nola hertsen naiz haur compli daiten artean?
50我有应当受的洗，我是多么迫切地期待这事完成。
51Vste duçue ecen lurrean baquearen eçartera ethorri naicela? ez, diotsuet, baina diuisionearen.
51你们以为我来是要地上有和平吗？不是的，我告诉你们，是要有纷争。
52Ecen hemendic harát içanen dirade borz etche batetan diuisionetan diratenic, hirurac bién contra, eta biac hirurén contra.
52从今以后，一家五口将起纷争，三个反对两个，两个反对三个。
53Diuisionetan içanen da aitá semearen contra, eta semea aitaren contra: amá alabaren contra, eta alabá amaren contra: ama-guinharrebá bere errenaren contra, eta errena bere ama-guinharrebaren contra.
53他们将起纷争：父亲反对儿子，儿子反对父亲，母亲反对女儿，女儿反对母亲，婆婆反对媳妇，媳妇反对婆婆。”
54Guero erraiten cerauen gendetzey-ere, Ikus deçaçuenean hodeybat altchatzen dela Occidentetic, bertan dioçue, vria heldu da: eta hala guerthatzen da.
54当晓得分辨和判断（太16:2-3）耶稣又对众人说：“你们一看见西边有云彩升起来，就说：‘要下大雨’，果然这样；
55Eta hegoác draunsanean, erraiten duçue, ecen bero eguinen duela: eta hala guerthatzen da.
55起了南风，就说：‘天要热了’，也果然这样。
56Hypocritác, ceruären eta lurraren itchuraren iugeatzen daquiçue: eta dembora hunez nola eztuçue iugeatzen?
56伪君子啊！你们知道分辨天地的气象，怎么不知道分辨这个时代呢？
57Eta nola ceuron buruz-ere eztuçue iugeatzen bide dena?
57“你们为什么自己不能判断什么是对的呢？
58Bada ioaiten aicenean eure partida contrastarequin magistratuagana, enseya adi bidean haren menetic ilkiten: tira ezeçançat iugeagana, eta iugeac eman ieçon sargeantari, eta sargeantac eçar ezeçan presoindeguian.
58你和你的对头去见官长，还在路上的时候，应当尽力向他求和，免得他把你拉到法官面前，法官把你交给差役，差役把你关在监里。
59Erraiten drauat, ezaiz ilkiren handic azquen pelata-ere renda diroqueano.
59我告诉你，除非你还清最后的一个小钱，否则决不能从那里出来。”