1Guero deithuric elkarrequin bere hamabi discipuluac, eman ciecén bothere eta authoritate deabru gucién gainean, eta eritassunén sendatzeco.
1差遣十二使徒（太10:5-15；可6:7-13）
2Eta igor citzan hec Iaincoaren resumaren predicatzera, eta erién sendatzera.
2差遣他们去宣讲 神的国和医治病人，
3Eta erran ciecén, Ezteçaçuela deus eraman bidecotzát, ez vheric, ez maletaric, ez oguiric, ez diruric, eta eztuçuela birá arropa.
3对他们说：“不要带着什么上路，不要带手杖，不要带口袋，不要带食物，不要带银钱，也不要带两件衣服。
4Eta cein-ere etchetan sarthuren baitzarete, han çaudete, eta handic ilki albaitzindezte.
4无论进哪一家，就住在那里，直到离开。
5Eta norc-ere recebituren ezpaitzaituzte, ilkiric hiri hartaric, çuen oinetaco errhautsa-ere iharros eçaçue testimoniagetan hayén contra.
5凡不接待你们的，你们离开那城的时候，当把脚上的灰尘跺下去，作为反对他们的表示。”
6Hec bada ilkiric ioaiten ciraden burguz burgu, euangelizatzen eta sendatzen çutela leku gucietan.
6于是他们就出去，走遍各乡，传讲福音，到处医治病人。
7Eta ençun citzan Herodes tetrarchac, harc eguiten cituen gauça guciac: eta dudatzen çuen, ceren batzuc erraiten baitzutén, ecen Ioannes hiletaric resuscitatu cela.
7希律的困惑（太14:1-2；可6:14-16）分封王希律听见所发生的一切事，犹豫不定，因为有人说：“约翰从死人中复活了。”
8Eta batzuc Elias aguertu cela: eta bercéc, cembeit lehenagoco Prophetaric resuscitatu cela.
8又有人说：“以利亚显现了。”还有人说：“古时的一位先知复活了。”
9Orduan dio Herodesec, Ioannesi nic buruä edequi draucat: nor da bada haur, ceinez nic baitançuzquit hunelaco gauçac? Eta hura ikussi nahiz çabilan.
9希律说：“约翰已经斩头了，但这是谁，我怎么会听到他这些事呢？”就设法要见他。
10Eta itzuliric Apostoluéc conta cietzoten Iesusi, eguin cituzten gauça guciac. Orduan hec harturic retira cedin Iesus appart. Bethsaida deitzen den hirico leku desertu batetara.
10给五千人吃饱的神迹（太14:13-21；可6:30-44；约6:1-13）使徒们回来，把所作的事报告耶稣。他带着他们，悄悄地退往伯赛大城去。
11Eta gendetzeac hori iaquinic, iarreiqui çaizcan, eta recebitu cituenean, minçatzen çayen Iaincoaren resumáz: eta sendatu behar çutenac, sendatzen cituen.
11群众知道了，也跟了去。他接待他们，向他们讲论 神的国，医好需要医治的人。
12Eta eguna has cedin beheratzen: eta hurbilduric hamabiéc erran cieçoten, Eyéc congit gendetzey, ioanic inguruco burguètara eta parropioetara, retira ditecen, eta eriden deçaten iateco, ecen hemen leku desertuan gaituc.
12天将晚的时候，十二门徒来到他跟前，说：“请解散众人，好让他们往周围的田舍村庄，去找地方住，找东西吃，因为我们这里是旷野。”
13Baina erran ciecén, Eyeçue çuec iatera. Eta hec erran ceçaten, Eztitiagu borz ogui eta bi arrain baina guehiago: Baldin guc ioanic populu hunen guciaren eros ezpadeçagu iateco.
13他说：“你们给他们吃吧！”他们说：“我们所有的，不过是五个饼两条鱼，除非去为这些人另买食物。”
14Ecen baciraden borz milla guiçonetarano. Orduan dioste bere discipuluey, Iar eraci itzaçue mahaindaraz berroguey eta hamarná.
14原来男人就约有五千。他对门徒说：“叫他们一组一组地坐下，每组约五十人。”
15Eta hala eguin ceçaten, eta iar citecen guciac.
15门徒就照他的话，叫众人坐下。
16Orduan harturic borz oguiac eta bi arrainac, cerurat beha cegoela benedica citzan hec: eta hauts citzan, eta eman cietzén discipuluey, populuaren aitzinean eçar litzatençát.
16耶稣拿起这五个饼，两条鱼，望着天，祝谢了，擘开递给门徒，摆在众人面前。
17Ian ceçaten bada guciéc, eta ressasia citecen: eta goititu içan dirade soberatu içan çaizten çathietaric hamabi sasquitara.
17他们都吃饱了，把剩下的零碎拾起来，装满了十二个篮子。
18Eta guertha cedin, hura appart othoitz eguiten cegoela, discipuluac harequin baitziraden eta interroga baitzitzan hec, cioela, Ni nor naicela dioite gendec?
18彼得承认耶稣是基督（太16:13-19；可8:27-29）有一次耶稣独自祈祷的时候，只有门徒和他在一起。他问他们：“人说我是谁？”
19Eta hec ihardesten çutela erran ceçaten, Ioannes Baptista: eta bercéc, Elias: eta bercéc, ecen cembeit Propheta lehenagocoetaric resuscitatu içan dela.
19他们回答：“有人说是施洗的约翰，有人说是以利亚，还有人说是古时的一位先知复活了。”
20Eta erran ciecén, Eta çuec nor naicela ni dioçue? Ihardesten çuela Simon Pierrisec erran ceçan, Christ Iaincoarena.
20他又问他们：“你们说我是谁？”彼得回答：“是 神的基督！”
21Orduan harc mehatchatzen cituelaric mana citzan nehori haur ezlerroten:
21耶稣预言受难及复活（太16:20-28；可8:30-9:1）耶稣郑重地嘱咐他们，不要把这事告诉人。
22Cioela, Behar da guiçonaren Semeac anhitz suffri deçan, eta reproba dadin Ancianoéz eta Sacrificadore principaléz, eta Scribez, eta hil dadin, eta hereneco egunean resuscita dadin.
22又说：“人子必须受许多苦，被长老、祭司长，和经学家弃绝、杀害，第三日复活。”
23Guero erraiten cerauen guciey. Baldin nehor hor ene ondoan ethorri nahi bada, renuntia beça bere buruaz, eta har beça bere crutzea egun oroz, eta berrait niri.
23耶稣又对众人说：“如果有人愿意跟从我，就当舍己，天天背起他的十字架来跟从我。
24Ecen norc-ere nahi vkanen baitu saluatu bere vicia: galduren du hura: baina norc-ere galduren baitu bere vicia ene causaz, saluaturen du hura.
24凡是想救自己生命的，必丧掉生命；但为我牺牲自己生命的，必救了生命。
25Ecen cer probetchu du guiçonac baldin mundu gucia irabaz badeça, eta bere buruä destrui deçan, eta gal dadin?
25人若赚得全世界，却丧失自己，或赔上自己，有什么好处呢？
26Ecen nor-ere ahalque içanen baita niçaz eta ene hitzéz, harçaz ahalque içanen da guiçonaren Semea, dathorrenean bere maiestatean, eta Aitarenean eta Aingueru sainduenean.
26凡是把我和我的道当作可耻的，人子在他与父并圣天使的荣耀里降临的时候，也必把他当作可耻的。
27Eta erraiten drauçuet eguiaz, badirade hemen present diradenotaric batzu, herioa dastaturen eztutenic Iaincoaren resumá ikus deçaqueteno.
27我实在告诉你们，站在这里的，有人在没有尝过死味以前必定要看见 神的国。”
28Eta guertha cedin, hitz hauçaz gueroztic quasi çortzi egunen buruän, har baitzitzan Pierris eta Ioannes eta Iacques, eta igan baitzedin mendi batetara othoitz eguitera.
28在山上改变形象（太17:1-13；可9:2-8）说了这些话以后约有八天，耶稣带着彼得、约翰和雅各，上山去祷告。
29Eta othoitz eguiten cegoela, haren beguitharteco formá mutha cedin, eta haren abillamendua churit eta chist-mista beçain arguit.
29正祷告的时候，他的面貌就改变了，衣服洁白发光。
30Eta huná, bi guiçon minço ciraden harequin, cein baitziraden Moyses eta Elias:
30忽然有两个人和他谈话，就是摩西和以利亚。
31Hauc aguerturic gloriarequin, erraiten çutén, harc Ierusalemen complitzeco çuen fina.
31他们在荣光里显现，谈论他去世的事，就是他在耶路撒冷将要完成的。
32Eta Pierris, eta harequin ciradenac, ciraden logalez cargatuac: eta iratzartu ciradenean, ikus ceçaten haren maiestatea, eta harequin ceuden bi guiçonac.
32彼得和同伴都在打盹。醒过来之后，就看见他的荣光，并与他站在一起的那两个人。
33Eta guertha cedin, hec partitu ciradenean harenganic: Pierrisec erran baitzieçón Iesusi, Magistruá, on duc gu hemen garen, eguin ditzagun bada hirur tabernacle, bat hire, eta bat Moysesen, eta bat Eliasen: Etzaquiala cer minço cen.
33二人正要离开他的时候，彼得对耶稣说：“主啊，我们在这里真好！我们可以搭三个帐棚，一个为你，一个为摩西，一个为以利亚。”他根本不知道自己在说什么。
34Eta harc gauça hauc erraiten cituela, eguin cedin hodeybat, eta estal citzan hec: eta ici citecen hodeyean sartzen ciradenean.
34他说这话的时候，有一片云彩笼罩他们，他们入了云彩，门徒就害怕起来。
35Orduan vozbat eguin cedin hodeyetic, cioela, Haur da ene Seme maitea, huni beha çaquizquiote.
35有声音从云彩里出来，说：“这是我的儿子，我所拣选的（“这是我的儿子，我所拣选的”有些抄本作“这是我的爱子”），你们要听从他！”
36Eta voz hura eguiten cela, eriden cedin Iesus bera: eta hec ichilic egon citecen, eta egun hetan etzieçoten nehori deus erran ikussi cituzten gaucetaric.
36声音过了，只见耶稣独自在那里。在那些日子，门徒保持缄默，不把所看见的告诉任何人。
37Eta guertha cedin ondoco egunean, hec menditic iautsi ciradenean, gendetze handibat encontrura ilki baitzequion hari.
37治好癫痫病的小孩（太17:14-18；可9:14-27）第二天，他们下了山，有一大群人迎面而来。
38Eta huná, compainiaco guiçombat oihuz iar cedin, cioela, Magistruá, othoitz eguiten drauat beha-eçac ene semeaganát: ecen haur bera baicen eztiat.
38在人群中有一个人喊叫说：“老师，求你怜悯我的儿子，因为他是我的独生子。
39Eta huná, spirituac hartzen dic, eta bertan heyagoraz iarten duc, eta çathicatzen dic haguna dariola, eta huneganic nequez partitzen duc, haur hausten duela.
39你看，污灵一抓住他，他就忽然喊叫，并且抽疯，口吐白沫；污灵又折磨糟践他，不肯放过他。
40Eta othoitz eguin diraueat hire discipuluey, egotz leçaten hura campora: baina ecin eguin dié.
40我求过你的门徒，把他赶出去，他们却办不到。”
41Eta ihardesten duela Iesusec dio, O natione incredula eta gaichtoá, noizdrano finean çuequin içanen naiz eta supportaturen çaituztet? Ekarrac huna eure semea.
41耶稣说：“唉！这不信又乖谬的世代啊！我跟你们在一起，忍受你们，要到几时呢？把你儿子带到这里来吧！”
42Eta oraino hurbiltzen cela hauts ceçan hura deabruac eta çathica: eta mehatcha ceçan Iesusec spiritu satsua, eta senda ceçan haourra, eta renda cieçón bere aitari.
42那孩子正走过来的时候，污鬼把他摔倒，使他重重地抽疯。耶稣斥责那污灵，把孩子医好，交给他父亲。
43Eta spanta citecen guciac Iaincoaren verthute gucizco handiaren gainean. Eta guciac miraculuz ceudela, eguiten cituen gauça gucién gainean, erran ciecén bere discipuluey,
43众人都惊奇 神的大能。众人还在希奇耶稣所作的这一切时，他对门徒说：
44Eçar itzaçue çuec hitz hauc çuen beharrietan: ecen içanen da guiçonaren Semea liuraturen baita guiçonén escuetara.
44第二次预言受难及复活（太17:22-23；可9:30-32）“你们要把这些话存在心里：人子将要被交在人的手里。”
45Baina hec hitz haur etzuten aditzen, eta hetaric estalia cen, hala non ezpaitzutén hura senditzen: eta beldur ciraden haren interrogatzera hitz huneçaz.
45门徒不明白这话，因为这话的意思是隐藏的，不让他们明白，他们也不敢问。
46Guero sar citecen elkarrequin dispután, eya hetaric cein cen handiena.
46门徒争论谁最大（太18:1-5；可9:33-40）后来，门徒起了意见，争论谁是最大的。
47Eta Iesusec hayén bihotzeco pensamendua ikussi çuenean, haourtchobat harturic eçar ceçan bere aldean:
47耶稣看出他们的心意，就领了一个小孩子来，叫他站在自己旁边，
48Eta erran ciecén, Norc-ere recebituren baitu haourtcho haur ene icenean, ni recebitzen nau: eta norc-ere ni recebituren bainau, ni igorri nauena recebitzen du: ecen nor baita chipiena çuen gucion artean, hura içanen da handi.
48对他们说：“凡因我的名接待这小孩子的，就是接待我；凡接待我的，就是接待那差我来的。谁是你们中间最小的，那人就是最大的。”
49Eta ihardesten çuela Ioannesec erran ceçan, Magistruá, ikussi diagu norbeit hire icenean deabruac campora egoizten cituenic: eta debetatu diagu hura, ceren ezpaitarreic gurequin hiri.
49约翰说：“主，我们看见有一个人奉你的名赶鬼，就禁止他，因为他不和我们一起跟从你。”
50Orduan erran cieçón Iesusec, Ezteçaçuela debeta, ecen gure contra eztena gure alde da.
50耶稣说：“不要禁止他，因为不反对你们的，就是赞成你们的。”
51Eta guertha cedin, haren goiti altchatzeco egunac complitzen ciradenean, orduan chuchent baitzeçan bere beguithartea gogo eguinic Ierusalemera ioaitera.
51撒玛利亚人不接待主耶稣被接上升的日子快到了，他就决意向耶路撒冷去，
52Eta igor citzan mandatariac bere aitzinean, eta ioanic sar citecen Samaritanoén burgu batetan, ostatu appain lieçotençát:
52并且差遣使者走在前头；他们去了，进入撒玛利亚的一个村庄，要为他预备。
53Baina etzeçaten recebi, ceren haren beguithartea baitzén Ierusalemerat ioiten cenarena.
53那里的人不接待他，因为他面向着耶路撒冷走。
54Eta hori ikussiric haren discipulu Iacquesec eta Ioannesec erran ceçaten, Iauna, nahi duc derragun sua iauts dadin cerutic, eta deseguin ditzan, Eliasec-ere eguin çuen beçala?
54他的门徒雅各、约翰看见了，就说：“主啊，你要我们吩咐火从天降下来，烧灭他们吗？”
55Baina itzuliric Iesusec mehatcha citzan hec, cioela, Eztaquiçue cer spiritutaco çareten.
55耶稣就转过身来，责备他们，
56Ecen guiçonaren Semea ezta ethorri guiçonén vicién galtzera, baina saluatzera. Eta ioan citecen berce burgu batetara.
56然后他们就往别的村庄去了。
57Guero guertha cedin, hec bideaz ioaiten ciradela, erran baitzieçón norbeitec, Iauna, iarreiquiren natzaic norat-ere ioanen baitaiz.
57要求跟从耶稣（太8:19-22）他们走路的时候，有一个人对他说：“你无论往哪里去，我都要跟从你！”
58Eta Iesusec erran cieçon. Aceriéc çulhoac citié, eta ceruco choriéc ohatzeac: baina guiçonaren Semeac eztic non bere buruä paussa deçan.
58耶稣说：“狐狸有洞，天空的飞鸟有窝，人子却没有栖身的地方。”
59Baina erran cieçón berce bati, Arreit niri. Eta harc erran ceçan, Iauna, permetti ieçadac behin ioan nadin neure aitaren ohorztera.
59他对另一个人说：“你跟从我吧！”那人说：“主啊，请准我先回去安葬我的父亲吧。”
60Eta erran cieçón Iesusec, Vtzitzac, hilac bere hilén ohorztera: baina hi habil eta denuntia eçac Iaincoaren resumá.
60耶稣说：“让死人去埋葬他们的死人，你应该去传扬 神的国。”
61Orduan erran ceçan berce batec-ere, Iauna, Iarreiquiren natzaic hiri: baina permetti ieçadac behin etchecoetaric congit har deçadan.
61又有一个人说：“主，我要跟从你，但容我先回去，向家人道别。”
62Eta erran cieçón Iesusec, Eztuc nehor bere escua goldean eçarten eta guibelerat behatzen duenic propio denic Iaincoaren resumacotzat.
62耶稣说：“手扶着犁向后看的，不适合进 神的国。”