1 Aeth cryn amser heibio, ac yn y drydedd flwyddyn daeth gair yr ARGLWYDD at Elias gan ddweud, "Dos, dangos dy hun i Ahab er mwyn imi roi glaw ar wyneb y tir."
1以利亞奉命去見亞哈過了許久，到第三年，耶和華的話臨到以利亞說：“你去在亞哈面前出現，我要降雨在地面上。”
2 Aeth Elias i'w ddangos ei hun i Ahab.
2於是以利亞去了，要在亞哈面前出現。那時撒瑪利亞發生十分嚴重的饑荒。
3 Gan fod y newyn yn drwm yn Samaria, galwodd Ahab ar Obadeia, goruchwyliwr ei du375?.
3亞哈把他的家宰俄巴底召了來。原來俄巴底是個非常敬畏耶和華的人。
4 Yr oedd Obadeia yn ofni'r ARGLWYDD yn fawr, a phan ddistrywiodd Jesebel broffwydi'r ARGLWYDD, fe gymerodd Obadeia gant o broffwydi a'u cuddio mewn ogof fesul hanner cant, a'u cynnal � bwyd a diod.
4耶洗別除滅耶和華眾先知的時候，俄巴底帶走了一百個先知，每五十個人一組，分散藏在山洞裡，又用餅和水供養他們。
5 A dywedodd Ahab wrth Obadeia, "Cerdda drwy'r wlad i bob ffynnon a nant, ac efallai y down o hyd i laswellt, a chadw'r ceffylau a'r mulod yn fyw, rhag inni golli pob anifail."
5亞哈對俄巴底說：“你走遍這地，到所有的水泉和溪水那裡去看看，也許我們可以找到青草，使騾馬能夠生存，免得牲畜滅絕。”
6 Ac wedi rhannu'r wlad rhyngddynt i gerdded drwyddi, aeth Ahab ei hun un ffordd, ac Obadeia ffordd arall.
6於是他們分地巡視。亞哈獨自走一路，俄巴底獨自走另一路。
7 A phan oedd Obadeia ar ei ffordd, daeth Elias i'w gyfarfod; adnabu yntau ef, a syrthio ar ei wyneb a dweud, "Ai ti sydd yna, f'arglwydd Elias?"
7俄巴底遇見以利亞俄巴底在路上走的時候，以利亞遇見了他。俄巴底認出他來，就臉伏在地，說：“你真是我主以利亞嗎？”
8 "Ie," atebodd yntau, "dos a dywed wrth dy arglwydd fod Elias ar gael."
8以利亞對他說：“我是。你去告訴你主人，說：‘以利亞在這裡。’”
9 Ond meddai hwnnw, "Beth yw fy mai, dy fod yn rhoi dy was yn llaw Ahab i'm lladd?
9俄巴底說：“我犯了甚麼罪，你竟要把你僕人交在亞哈手裡，使他殺死我呢？
10 Cyn wired � bod yr ARGLWYDD dy Dduw yn fyw, nid oes na chenedl na theyrnas nad yw f'arglwydd wedi anfon yno i'th geisio; a phan ddywedent, 'Nid yw yma', byddai'n mynnu i'r deyrnas neu'r genedl dyngu llw nad oeddent wedi dy weld.
10我指著永活的耶和華你的 神起誓，沒有一邦一國我主人不派人去找你的，人們若是說你不在那裡，他就要那國邦起誓說實在找不到你。
11 A dyma ti'n dweud wrthyf, 'Dos a dywed wrth dy arglwydd fod Elias ar gael'!
11現在你說：‘你去告訴你主人：以利亞在這裡。’
12 Cyn gynted ag yr af oddi wrthyt, bydd ysbryd yr ARGLWYDD yn dy gipio, ni wn i ble. Ac os af i ddweud wrth Ahab, ac yntau'n methu dy gael, bydd yn fy lladd � ac y mae dy was wedi ofni'r ARGLWYDD er pan oedd yn fachgen.
12我一離開你，耶和華的靈就把你提到我不知道的地方去。這樣，如果我去告訴亞哈，他找不到你，必定殺我。你僕人卻是自幼敬畏耶和華的。
13 Oni ddywedodd neb wrth f'arglwydd yr hyn a wneuthum pan oedd Jesebel yn lladd proffwydi'r ARGLWYDD, fy mod wedi cuddio cant o broffwydi'r ARGLWYDD mewn ogof, fesul hanner cant, a'u cynnal � bwyd a diod?
13難道沒有人把我所作的事告訴我主嗎？就是耶洗別殺害耶和華眾先知的時候，我把一百個先知，五十人一組的分別藏在山洞裡，又用餅和水供養他們。
14 A dyma ti'n dweud wrthyf, 'Dos a dywed wrth f'arglwydd fod Elias ar gael'! Y mae'n sicr o'm lladd."
14現在你說：‘你去告訴你主人以利亞在這裡！’他必定殺我。”
15 Dywedodd Elias, "Cyn wired � bod ARGLWYDD y Lluoedd yn fyw, yr hwn yr wyf yn ei wasanaethu, yr wyf am ymddangos iddo heddiw."
15以利亞說：“我指著我所服事永活的萬軍之耶和華起誓，今天我必在亞哈面前出現。”
16 Yna aeth Obadeia i gyfarfod Ahab a dweud wrtho; ac aeth Ahab i gyfarfod Elias.
16亞哈去見以利亞於是俄巴底去見亞哈，把這事告訴他。亞哈就去見以利亞。
17 Pan welodd Ahab ef, dywedodd wrtho, "Ai ti sydd yna, gythryblwr Israel?"
17亞哈看見了以利亞，就問他：“給以色列惹麻煩的這個人就是你嗎？”
18 Atebodd yntau, "Nid myfi sydd wedi cythryblu Israel, ond tydi a'th deulu, drwy wrthod gorchmynion yr ARGLWYDD a dilyn y Baalim.
18以利亞說：“給以色列惹麻煩的，不是我，而是你和你父的家；因為你們離棄了耶和華的誡命，又去隨從巴力。
19 Anfon yn awr a chasgla ataf holl Israel i Fynydd Carmel, a hefyd y pedwar cant a hanner o broffwydi Baal a'r pedwar cant o broffwydi Asera y mae Jesebel yn eu cynnal."
19現在你要派人去召集以色列眾人和四百五十個巴力的先知，以及耶洗別供養的四百個亞舍拉的先知，都上迦密山來見我。”
20 Anfonodd Ahab at yr holl Israeliaid, a chasglu'r proffwydi i Fynydd Carmel.
20迦密山上真假先知比試於是亞哈派人召集眾以色列人和眾先知上迦密山去。
21 Pan ddaeth Elias at yr holl bobl, gofynnodd, "Pa hyd yr ydych yn cloffi rhwng dau feddwl? Os yr ARGLWYDD sydd Dduw, dilynwch ef; ac os Baal, dilynwch hwnnw." Ond nid atebodd y bobl air iddo.
21以利亞走近眾人說：“你們三心兩意，要到幾時呢？如果耶和華是 神，你們就應當隨從耶和華；如果巴力是 神，你們就應當隨從巴力。”眾人一句話也不回答。
22 Yna meddai Elias wrth y bobl, "Myfi fy hunan a adawyd yn broffwyd i'r ARGLWYDD, tra mae proffwydi Baal yn bedwar cant a hanner.
22以利亞對眾人說：“耶和華的先知只剩下我一個，巴力的先知卻有四百五十個。
23 Rhodder inni ddau fustach, hwy i ddewis un a'i ddatgymalu a'i osod ar y coed, ond heb roi t�n dano; a gwnaf finnau'r llall yn barod a'i osod ar y coed, heb roi t�n dano.
23現在，請給我們兩頭公牛。讓巴力的先知自己挑選一頭，把牠切成塊子，放在柴上，但不要點火；我也預備一頭公牛，擺在柴上，也不點火。
24 Yna galwch chwi ar eich duw chwi, a galwaf finnau ar yr ARGLWYDD, a'r duw a etyb drwy d�n fydd Dduw."
24你們呼求你們神的名，我也呼求耶和華的名。那降火來顯示回答的神就是 神了。”眾人都回答：“這話說得很好！”
25 Atebodd yr holl bobl, "Cynllun da!" Dywedodd Elias wrth broffwydi Baal, "Dewiswch chwi un bustach a'i baratoi'n gyntaf, gan eich bod yn niferus, a galwch ar eich duw, ond peidio � rhoi t�n."
25以利亞對巴力的眾先知說：“你們既然人多，可以先為自己選一頭公牛；預備好了，就呼求你們神的名，但不要點火。”
26 Ac wedi cymryd y bustach a roddwyd iddynt a'i baratoi, galwasant ar Baal o'r bore hyd hanner dydd, a dweud, "Baal, ateb ni!" Ond nid oedd llef nac ateb, er iddynt lamu o gylch yr allor.
26他們把人給他們的公牛牽了來，預備好了，就從早晨直到中午，呼求巴力的名，說：“巴力啊，應允我們吧！”可是沒有聲音，也沒有回應。他們就在所築的祭壇周圍跳舞。
27 Erbyn hanner dydd yr oedd Elias yn eu gwatwar ac yn dweud, "Galwch yn uwch, oherwydd duw ydyw; hwyrach ei fod yn synfyfyrio, neu wedi troi o'r neilltu, neu wedi mynd ar daith; neu efallai ei fod yn cysgu a bod yn rhaid ei ddeffro."
27到了中午，以利亞嘲笑他們，說：“大聲呼求吧，因為他是神，也許他正在默想，或事務繁忙，或正在旅行，或正在睡覺，你們要把他叫醒。”
28 Galwasant yn uwch, a'u hanafu eu hunain yn �l eu harfer � chyllyll a phicellau nes i'r gwaed lifo arnynt.
28他們就大聲呼求，按著他們的規矩，用刀和槍刺自己，直到身體流血。
29 Ac wedi i hanner dydd fynd heibio, yr oeddent yn dal i broffwydo'n orffwyll hyd adeg offrymu'r hwyroffrwm; ond nid oedd llef nac ateb na sylw i'w gael.
29中午過後，他們繼續狂呼亂叫，直到獻晚祭的時候；可是仍沒有聲音，沒有回應，也沒有理睬他們的。
30 Yna dywedodd Elias wrth yr holl bobl, "Dewch yn nes ataf"; a daeth yr holl bobl ato. Trwsiodd yntau allor yr ARGLWYDD a oedd wedi ei malurio;
30以利亞對眾人說：“你們走近我這裡來。”眾人就都走近他面前。他重修已經毀壞了的耶和華的祭壇。
31 a chymerodd ddeuddeg carreg, yn �l nifer llwythau meibion Jacob (yr un y daeth gair yr ARGLWYDD ato yn dweud, "Israel fydd dy enw").
31以利亞照著雅各子孫支派的數目，拿了十二塊石頭。（耶和華的話曾臨到雅各說：“你的名要叫以色列。”）
32 Yna adeiladodd y cerrig yn allor yn enw'r ARGLWYDD, ac o gylch yr allor gwneud ffos ddigon mawr i gymryd dau fesur o had.
32以利亞奉耶和華的名用這些石頭築了一座壇，在壇的四周挖溝，可容十四公升種籽，
33 Trefnodd y coed, a darnio'r bustach a'i osod ar y coed,
33然後把柴排好，又把公牛切成塊子，放在柴上，就說：“你們盛滿四桶水，倒在燔祭和柴上。”
34 ac yna meddai, "Llanwch bedwar llestr � du373?r, a'i dywallt ar yr aberth a'r coed." Yna dywedodd, "Gwnewch eilwaith"; a gwnaethant yr eildro. Yna dywedodd, "Gwnewch y drydedd waith"; a gwnaethant y trydydd tro,
34又說：“倒第二次。”他們就倒第二次；又說：“倒第三次。”他們就倒第三次。
35 nes bod y du373?r yn llifo o amgylch yr allor ac yn llenwi'r ffos.
35水流到祭壇的四周，甚至水溝裡也滿了水。
36 Pan ddaeth awr offrymu'r hwyroffrwm, nesaodd y proffwyd Elias a dweud, "O ARGLWYDD, Duw Abraham, Isaac ac Israel, p�r wybod heddiw mai ti sydd Dduw yn Israel, a minnau'n was iti, ac mai trwy dy air di y gwneuthum hyn i gyd.
36到了獻晚祭的時候，以利亞先知近前來，說：“亞伯拉罕、以撒、以色列的 神耶和華，求你今天使人知道你是在以色列中的 神，我是你的僕人，又是奉你的命令行這一切事。
37 Ateb fi, O ARGLWYDD, ateb fi, er mwyn i'r bobl hyn wybod mai tydi, O ARGLWYDD, sydd Dduw, ac mai ti sydd yn troi eu calon yn �l drachefn."
37耶和華啊，求你應允我，應允我！使這民知道你耶和華是 神，又知道是你使這民的心再回轉過來的。”
38 Ar hynny disgynnodd t�n yr ARGLWYDD ac ysu'r poethoffrwm, y coed, y cerrig, a'r llwch, a lleibio'r du373?r oedd yn y ffos.
38於是有耶和華的火降下來，吞滅了燔祭、木柴、石頭和塵土，連溝裡的水也燒乾了。
39 Pan welsant, syrthiodd yr holl bobl ar eu hwyneb a dweud, "Yr ARGLWYDD sydd Dduw! Yr ARGLWYDD sydd Dduw!"
39眾人看見了，就面伏於地，說：“耶和華是 神！耶和華是 神！”
40 Yna dywedodd Elias wrthynt, "Daliwch broffwydi Baal; peidiwch � gadael i'r un ohonynt ddianc." Ac wedi iddynt eu dal, aeth Elias � hwy i lawr i nant Cison a'u lladd yno.
40以利亞對他們說：“捉住巴力的先知，一個也不要讓他們逃脫。”於是眾人捉住他們。以利亞帶他們下到基順河邊，在那裡殺了他們。
41 Dywedodd Elias wrth Ahab, "Dos yn �l, cymer fwyd a diod, oherwydd y mae su373?n glaw."
41天降大雨以利亞對亞哈說：“你上去吃喝吧！因為已經有下大雨的響聲了。”
42 Felly aeth Ahab yn ei �l i fwyta ac yfed, ond aeth Elias i fyny i ben Carmel, a gwargrymu ar y ddaear nes bod ei wyneb rhwng ei liniau.
42亞哈就上去吃喝。以利亞上了迦密山頂，屈身在地，把臉放在兩膝之間。
43 Yna dywedodd wrth ei lanc, "Dos di i fyny ac edrych tua'r m�r." Ac wedi iddo fynd ac edrych dywedodd, "Nid oes dim i'w weld." A saith waith y dywedodd wrtho, "Dos eto."
43以利亞對自己的僕人說：“你上去向海那邊觀看。”他就上去觀看，說：“甚麼也沒有。”以利亞說：“你再回去觀看。”這樣說了七次。
44 A'r seithfed tro dywedodd y llanc, "Mae yna gwmwl bychan fel cledr llaw yn codi o'r m�r." Yna dywedodd Elias wrtho, "Dos, dywed wrth Ahab, 'Gwna dy gerbyd yn barod a dos, rhag i'r glaw dy rwystro.'"
44到第七次，僕人說：“我看到一小片烏雲，好像人的手掌那麼大，正在從海裡升上來。”以利亞說：“你上去告訴亞哈：‘趕快套車下山，免得被大雨所阻。’”
45 Ar fyr dro duodd yr awyr gan gymylau a gwynt, a bu glaw trwm; ond yr oedd Ahab wedi gyrru yn ei gerbyd a chyrraedd Jesreel.
45霎時之間，天空因風雲而變為黑暗，隨著降下大雨來。於是亞哈坐上了車，往耶斯列去了。
46 Daeth llaw yr ARGLWYDD ar Elias, tynhaodd yntau rwymyn am ei lwynau, a rhedodd o flaen Ahab hyd at y fynedfa i Jesreel.
46耶和華的能力臨到以利亞的身上，以利亞就束上腰，跑在亞哈的前頭，直跑到耶斯列的城門口。