1 Ymhen dwy flynedd union breuddwydiodd Pharo ei fod yn sefyll ar lan y Neil.
1法老連作兩個夢過了兩年，法老作了一個夢，夢見自己站在河邊。
2 A dyma saith o wartheg porthiannus a thew yn esgyn o'r afon, a phori yn y weirglodd;
2有七頭母牛從河裡上來，又健美又肥壯，在蘆葦中吃草。
3 ac yna saith o wartheg eraill, nychlyd a thenau, yn esgyn ar eu h�l ac yn sefyll ar lan yr afon yn ymyl y gwartheg eraill.
3接著，又有另外七頭母牛從河裡上來，又醜陋又瘦弱，站在岸上其他母牛旁邊。
4 Bwytaodd y gwartheg nychlyd a thenau y saith buwch borthiannus a thew. Yna deffr�dd Pharo.
4這些醜陋瘦弱的母牛，竟把那些健美肥壯的母牛吃掉，法老就醒了。
5 Aeth yn �l i gysgu a breuddwydio eilwaith, a gwelodd saith dywysen fras a da yn tyfu ar un gwelltyn;
5他又睡著，作了第二個夢，夢見一根麥莖，長出七個麥穗，又肥壯又美好。
6 yna saith dywysen denau, wedi eu deifio gan wynt y dwyrain, yn tarddu ar eu h�l.
6接著，又長出七個麥穗，又乾瘦又被東風吹焦了。
7 Llyncodd y tywysennau tenau y saith dywysen fras a llawn. Yna deffr�dd Pharo a deall mai breuddwyd ydoedd.
7這些乾瘦的麥穗，竟把那七個又肥壯又飽滿的麥穗吞下去，法老就醒了，原來是一個夢。
8 Pan ddaeth y bore, yr oedd wedi cynhyrfu ac anfonodd am holl ddewiniaid a doethion yr Aifft; dywedodd Pharo ei freuddwyd wrthynt, ond ni allai neb ei dehongli iddo.
8到了早晨，法老心裡煩亂，就派人去把埃及所有的術士和智慧人都召了來；法老把自己的夢告訴他們，但是沒有人能替法老解夢。
9 Yna dywedodd y pen-trulliad wrth Pharo, "Rwy'n cofio heddiw imi fod ar fai.
9酒政推薦約瑟那時酒政告訴法老說：“我今日想起了我的過錯。
10 Pan ffromodd Pharo wrth ei weision a'm rhoi i a'r pen-pobydd yn y ddalfa yn nhu375? pennaeth y gwarchodwyr,
10從前法老惱怒臣僕，把我和膳長關在軍長府的監房裡。
11 cawsom ein dau freuddwyd yr un noson, pob un ei freuddwyd ei hun, ac i bob breuddwyd ei hystyr ei hun.
11我們二人在同一夜都作了夢；我們的夢各有不同的解釋。
12 Ac yno gyda ni yr oedd llanc o Hebr�wr, gwas pennaeth y gwarchodwyr; wedi inni eu hadrodd iddo, dehonglodd ein breuddwydion i'r naill a'r llall ohonom.
12在那裡有一個希伯來的少年人與我們在一起，他是軍長的僕人，我們把夢告訴了他，他就替我們解夢，各人的夢有不同的解釋。
13 Fel y dehonglodd inni, felly y bu; adferwyd fi i'm swydd, a chrogwyd y llall."
13結果，事情都照著他給我們的解釋實現了：我恢復了原職，膳長卻被掛起來。”
14 Yna anfonodd Pharo am Joseff, a daethant ag ef ar frys o'r gell; eilliodd yntau a newid ei ddillad, a daeth at Pharo.
14法老於是派人去召約瑟。他們就急忙把約瑟從監裡帶出來。他剃了頭、刮了臉、換了衣服，就進去見法老。
15 A dywedodd Pharo wrth Joseff, "Cefais freuddwyd, ac ni all neb ei dehongli, ond clywais amdanat ti dy fod yn gallu gwrando breuddwyd a'i dehongli."
15法老對約瑟說：“我作了一個夢，沒有人能夠解釋。我聽見人說，你聽了夢，就能解釋。”
16 Atebodd Joseff Pharo a dweud, "Nid myfi; Duw a rydd ateb ffafriol i Pharo."
16約瑟回答法老，說：“解夢不在於我，但 神必給法老一個吉祥的解答。”
17 Dywedodd Pharo wrth Joseff, "Yn fy mreuddwyd yr oeddwn yn sefyll ar lan y Neil,
17法老告訴約瑟：“在夢裡我看見我站在河邊。
18 a dyma saith o wartheg tew a phorthiannus yn esgyn o'r afon, a phori yn y weirglodd;
18有七頭母牛從河裡上來，又肥壯又健美，在蘆葦中吃草。
19 ac yna saith o wartheg eraill truenus a nychlyd a thenau iawn, yn dod ar eu h�l; ni welais rai cynddrwg yn holl dir yr Aifft.
19接著，又有另外七頭母牛上來，又軟弱又消瘦又十分醜陋，在埃及全地我沒有見過這樣醜陋的牛。
20 Bwytaodd y gwartheg tenau a nychlyd y saith o wartheg tewion cyntaf,
20這又消瘦又醜陋的母牛，竟把先前七頭肥壯的母牛吃掉。
21 ond er iddynt eu bwyta nid oedd �l hynny arnynt, gan eu bod mor denau � chynt. Yna deffroais.
21牠們吃了以後，卻看不出牠們是吃掉了肥牛，因為牠們醜陋的樣子仍是與先前一樣。我就醒了。
22 Gwelais hefyd yn fy mreuddwyd saith o dywysennau llawn a da yn tyfu ar un gwelltyn;
22在夢裡我又看見一根麥莖，長出七個麥穗，又飽滿又美好。
23 a dyma saith dywysen fain a thenau, wedi eu deifio gan wynt y dwyrain, yn tarddu ar eu h�l.
23接著，又長出了七個麥穗，又枯乾又乾瘦又被東風吹焦了。
24 Llyncodd y tywysennau tenau y saith dywysen dda. Adroddais hyn wrth y dewiniaid, ond ni allai neb ei egluro i mi."
24這些乾瘦的麥穗，竟把那七個美好的麥穗吞下去。我把夢告訴了術士，但是沒有人能替我解答。”
25 Yna dywedodd Joseff wrth Pharo, "Un ystyr sydd i freuddwyd Pharo; y mae Duw wedi mynegi i Pharo yr hyn y mae am ei wneud.
25約瑟為法老解夢約瑟對法老說：“法老的夢都是同一個意思， 神已經把所要作的事告訴法老了。
26 Y saith o wartheg da, saith mlynedd ydynt, a'r saith dywysen dda, saith mlynedd ydynt; un freuddwyd sydd yma.
26七頭美好的母牛是七年，七個美好的麥穗也是七年；兩個夢都是同一個意思。
27 Saith mlynedd hefyd yw'r saith o wartheg tenau a nychlyd a esgynnodd ar eu h�l, a saith mlynedd o newyn yw'r saith dywysen wag wedi eu deifio gan wynt y dwyrain.
27那接著上來的七頭又消瘦又醜陋的母牛是七年，那七個不結實、被東風吹焦了的麥穗也是七年，都是七年饑荒。
28 Fel y dywedais wrth Pharo, y mae Duw wedi dangos i Pharo yr hyn y mae am ei wneud.
28這就是我對法老所說： 神要作的事，他已經向法老顯明了。
29 Daw saith mlynedd o lawnder mawr trwy holl wlad yr Aifft,
29看哪，埃及全地必有七年大豐收。
30 ond ar eu h�l daw saith mlynedd o newyn, ac anghofir yr holl lawnder yng ngwlad yr Aifft; difethir y wlad gan y newyn,
30接著又必有七年饑荒；甚至埃及地所有的豐收都被人忘記了，饑荒必把這地毀滅。
31 ac ni fydd �l y llawnder yn y wlad o achos y newyn hwnnw fydd yn ei ddilyn, gan mor drwm fydd.
31因為接著而來的饑荒太嚴重了，使人不覺得這地有過豐收。
32 Dyblwyd breuddwyd Pharo am fod y peth mor sicr gan Dduw, a bod Duw ar fin ei gyflawni.
32至於法老兩次作夢，是因為 神已經命定這事，並且要快快地實行。
33 Yn awr, dylai Pharo edrych am u373?r deallus a doeth i'w osod ar wlad yr Aifft.
33因此，法老要找一個有見識有智慧的人，派他管理埃及地。
34 Dyma a ddylai Pharo ei wneud: gosod arolygwyr dros y wlad, i gymryd y bumed ran o gnwd gwlad yr Aifft dros y saith mlynedd o lawnder.
34法老要這樣行，在國中指派官員，當七年豐收的時候，徵收埃及地出產的五分之一。
35 Dylent gasglu holl fwyd y blynyddoedd da sydd ar ddod, a thrwy awdurdod Pharo, dylent gasglu u375?d yn ymborth i'w gadw yn y dinasoedd,
35又叫他們把將要來的七個豐年的糧食收集起來，積蓄五穀歸在法老的手下，收在各城裡作糧食。
36 fel y bydd y bwyd ynghadw i'r wlad dros y saith mlynedd o newyn sydd i fod yng ngwlad yr Aifft, rhag i'r wlad gael ei difetha gan y newyn."
36這些糧食要儲存起來，可以應付將來埃及地的七年饑荒，免得這地被饑荒所滅。”
37 Bu'r cyngor yn dderbyniol gan Pharo a'i holl weision.
37約瑟在埃及居高位法老和他的臣僕，都贊同這件事。
38 A dywedodd Pharo wrth ei weision, "A fedrwn ni gael gu373?r arall fel hwn ag ysbryd Duw ynddo?"
38於是法老對臣僕說：“像這樣的人，有 神的靈在他裡面，我們怎能找得著呢？”
39 Felly dywedodd Pharo wrth Joseff, "Am i Dduw roi gwybod hyn oll i ti, nid oes neb mor ddeallus a doeth � thi;
39法老對約瑟說：“ 神既然把這事指示了你，就再沒有人像你這樣有見識有智慧了。
40 ti fydd dros fy nhu375?, a bydd fy holl bobl yn ufudd i ti; yr orsedd yn unig a'm gwna i yn fwy na thi."
40你可以掌管我的家，我的人民都要聽從你的話；只有在王位上我比你大。”
41 Yna dywedodd Pharo wrth Joseff, "Dyma fi wedi dy osod di'n ben ar holl wlad yr Aifft,"
41法老又對約瑟說：“你看，我任命你治理埃及全地。”
42 a thynnodd ei fodrwy oddi ar ei law a'i gosod ar law Joseff, a gwisgo amdano ddillad o liain main, a rhoi cadwyn aur am ei wddf.
42於是，法老脫下他手上打印的戒指，戴在約瑟的手上；給他穿上細麻的衣服，把金頸鍊掛在他的頸項上；
43 Parodd iddo deithio yn ei ail gerbyd, gyda rhai i weiddi o'i flaen, "Plygwch lin." Felly gosododd Pharo ef dros holl wlad yr Aifft.
43又叫約瑟坐在他的副車，有人在他前面喊著：“跪下。”這樣，法老任命了約瑟治理埃及全地。
44 A dywedodd Pharo wrth Joseff, "Myfi yw Pharo, ond heb dy ganiat�d di nid yw neb i godi na llaw na throed trwy holl wlad yr Aifft."
44法老對約瑟說：“我是法老，但在埃及全地，如果沒有你的許可，沒有人可以隨意作事。”
45 Enwodd Pharo ef Saffnath-panea, a rhoddodd yn wraig iddo Asnath, merch Potiffera offeiriad On. Yna aeth Joseff allan yn bennaeth dros wlad yr Aifft.
45法老給約瑟起名叫撒發那忒．巴內亞，又把安城的祭司波提非拉的女兒亞西納，給約瑟為妻。約瑟出去巡行埃及全地。
46 Deng mlwydd ar hugain oedd oed Joseff pan safodd gerbron Pharo brenin yr Aifft. Aeth allan o u373?ydd Pharo, a thramwyodd trwy holl wlad yr Aifft.
46約瑟侍立在埃及王法老面前的時候，年三十歲。約瑟從法老面前出來，遍行埃及全地。
47 Yn ystod y saith mlynedd o lawnder cnydiodd y ddaear yn doreithiog,
47在七個豐年的時候，地裡的出產非常豐盛。
48 a chasglodd yntau yr holl fwyd a gaed yng ngwlad yr Aifft yn ystod y saith mlynedd, a chrynhoi ymborth yn y dinasoedd. Casglodd i bob dinas fwyd y meysydd o'i hamgylch.
48約瑟把埃及七個豐年的一切糧食都收集起來，把糧食存放在城中；各城周圍田地所出的糧食，也存放在各城中。
49 Felly pentyrrodd Joseff u375?d fel tywod y m�r, nes peidio � chadw cyfrif, am na ellid ei fesur.
49約瑟積蓄了極多的五穀，好像海沙那樣多，甚至他不再記下數量，因為實在無法計算。
50 Cyn dyfod blwyddyn y newyn, ganwyd i Joseff ddau fab o Asnath, merch Potiffera offeiriad On.
50在荒年還沒有來到以前，約瑟生了兩個兒子，是安城的祭司波提非拉的女兒亞西納給約瑟生的。
51 Enwodd Joseff ei gyntafanedig Manasse � "Am fod Duw wedi peri imi anghofio fy holl gyni a holl dylwyth fy nhad."
51約瑟給長子起名叫瑪拿西，因為他說：“ 神使我忘記我所有的困苦，以及我父的全家。”
52 Enwodd yr ail Effraim � "Am fod Duw wedi fy ngwneud i'n ffrwythlon yng ngwlad fy ngorthrymder."
52他給次子起名叫以法蓮，因為他說：“ 神使我在受苦之地繁盛起來。”
53 Darfu'r saith mlynedd o lawnder yng ngwlad yr Aifft;
53豐年與荒年埃及地的七年豐收一結束，
54 a dechreuodd y saith mlynedd o newyn, fel yr oedd Joseff wedi dweud. Bu newyn yn yr holl wledydd, ond yr oedd bwyd yn holl wlad yr Aifft.
54七年饑荒就隨著來了，正像約瑟所說的一樣。各地都有饑荒，只有埃及全地仍有糧食，
55 A phan ddaeth newyn ar holl wlad yr Aifft, galwodd y bobl ar Pharo am fwyd. Dywedodd Pharo wrth yr holl Eifftiaid, "Ewch at Joseff, a gwnewch yr hyn a ddywed ef wrthych."
55等到埃及全地也要挨餓的時候，人民就向法老求糧。法老對所有的埃及人說：“你們到約瑟那裡去，他吩咐你們甚麼，你們就作甚麼。”
56 Ac fel yr oedd y newyn yn ymledu dros wyneb yr holl dir, agorodd Joseff yr holl ystordai a gwerthodd u375?d i'r Eifftiaid, oherwydd yr oedd y newyn yn drwm yng ngwlad yr Aifft.
56當時饑荒遍及全國，約瑟就開了所有的糧倉，把糧食賣給埃及人，因為埃及地的饑荒非常嚴重。
57 Daeth pobl o'r holl wledydd hefyd i'r Aifft at Joseff i brynu, oherwydd yr oedd y newyn yn drwm drwy'r byd i gyd.
57各地的人都到埃及去，向約瑟買糧，因為各地的饑荒都非常嚴重。