1بعد از این عیسی به طرف دیگر بحیرۀ جلیل که همان بحیرۀ تِبریه است رفت
1After these things Jesus went over the sea of Galilee, which is the sea of Tiberias.
2و عدۀ زیادی، که معجزات او را در شفا دادن بیماران دیده بودند، به دنبال او رفتند.
2And a great multitude followed him, because they saw his miracles which he did on them that were diseased.
3آنگاه عیسی به بالای کوهی رفت و با شاگردان خود در آنجا نشست.
3And Jesus went up into a mountain, and there he sat with his disciples.
4ایام عید فِصَح یهودیان نزدیک بود.
4And the passover, a feast of the Jews, was nigh.
5وقتی عیسی به چهار طرف دیده عدۀ زیادی را دید که به طرف او می آیند، از فیلیپُس پرسید: «از کجا نان بخریم تا اینها بخورند؟»
5When Jesus then lifted up his eyes, and saw a great company come unto him, he saith unto Philip, Whence shall we buy bread, that these may eat?
6عیسی این را از روی امتحان به او گفت زیرا خود او می دانست چه خواهد کرد.
6And this he said to prove him: for he himself knew what he would do.
7فیلیپُس جواب داد: «دو صد سکۀ نقره نان هم کافی نیست که هر یک از آن ها کمی بخورد.»
7Philip answered him, Two hundred pennyworth of bread is not sufficient for them, that every one of them may take a little.
8یکی از شاگردانش به نام اندریاس که برادر شمعون پِترُس بود، به او گفت:
8One of his disciples, Andrew, Simon Peter's brother, saith unto him,
9«پسری در اینجا هست که پنج نان جو و دو ماهی دارد، ولی آن برای این عده چه می شود؟»
9There is a lad here, which hath five barley loaves, and two small fishes: but what are they among so many?
10عیسی گفت: «مردم را بنشانید.» در آنجا سبزه بسیار بود، پس مردم که تقریباً پنج هزار مرد بودند نشستند.
10And Jesus said, Make the men sit down. Now there was much grass in the place. So the men sat down, in number about five thousand.
11آنگاه عیسی نان ها را برداشته خدا را شکر کرد و در میان مردم، که بر روی زمین نشسته بودند تقسیم نمود. ماهی ها را نیز همینطور هرقدر خواستند تقسیم کرد.
11And Jesus took the loaves; and when he had given thanks, he distributed to the disciples, and the disciples to them that were set down; and likewise of the fishes as much as they would.
12وقتی همه سیر شدند، به شاگردان گفت: «توته های نان را جمع کنید تا چیزی تلف نشود.»
12When they were filled, he said unto his disciples, Gather up the fragments that remain, that nothing be lost.
13پس شاگردان آن ها را جمع کردند و دوازده سبد از توته های باقیماندۀ آن پنج نان جو پُر نمودند.
13Therefore they gathered them together, and filled twelve baskets with the fragments of the five barley loaves, which remained over and above unto them that had eaten.
14وقتی مردم این معجزۀ عیسی را دیدند گفتند: «در حقیقت این همان پیامبر وعده شده است که می بایست به جهان بیاید.»
14Then those men, when they had seen the miracle that Jesus did, said, This is of a truth that prophet that should come into the world.
15پس چون عیسی متوجه شد که آن ها می خواهند او را به زور برده پادشاه سازند، از آن ها جدا شد و تنها به کوهستان رفت.
15When Jesus therefore perceived that they would come and take him by force, to make him a king, he departed again into a mountain himself alone.
16در وقت غروب شاگردان به طرف بحیره رفتند
16And when even was now come, his disciples went down unto the sea,
17و سوار کشتی شده به آن طرف بحیره به سوی کپرناحوم حرکت کردند. هوا تاریک شده بود و عیسی هنوز پیش ایشان برنگشته بود.
17And entered into a ship, and went over the sea toward Capernaum. And it was now dark, and Jesus was not come to them.
18باد شدیدی شروع به وزیدن کرد و بحیره طوفانی شد.
18And the sea arose by reason of a great wind that blew.
19وقتی تقریباً یک فرسنگ پیش رفتند، عیسی را دیدند که بر روی آب قدم می زند و به طرف کشتی می آید. آن ها ترسیدند.
19So when they had rowed about five and twenty or thirty furlongs, they see Jesus walking on the sea, and drawing nigh unto the ship: and they were afraid.
20اما عیسی به آن ها گفت: «من هستم، نترسید.»
20But he saith unto them, It is I; be not afraid.
21می خواستند او را به داخل کشتی بیاورند، ولی کشتی بزودی به مقصد رسید.
21Then they willingly received him into the ship: and immediately the ship was at the land whither they went.
22روز بعد مردمی که در طرف دیگر بحیره ایستاده بودند دیدند که، به جز همان کشتی که شاگردان سوار شده بودند، کشتی دیگری در آنجا نبود و عیسی هم سوار آن نشده بود، بلکه شاگردان بدون عیسی رفته بودند.
22The day following, when the people which stood on the other side of the sea saw that there was none other boat there, save that one whereinto his disciples were entered, and that Jesus went not with his disciples into the boat, but that his disciples were gone away alone;
23ولی کشتی های دیگری از تِبریه به نزدیکی همان محلی که خداوند نانها را برکت داده بود و مردم خورده بودند رسیدند.
23(Howbeit there came other boats from Tiberias nigh unto the place where they did eat bread, after that the Lord had given thanks:)
24وقتی مردم دیدند که عیسی و شاگردانش در آنجا نیستند، سوار این کشتی ها شده در جستجوی عیسی به کپرناحوم رفتند.
24When the people therefore saw that Jesus was not there, neither his disciples, they also took shipping, and came to Capernaum, seeking for Jesus.
25همین که او را در آن طرف بحیره پیدا کردند، به او گفتند: «ای استاد، چه وقت به اینجا آمدی؟»
25And when they had found him on the other side of the sea, they said unto him, Rabbi, when camest thou hither?
26عیسی جواب داد: «بیقین بدانید به علت معجزاتی که دیده اید نیست که به دنبال من آمده اید، بلکه به خاطر نانی که خوردید و سیر شدید.
26Jesus answered them and said, Verily, verily, I say unto you, Ye seek me, not because ye saw the miracles, but because ye did eat of the loaves, and were filled.
27برای خوراک فانی تلاش نکنید بلکه برای خوراکی که تا زندگی ابدی باقی می ماند ـ یعنی خوراکی که پسر انسان به شما خواهد داد، زیرا که پدر او را تأیید کرده است.»
27Labour not for the meat which perisheth, but for that meat which endureth unto everlasting life, which the Son of man shall give unto you: for him hath God the Father sealed.
28آن ها از او پرسیدند: «وظیفه ما چیست؟ چطور می توانیم کارهایی را که خدا از ما می خواهد انجام دهیم؟»
28Then said they unto him, What shall we do, that we might work the works of God?
29عیسی به ایشان جواب داد: «آن کاری که خدا از شما می خواهد اینست که به کسی که او فرستاده است ایمان بیاورید.»
29Jesus answered and said unto them, This is the work of God, that ye believe on him whom he hath sent.
30آن ها گفتند: «چه معجزه ای نشان می دهی تا به تو ایمان بیاوریم؟ چه می کنی؟
30They said therefore unto him, What sign shewest thou then, that we may see, and believe thee? what dost thou work?
31پدران ما در بیابان نان مَنّا را خوردند و چنانکه نوشته شده است: او از آسمان به آن ها نان عطا فرمود تا بخورند.»
31Our fathers did eat manna in the desert; as it is written, He gave them bread from heaven to eat.
32عیسی به آنها گفت: «بیقین بدانید آن موسی نبود که از آسمان به شما نان داد، بلکه پدر من نان حقیقی را از آسمان به شما عطا می کند،
32Then Jesus said unto them, Verily, verily, I say unto you, Moses gave you not that bread from heaven; but my Father giveth you the true bread from heaven.
33زیرا نان خدا آن است که از آسمان نازل شده به دنیا زندگی می بخشد.»
33For the bread of God is he which cometh down from heaven, and giveth life unto the world.
34به او گفتند: «ای آقا، همیشه این نان را به ما بده.»
34Then said they unto him, Lord, evermore give us this bread.
35عیسی به آن ها گفت: «من نان زندگی هستم. هر که نزد من بیاید، هرگز گرسنه نخواهد شد و هر که به من ایمان بیاورد، هرگز تشنه نخواهد گردید.
35And Jesus said unto them, I am the bread of life: he that cometh to me shall never hunger; and he that believeth on me shall never thirst.
36اما چنانکه گفتم شما با اینکه مرا دیدید ایمان نمی آورید.
36But I said unto you, That ye also have seen me, and believe not.
37همۀ کسانی که پدر به من می بخشد به سوی من خواهند آمد و کسی را که پیش من می آید بیرون نخواهم کرد.
37All that the Father giveth me shall come to me; and him that cometh to me I will in no wise cast out.
38من از آسمان به زمین آمده ام نه بخاطر آنکه ارادۀ خود را به عمل آورم، بلکه ارادۀ کسی را که مرا فرستاده است
38For I came down from heaven, not to do mine own will, but the will of him that sent me.
39و ارادۀ او اینست که من از همۀ کسانی که او به من داده است حتی یک نفر را هم از دست ندهم بلکه در روز آخرت آن ها را زنده کنم.
39And this is the Father's will which hath sent me, that of all which he hath given me I should lose nothing, but should raise it up again at the last day.
40زیرا خواست پدر من اینست که هر کس پسر را می بیند و به او ایمان می آورد صاحب زندگی ابدی گردد و من او را در روز آخرت زنده خواهم کرد.»
40And this is the will of him that sent me, that every one which seeth the Son, and believeth on him, may have everlasting life: and I will raise him up at the last day.
41پس یهودیان شکایت کنان به او اعتراض کردند، زیرا او گفته بود: «من آن نانی هستم که از آسمان نازل شده است.»
41The Jews then murmured at him, because he said, I am the bread which came down from heaven.
42آن ها گفتند: «آیا این مرد عیسی، پسر یوسف، نیست که ما پدر و مادر او را می شناسیم؟ پس چگونه می گوید: من از آسمان آمده ام.»
42And they said, Is not this Jesus, the son of Joseph, whose father and mother we know? how is it then that he saith, I came down from heaven?
43عیسی در جواب گفت: «این قدر شکایت نکنید.
43Jesus therefore answered and said unto them, Murmur not among yourselves.
44هیچ کس نمی تواند نزد من بیاید، مگر اینکه پدری که مرا فرستاد او را به طرف من جذب نماید و من او را در روز آخرت زنده خواهم ساخت.
44No man can come to me, except the Father which hath sent me draw him: and I will raise him up at the last day.
45در کتب انبیاء نوشته شده است: همه از خدا تعلیم خواهند یافت. بنابراین هرکس صدای پدر را شنیده و از او تعلیم گرفته باشد، نزد من می آید.
45It is written in the prophets, And they shall be all taught of God. Every man therefore that hath heard, and hath learned of the Father, cometh unto me.
46البته هیچ کس پدر را ندیده است. فقط کسی که از جانب خدا آمده پدر را دیده است.
46Not that any man hath seen the Father, save he which is of God, he hath seen the Father.
47بیقین بدانید کسی که به من ایمان می آورد زندگی ابدی دارد.
47Verily, verily, I say unto you, He that believeth on me hath everlasting life.
48من نان زندگی هستم.
48I am that bread of life.
49پدران شما در بیابان نان مَنّا را خوردند ولی مردند.
49Your fathers did eat manna in the wilderness, and are dead.
50اما من دربارۀ نانی صحبت می کنم که از آسمان نازل شده است و اگر کسی از آن بخورد هرگز نمی میرد.
50This is the bread which cometh down from heaven, that a man may eat thereof, and not die.
51من آن نان زنده هستم که از آسمان آمده است. هرکه این نان را بخورد تا ابد زنده خواهد ماند و نانی که من خواهم داد، بدن خودم می باشد، که آنرا بخاطر زندگی دنیا می دهم.»
51I am the living bread which came down from heaven: if any man eat of this bread, he shall live for ever: and the bread that I will give is my flesh, which I will give for the life of the world.
52یهودیان با یکدیگر به مشاجره پرداختند و می گفتند: «چگونه این شخص می تواند بدن خود را به ما بدهد تا بخوریم؟»
52The Jews therefore strove among themselves, saying, How can this man give us his flesh to eat?
53عیسی جواب داد: «بیقین بدانید اگر بدن پسر انسان را نخورید و خون او را ننوشید در خود زندگی ندارید.
53Then Jesus said unto them, Verily, verily, I say unto you, Except ye eat the flesh of the Son of man, and drink his blood, ye have no life in you.
54هر که بدن مرا بخورد و خون مرا بنوشد، زندگی ابدی دارد و من در روز آخرت او را زنده خواهم ساخت.
54Whoso eateth my flesh, and drinketh my blood, hath eternal life; and I will raise him up at the last day.
55زیرا جسم من خوراک حقیقی و خون من نوشیدنی حقیقی است.
55For my flesh is meat indeed, and my blood is drink indeed.
56هر که جسم مرا می خورد و خون مرا می نوشد، در من ساکن است و من در او.
56He that eateth my flesh, and drinketh my blood, dwelleth in me, and I in him.
57همانطوری که پدر زنده مرا فرستاد و من بوسیلۀ پدر زنده هستم، هر که مرا بخورد به وسیلۀ من زنده خواهد ماند.
57As the living Father hath sent me, and I live by the Father: so he that eateth me, even he shall live by me.
58این نانی که از آسمان نازل شده، مانند نانی نیست که پدران شما خوردند و مردند. زیرا هر که از این نان بخورد تا به ابد زنده خواهد ماند.»
58This is that bread which came down from heaven: not as your fathers did eat manna, and are dead: he that eateth of this bread shall live for ever.
59این چیزها را عیسی هنگامی که در کنیسه ای در کپرناحوم تعلیم می داد فرمود.
59These things said he in the synagogue, as he taught in Capernaum.
60بسیاری از پیروانش هنگامی که این را شنیدند گفتند: «این سخن سخت است، چه کسی می تواند به آن گوش دهد؟»
60Many therefore of his disciples, when they had heard this, said, This is an hard saying; who can hear it?
61وقتی عیسی احساس کرد که پیروانش از این موضوع شکایت می کنند، به آن ها گفت: «آیا این مطلب باعث لغزش شما شد؟
61When Jesus knew in himself that his disciples murmured at it, he said unto them, Doth this offend you?
62پس اگر پسر انسان را ببینید که به مکان اول خود صعود می کند چه خواهید کرد؟
62What and if ye shall see the Son of man ascend up where he was before?
63روح است که زندگی می بخشد ولی جسم فایده ای ندارد. سخنانی که به شما می گویم روح و زندگی است
63It is the spirit that quickeneth; the flesh profiteth nothing: the words that I speak unto you, they are spirit, and they are life.
64ولی بعضی از شما ایمان ندارید.» زیرا عیسی از ابتدا کسانی را که ایمان نداشتند و همچنین آن کسی را که بعداً او را تسلیم کرد می شناخت.
64But there are some of you that believe not. For Jesus knew from the beginning who they were that believed not, and who should betray him.
65پس گفت: «به همین دلیل به شما گفتم که هیچ کس نمی تواند نزد من بیاید، مگر آنکه پدر من این فیض را به او عطا کرده باشد.»
65And he said, Therefore said I unto you, that no man can come unto me, except it were given unto him of my Father.
66از آن به بعد بسیاری از پیروان او برگشتند و دیگر با او همراهی نکردند.
66From that time many of his disciples went back, and walked no more with him.
67آن وقت عیسی از دوازده حواری پرسید: «آیا شما هم می خواهید مرا ترک کنید؟»
67Then said Jesus unto the twelve, Will ye also go away?
68شمعون پِترُس در جواب گفت: «ای خداوند، نزد که برویم؟ کلمات زندگی ابدی نزد توست.
68Then Simon Peter answered him, Lord, to whom shall we go? thou hast the words of eternal life.
69ما ایمان آورده و دانسته ایم که تو آن قدوسِ خدا هستی.»
69And we believe and are sure that thou art that Christ, the Son of the living God.
70عیسی جواب داد: «آیا من شما دوازده نفر را برنگزیده ام؟ در حالیکه یکی از شما شیطان است.»این را دربارۀ یهودای اسخریوطی پسر شمعون گفت. زیرا او که یکی از آن دوازده حواری بود، قصد داشت عیسی را تسلیم کند.
70Jesus answered them, Have not I chosen you twelve, and one of you is a devil?
71این را دربارۀ یهودای اسخریوطی پسر شمعون گفت. زیرا او که یکی از آن دوازده حواری بود، قصد داشت عیسی را تسلیم کند.
71He spake of Judas Iscariot the son of Simon: for he it was that should betray him, being one of the twelve.