1Wenn du zu Tische sitzest mit einem Herrscher, so bedenke, wen du vor dir hast!
1Þegar þú situr til borðs með valdsherra, þá gæt þess vel, hvern þú hefir fyrir framan þig,
2Setze ein Messer an deine Kehle, wenn du allzu gierig bist!
2og set þér hníf á barka, ef þú ert matmaður.
3Laß dich nicht gelüsten nach seinen Leckerbissen; denn das ist ein trügerisches Brot!
3Lát þig ekki langa í kræsingar hans, því að þær eru svikul fæða.
4Bemühe dich nicht, reich zu werden; aus eigener Einsicht laß davon!
4Streist þú ekki við að verða ríkur, hættu að verja viti þínu til þess.
5Kaum hast du dein Auge darauf geworfen, so ist er nicht mehr da; denn sicherlich schafft er sich Flügel wie ein Adler, der gen Himmel fliegt.
5Hvort skulu augu þín hvarfla til auðsins, sem er svo stopull? Því að sannlega gjörir hann sér vængi eins og örn, sem flýgur til himins.
6Iß kein Brot bei einem Mißgünstigen und sei nicht begierig nach seinen Leckerbissen!
6Et eigi brauð hjá nískum manni og lát þig ekki langa í kræsingar hans,
7Denn so sehr es ihm auch in der Seele zuwider ist, so spricht er doch zu dir: «Iß und trink!» aber er gönnt es dir nicht.
7því að hann er eins og maður, sem reiknar með sjálfum sér. ,,Et og drekk!`` segir hann við þig, en hjarta hans er eigi með þér.
8Den Bissen, den du gegessen hast, mußt du wieder ausspeien, und deine freundlichen Worte hast du verschwendet.
8Bitanum, sem þú hefir etið, verður þú að æla upp aftur, og blíðmælum þínum hefir þú á glæ kastað.
9Sprich keinem Toren zu; denn er wird deine weisen Reden nur verachten!
9Tala þú eigi fyrir eyrum heimskingjans, því að hann fyrirlítur hyggindi ræðu þinnar.
10Verrücke die Grenze der Witwe nicht und betritt nicht das Feld der Waisen!
10Fær þú eigi úr stað landamerki ekkjunnar og gakk þú eigi inn á akra munaðarleysingjanna,
11Denn ihr Erlöser ist stark; der wird ihre Sache wider dich führen.
11því að lausnari þeirra er sterkur _ hann mun flytja mál þeirra gegn þér.
12Ergib dein Herz der Zucht und neige deine Ohren zu den Lehren der Erfahrung.
12Snú þú hjarta þínu að umvöndun og eyrum þínum að vísdómsorðum.
13Erspare dem Knaben die Züchtigung nicht; wenn du ihn mit der Rute schlägst, stirbt er nicht.
13Spara eigi aga við sveininn, því ekki deyr hann, þótt þú sláir hann með vendinum.
14Indem du ihn mit der Rute schlägst, rettest du seine Seele vom Tode.
14Þú slær hann að sönnu með vendinum, en þú frelsar líf hans frá Helju.
15Mein Sohn, wenn dein Herz weise wird, so ist das auch für mein Herz eine Freude!
15Son minn, þegar hjarta þitt verður viturt, þá gleðst ég líka í hjarta mínu,
16Und meine Nieren frohlocken, wenn deine Lippen reden, was richtig ist.
16og nýru mín fagna, er varir þínar mæla það sem rétt er.
17Dein Herz ereifere sich nicht für die Sünder, sondern für die Furcht des HERRN den ganzen Tag!
17Lát eigi hjarta þitt öfunda syndara, heldur ástunda guðsótta á degi hverjum,
18Denn sicherlich gibt es eine Zukunft, und deine Hoffnung soll nicht vernichtet werden.
18því að vissulega er enn framtíð fyrir hendi, og von þín mun eigi að engu verða.
19Höre, mein Sohn, sei weise, und dein Herz wandle den richtigen Weg!
19Heyr þú, son minn, og ver vitur og stýr hjarta þínu rétta leið.
20Geselle dich nicht zu den Weinsäufern und zu denen, die sich übermäßigem Fleischgenuß ergeben;
20Ver þú ekki með drykkjurútum, með þeim, sem hvoma í sig kjöt,
21denn Säufer und Schlemmer verarmen, und Schläfrigkeit kleidet in Lumpen.
21því að drykkjurútar og mathákar verða snauðir, og svefnmók klæðir í tötra.
22Gehorche deinem Vater, der dich gezeugt hat, und verachte deine Mutter nicht, wenn sie alt wird.
22Hlýð þú föður þínum, sem hefir getið þig, og fyrirlít ekki móður þína, þótt hún sé orðin gömul.
23Kaufe Wahrheit und verkaufe sie nicht, Weisheit und Zucht und Vernunft!
23Kaup þú sannleika, og sel hann ekki, visku, aga og hyggindi.
24Ein Vater frohlockt über einen rechtschaffenen Sohn, und wer einen Weisen gezeugt hat, freut sich über ihn.
24Faðir réttláts manns fagnar, og sá sem gat vitran son, gleðst af honum.
25So mögen sich denn Vater und Mutter deiner freuen und frohlocken, die dich geboren hat!
25Gleðjist faðir þinn og móðir þín og fagni hún, sem fæddi þig.
26Gib mir, mein Sohn, dein Herz, und laß deinen Augen meine Wege wohlgefallen!
26Son minn, gef mér hjarta þitt, og lát vegu mína vera þér geðfellda.
27Denn die Hure ist eine tiefe Grube, und die Fremde ist ein gefährliches Loch.
27Því að skækja er djúp gröf og léttúðardrós þröngur pyttur.
28Dazu lauert sie wie ein Räuber und vermehrt die Abtrünnigen unter den Menschen.
28Já, hún liggur í leyni eins og ræningi og fjölgar hinum ótrúu meðal mannanna.
29Wo ist Ach? Wo ist Weh? Wo sind Streitigkeiten? Wo ist Klage? Wo sind Wunden ohne Ursache? Wo sind trübe Augen?
29Hver æjar? hver veinar? hver á í deilum? hver kvartar? hver fær sár að þarflausu? hver rauð augu?
30Bei denen, die sich beim Wein verspäten, die kommen, um Getränke zu versuchen!
30Þeir sem sitja við vín fram á nætur, þeir sem koma saman til að bergja á krydduðum drykkjum.
31Siehe nicht darauf, wie der Wein rötlich schillert, wie er im Becher perlt!
31Horf þú ekki á vínið, hve rautt það er, hversu það glóir í bikarnum og rennur ljúflega niður.
32Er gleitet leicht hinunter; aber hernach beißt er wie eine Schlange und sticht wie eine Otter!
32Að síðustu bítur það sem höggormur og spýtir eitri sem naðra.
33Deine Augen werden seltsame Dinge sehen, und dein Herz wird verworrenes Zeug reden;
33Augu þín munu sjá kynlega hluti, og hjarta þitt mun mæla fláræði.
34du wirst sein wie einer, der auf dem Meere schläft und wie einer, der im Mastkorb oben liegt.
34Og þú munt vera eins og sá, sem liggur úti í miðju hafi, já, eins og sá, er liggur efst uppi á siglutré.,,Þeir hafa slegið mig, ég kenndi ekkert til, þeir hafa barið mig, ég varð þess ekki var. Hvenær mun ég vakna? Ég vil meira vín!``
35«Man schlug mich, aber es tat mir nicht weh; man prügelte mich, aber ich merkte es nicht! Wenn ich ausgeschlafen habe, so will ich ihn wieder aufsuchen!»
35,,Þeir hafa slegið mig, ég kenndi ekkert til, þeir hafa barið mig, ég varð þess ekki var. Hvenær mun ég vakna? Ég vil meira vín!``