1Orðskviðir Salómons Davíðssonar, Ísraels konungs,
1The proverbs of Solomon, the son of David, king of Israel:
2til þess að menn kynnist visku og aga, læri að skilja skynsamleg orð,
2to know wisdom and instruction; to discern the words of understanding;
3til þess að menn fái viturlegan aga, réttlæti, réttvísi og ráðvendni,
3to receive instruction in wise dealing, in righteousness, justice, and equity;
4til þess að þeir veiti hinum óreyndu hyggindi, unglingum þekking og aðgætni, _
4to give prudence to the simple, knowledge and discretion to the young man:
5hinn vitri hlýðir á og eykur lærdóm sinn, og hinn hyggni nemur hollar lífsreglur _
5that the wise man may hear, and increase in learning; that the man of understanding may attain to sound counsel:
6til þess að menn skilji orðskviði og líkingamál, orð spekinganna og gátur þeirra.
6to understand a proverb, and parables, the words and riddles of the wise.
7Ótti Drottins er upphaf þekkingar, visku og aga fyrirlíta afglapar einir.
7The fear of Yahweh “Yahweh” is God’s proper Name, sometimes rendered “LORD” (all caps) in other translations. is the beginning of knowledge; but the foolish despise wisdom and instruction.
8Hlýð þú, son minn, á áminning föður þíns og hafna eigi viðvörun móður þinnar,
8My son, listen to your father’s instruction, and don’t forsake your mother’s teaching:
9því að þær eru yndislegur sveigur á höfði þér og men um háls þinn.
9for they will be a garland to grace your head, and chains around your neck.
10Son minn, þegar skálkar ginna þig, þá gegn þeim eigi.
10My son, if sinners entice you, don’t consent.
11Þegar þeir segja: ,,Kom með oss! Leggjumst í launsátur til manndrápa, sitjum án saka um saklausan mann,
11If they say, “Come with us, Let’s lay in wait for blood; let’s lurk secretly for the innocent without cause;
12gleypum þá lifandi eins og Hel _ með húð og hári, eins og þá sem farnir eru til dánarheima.
12let’s swallow them up alive like Sheol Sheol is the place of the dead. , and whole, like those who go down into the pit.
13Alls konar dýra muni munum vér eignast, fylla hús vor rændum fjármunum.
13We’ll find all valuable wealth. We’ll fill our houses with spoil.
14Þú skalt taka jafnan hlut með oss, einn sjóð skulum vér allir hafa`` _
14You shall cast your lot among us. We’ll all have one purse.”
15son minn, þá haf ekki samleið við þá, halt fæti þínum frá stigum þeirra.
15My son, don’t walk in the way with them. Keep your foot from their path,
16Því að fætur þeirra eru skjótir til ills og fljótir til að úthella blóði.
16for their feet run to evil. They hurry to shed blood.
17Því að til einskis þenja menn út netið í augsýn allra fleygra fugla,
17For in vain is the net spread in the sight of any bird:
18og slíkir menn sitja um sitt eigið líf, liggja í launsátri fyrir sjálfum sér.
18but these lay wait for their own blood. They lurk secretly for their own lives.
19Þannig fer öllum þeim, sem fíknir eru í rangfenginn gróða: fíknin verður þeim að fjörlesti.
19So are the ways of everyone who is greedy for gain. It takes away the life of its owners.
20Spekin kallar hátt á strætunum, lætur rödd sína gjalla á torgunum.
20Wisdom calls aloud in the street. She utters her voice in the public squares.
21Hún hrópar á glaummiklum gatnamótum, við borgarhliðin heldur hún tölur sínar:
21She calls at the head of noisy places. At the entrance of the city gates, she utters her words:
22Hversu lengi ætlið þér, fávísir, að elska fávísi og hinir háðgjörnu að hafa yndi af háði og heimskingjarnir að hata þekkingu?
22“How long, you simple ones, will you love simplicity? How long will mockers delight themselves in mockery, and fools hate knowledge?
23Snúist til umvöndunar minnar, sjá, ég læt anda minn streyma yfir yður, kunngjöri yður orð mín.
23Turn at my reproof. Behold, I will pour out my spirit on you. I will make known my words to you.
24En af því að þér færðust undan, þá er ég kallaði, og enginn gaf því gaum, þótt ég rétti út höndina,
24Because I have called, and you have refused; I have stretched out my hand, and no one has paid attention;
25heldur létuð öll mín ráð sem vind um eyrun þjóta og skeyttuð eigi umvöndun minni,
25but you have ignored all my counsel, and wanted none of my reproof;
26þá mun ég hlæja í ógæfu yðar, draga dár að, þegar skelfingin dynur yfir yður,
26I also will laugh at your disaster. I will mock when calamity overtakes you;
27þegar skelfingin dynur yfir yður eins og þrumuveður og ógæfa yðar nálgast eins og fellibylur, þegar neyð og angist dynja yfir yður.
27when calamity overtakes you like a storm, when your disaster comes on like a whirlwind; when distress and anguish come on you.
28Þá munu þeir kalla á mig, en ég mun ekki svara, þeir munu leita mín, en ekki finna mig.
28Then will they call on me, but I will not answer. They will seek me diligently, but they will not find me;
29Vegna þess að þeir hötuðu þekking og aðhylltust ekki ótta Drottins,
29because they hated knowledge, and didn’t choose the fear of Yahweh.
30skeyttu ekki ráðum mínum og smáðu alla umvöndun mína,
30They wanted none of my counsel. They despised all my reproof.
31þá skulu þeir fá að neyta ávaxtar breytni sinnar og mettast af sínum eigin vélræðum.
31Therefore they will eat of the fruit of their own way, and be filled with their own schemes.
32Því að fráhvarf fávísra drepur þá, og uggleysi heimskingjanna tortímir þeim.En sá sem á mig hlýðir, mun búa óhultur, mun vera öruggur og engri óhamingju kvíða.
32For the backsliding of the simple will kill them. The careless ease of fools will destroy them.
33En sá sem á mig hlýðir, mun búa óhultur, mun vera öruggur og engri óhamingju kvíða.
33But whoever listens to me will dwell securely, and will be at ease, without fear of harm.”