1जेव्हा तुम्ही महत्वाच्या लोकांबरोबर बसता आणि खाता तेव्हा तुम्ही कुणाबरोबर आहात याचे भान ठेवा.
1When thou sittest to eat with a ruler, Thou considerest diligently that which [is] before thee,
2जरी तुम्हाला खूप भूक लागलेली असली तरी कधीही जास्त खाऊ नका.
2And thou hast put a knife to thy throat, If thou [art] a man of appetite.
3आणि तो जे चांगले पदार्थ वाढतो तेही जास्त खाऊ नका. तो कदाचित् एखादा डाव असू शकेल.
3Have no desire to his dainties, seeing it [is] lying food.
4श्रीमंत होण्याचा प्रयत्न करताना तब्येतीची हेळसांड करु नका. तुम्ही शहाणे असाल तर धीर धराल.
4Labour not to make wealth, From thine own understanding cease, Dost thou cause thine eyes to fly upon it? Then it is not.
5पैसा फार लवकर जातो. जणूकाही त्याला पंख फुटतात आणि तो पक्ष्यासारखा उडून जातो.
5For wealth maketh to itself wings, As an eagle it flieth to the heavens.
6स्वार्थी माणसाबरोबर खाऊ नका. आणि त्याला जे खास भोजन आवडते त्यापासून दूर राहा.
6Eat not the bread of an evil eye, And have no desire to his dainties,
7जो नेहमी किंमतीचा विचार करणारा माणूस आहे. तो कदाचित् तुम्हाला म्हणेल, ‘खा आणि प्या’ पण त्याला ते खरोखरच हवे आहे असे नाही.
7For as he hath thought in his soul, so [is] he, `Eat and drink,` saith he to thee, And his heart [is] not with thee.
8आणि तुम्ही जर त्याचे अन्न खाल्ले तर तुम्ही आजारी पडाल आणि तुम्हाला शरम वाटेल.
8Thy morsel thou hast eaten thou dost vomit up, And hast marred thy words that [are] sweet.
9मूर्खाला शिकवायचा प्रयत्न करु नका. तो तुमच्या शहाणपणाच्या शब्दांची थट्टा करील.
9In the ears of a fool speak not, For he treadeth on the wisdom of thy words.
10जुनी जमीन जायदादीची रेषा कधीही सरकवू नका. आणि निराधार मुलाची जमीन कधीही बळकावू नका.
10Remove not a border of olden times, And into fields of the fatherless enter not,
11परमेश्वर तुमच्या विरुध्द जाईल. परमेश्वर शक्तिशाली आहे आणि तो त्या निराधार मुलाचे रक्षण करील.
11For their Redeemer [is] strong, He doth plead their cause with thee.
12तुमच्या शिक्षकाचे ऐका आणि जेवढे शिकता येईल तेवढे शिका.
12Bring in to instruction thy heart, And thine ear to sayings of knowledge.
13गरज पडेल तेव्हा मुलाला नेहमी शिक्षा करा. तुम्ही त्याला चापट मारली तर त्याला ती लागणार नाही.
13Withhold not from a youth chastisement, When thou smitest him with a rod he dieth not.
14चापटी मारुन तुम्ही त्याला मृत्यूपासून वाचवू शकाल.
14Thou with a rod smitest him, And his soul from Sheol thou deliverest.
15मुला, तू जर शहाणा झालास तर मी खूप आनंदी होईन.
15My son, if thy heart hath been wise, My heart rejoiceth, even mine,
16तू योग्य गोष्टी बोलू लागलास, तू योग्य गोष्टी बोलताना मी ऐकले तर मला खूप आनंद होईल.
16And my reins exult when thy lips speak uprightly.
17दुष्ट लोकांचा मत्सर करु नका. पण परमेश्वराचा आदर करण्यासाठी नेहमीच प्रयत्नांची परकाष्ठा करा.
17Let not thy heart be envious at sinners, But — in the fear of Jehovah all the day.
18आशेला नेहमीच जागा असते. आणि ती आशा अमर आहे.
18For, is there a posterity? Then thy hope is not cut off.
19म्हणून मुला, लक्ष दे आणि शहाणा हो. योग्य रीतीने जगण्याची काळजी घे.
19Hear thou, my son, and be wise, And make happy in the way thy heart,
20खूप खाणाऱ्या आणि खूप द्राक्षारस पिणाऱ्या लोकांशी मैत्री करु नकोस.
20Be not thou among quaffers of wine, Among gluttonous ones of flesh,
21जे लोक खूप खातात आणि पितात ते गरीब होतात. ते फक्त खातात, पितात आणि झोपतात आणि लवकरच त्यांच्याजवळ काहीही उरत नाही.
21For the quaffer and glutton become poor, And drowsiness clotheth with rags.
22तुझे वडील तुला ज्या गोष्टी सांगतात त्या ऐक. तुझ्या वडिलांशिवाय तू कधीही जन्माला आला नसतास. तुझी आई म्हातारी झाली तरी तिचा आदर कर.
22Hearken to thy father, who begat thee, And despise not thy mother when she hath become old.
23सत्य, शहाणपण, शिक्षण आणि समजूतदारपणा या गोष्टी पैसे मोजून घेण्याइतक्या मौल्यवान आहेत. आणि त्यांचे मूल्य त्या विकून टाकता न येण्याइतके अधिक आहे.
23Truth buy, and sell not, Wisdom, and instruction, and understanding,
24चांगल्या माणसाचे वडील खूप आनंदी असतात. एखाद्याचे मूल जर शहाणे असेल तर ते खूप आनंद देते.
24The father of the righteous rejoiceth greatly, The begetter of the wise rejoiceth in him.
25म्हणून तुमच्या आई - वडिलांना तुमच्याबरोबर आनंदी होऊ द्या. तुमच्या आईला आनंद घेऊ द्या.
25Rejoice doth thy father and thy mother, Yea, she that bare thee is joyful.
26मुला, मी जे सांगतो ते लक्षपूर्वक ऐक. माझे आयुष्य तुुझ्यासमोर उदाहरणादाखल राहू दे.
26Give, my son, thy heart to me, And let thine eyes watch my ways.
27वेश्या आणि वाईट स्त्रिया म्हणजे सापळे आहेत. त्या खोल विहिरीसारख्या आहेत. त्यातून कधीही बाहेर पडता येत नाही.
27For a harlot [is] a deep ditch, And a strange woman [is] a strait pit.
28वाईट स्त्री चोरासारखी तुमची वाट बघत असते. आणि ती पुष्कळ पुरुषांना पाप करायला लावते.
28She also, as catching prey, lieth in wait, And the treacherous among men she increaseth.
29[This verse may not be a part of this translation]
29Who hath wo? who hath sorrow? Who hath contentions? who hath plaint? Who hath wounds without cause? Who hath redness of eyes?
30[This verse may not be a part of this translation]
30Those tarrying by the wine, Those going in to search out mixed wine.
31म्हणून द्राक्षारसापासून सावध राहा. तो सुंदर आणि लाल दिसतो. तो पोल्यात चकाकतो आणि तुम्ही पिता तेव्हा तो अगदी सरळपणे जातो.
31See not wine when it showeth itself red, When it giveth in the cup its colour, It goeth up and down through the upright.
32पण शेवटी तो सापासारखा चावतो.
32Its latter end — as a serpent it biteth, And as a basilisk it stingeth.
33द्राक्षारसामुळे तुम्ही चित्रविचित्र गोष्टी बघायला लागता. तुमचे मन गोंधळून जाते.
33Thine eyes see strange women, And thy heart speaketh perverse things.
34तुम्ही जेव्हा झोपता तेव्हा तुम्ही खवळलेल्या समुद्रावर आहात असे तुम्हाला वाटेल आपण जहाजावर झोपलो आहोत असे तुम्हाला वाटेल.
34And thou hast been as one lying down in the heart of the sea, And as one lying down on the top of a mast.
35तुम्ही म्हणाल, “त्यांना मला मारले पण मला ते कळलेसुध्दा नाही. त्यांनी मला खूप मारले पण मला ते आठवत नाही. आता मी जागा होऊ शकत नाही. मला आणखी प्यायला द्या.”
35`They smote me, I have not been sick, They beat me, I have not known. When I awake — I seek it yet again!`