¹यदि तिमी कुनै अधिकृतसित भोजनमा बसेको छौ भने याद राख तिमी कसको अघि छौ।

¹When thou sittest to eat with a ruler, consider well who is before thee;

²तिमी धेरै खाने गर्थ्यौ भने पनि तिमीले आफूलाई नियन्त्रणमा राख्नु पर्छ।

²and put a knife to thy throat, if thou be a man given to appetite.

³उसको स्वादिलो भोजनद्वारा परिक्षीत नहोउ किनभने उसको भोजन छलपूर्ण हुन्छ। -7-

³Be not desirous of his dainties; for they are deceitful food.

⁴धनी बन्न चेष्टा गर्दै आफैंलाई नथकाऊ। यदि तिमी बुद्धिमानी छौ भने तिमीले यस्तो गर्न बन्द गर।

⁴Weary not thyself to become rich; cease from thine own intelligence:

⁵धन-सम्पत्ति हेर्दा-हेर्दा शेष भएर जान्छ। धन सम्पत्ति आफ्नो पंखेटा फैलाएर उडेर जाने चरा झैं आकाशमा जान्छ। -8-

⁵wilt thou set thine eyes upon it, it is gone; for indeed it maketh itself wings and it flieth away as an eagle towards the heavens.

⁶एउटा कञ्जूस मानिस सित भोजन नखाऊ। उसको घरमा पकाएको स्वादिलो भोजनको इच्छा नगर।

⁶Eat thou not the food of him that hath an evil eye, neither desire thou his dainties.

⁷त्यो यस्तो मानिस हो जो आफ्नो भोजनको मोल लगाई रहन्छ। तिमीलाई त भन्छ, “तिमी खाऊ, मस्त भई खाऊ,” तर त्यो उसको मनभित्रबाट भनेको होइन।

⁷For as he thinketh in his soul, so is he. Eat and drink! will he say unto thee; but his heart is not with thee.

⁸तिमीले अलिकति खाएको पनि उकेलि दिने छौ अनि तिमीले उसलाई गरेका प्रशंसाहरू व्यर्थ भएर जान्छन्। -9-

⁸Thy morsel which thou hast eaten must thou vomit up, and thou wilt have wasted thy sweet words.

⁹मूर्खले तिम्रा ज्ञानी वचनहरूलाई घृणा गर्छ, मूर्खसित कुरा नगर। -10-

⁹Speak not in the ears of a foolish [man], for he will despise the wisdom of thy words.

¹⁰जमीनमा पुरानो सिमाना भए त्यसलाई सार्ने प्रयास नगर। टुहुरा-टुहुरीहरूको जमीन जबरजस्ती दखल नगर।

¹⁰Remove not the ancient landmark; and enter not into the fields of the fatherless:

¹¹किनभने परमप्रभु ती अनाथहरूको शक्तिशाली संरक्षक हुनु हुन्छ जसले अनाथहरूको पक्षमा तिमीसित अदालतमा लडनु हुन्छ। -11-

¹¹for their redeemer is mighty; he will plead their cause against thee.

¹²तिमीहरूको विचारलाई अनुशासनमा लगाऊ अनि ज्ञानको शिक्षाहरूमा ध्यान देऊ। -12-

¹²Apply thy heart unto instruction, and thine ears to the words of knowledge.

¹³आवश्यकता अनुसार नानीलाई सधैं सजाय देऊ। सजाय दिदाँ त्यो मर्दैन।

¹³Withhold not correction from the child; for [if] thou beatest him with the rod, he shall not die:

¹⁴यदि तिमीले उसलाई सजाय दियौ भने, तिमीले उसलाई चिहानबाट रक्षा गर्ने छौ। -13-

¹⁴thou shalt beat him with the rod, and shalt deliver his soul from Sheol.

¹⁵हे मेरो छोरो, तिमी बुद्धिमान् भयौ भने म खुशी हुनेछु।

¹⁵My son, if thy heart be wise, my heart shall rejoice, even mine;

¹⁶यदि तिमीले सही कुराहरू गरेको सुन्न पाए म हृदयबाट नै खुशी हुने थिँए।

¹⁶and my reins shall exult, when thy lips speak right things.

¹⁷पापीहरूको ईर्ष्या नगर। तर सबै समयमा, परमप्रभुलाई सम्मान गर।

¹⁷Let not thy heart envy sinners, but [be thou] in the fear of Jehovah all the day;

¹⁸तब तिम्रो एउटा भविष्य हुन्छ, तिम्रो आशा कहिल्यै हराउने छैन। -15-

¹⁸for surely there is a result, and thine expectation shall not be cut off.

¹⁹मेरो छोरो, सुन र ज्ञानी बन! सधैं सही बाटोमा हिडने कुरा ख्याल गर।

¹⁹Thou, my son, hear and be wise, and direct thy heart in the way.

²⁰धेरै भोजन गर्ने तथा दाखरस पिउँने मानिस सित मित्रता नराख।

²⁰Be not among winebibbers, among riotous eaters of flesh.

²¹जुन मानिसले धेरै खान्छ अनि धेरै पिउँछ भने गरीब हुन्छ। उसको उडाइले उसलाई थोत्रो लुगा लगाउने बनाई दिन्छ। -19-

²¹For the drunkard and the glutton shall come to poverty; and drowsiness clotheth with rags.

²²तिम्रा बाबु जसले तिमीलाई जीवन दिए उनको बचनहरू सुन। तिम्री आमा भनेर उनलाई हेला नगर।

²²Hearken unto thy father that begat thee, and despise not thy mother when she is old.

²³सत्यतालाई किन अनि यसलाई नबेच। ज्ञान, अनुशासन अनि समझ शक्तिलाई पनि किन।

²³Buy the truth, and sell it not; wisdom, and instruction, and intelligence.

²⁴इमान्दार मानिसका बाबु अति सुखी मानिस हुन। यदि कुनै मानिसको बुद्धिमान नानी छ, भने त्यस नानीले घरमा खुशीयाली ल्याउँछ।

²⁴The father of a righteous [man] shall greatly rejoice, and he that begetteth a wise [son] shall have joy of him:

²⁵यसर्थ तिम्रा आमा-बाबु तिमी सित खुशी भई बसुन्। तिम्री आमाले आनन्द पाउन। -17-

²⁵let thy father and thy mother have joy, and let her that bore thee rejoice.

²⁶हे मेरो छोरो! म जे भन्दैछु अलिक ध्यान दिएर सुन। मैले भनेका कुराहरू स्वीकार गर।

²⁶My son, give me thy heart, and let thine eyes observe my ways.

²⁷एउटी वेश्या एक गहिरो खाडल जस्तो हो एक व्यभिचारिणी स्त्री, एक साँधुरो इनार जस्तो हो।

²⁷For a whore is a deep ditch; and a strange woman is a narrow pit.

²⁸एउटा खराब आइमाई डाँकुले झैं बाटो ढुकेर वस्छे अनि धेरै मानिसहरूलाई अविश्वासी बनाउँछे। -18-

²⁸She also lieth in wait as a robber, and increaseth the treacherous among men.

²⁹कसको दयनीयता छ? कसको दुःख छ? को कष्टमा डुबेकोछ? को झगडा टंटामा फँसेकोछ? बिना कारण कसले चोट पाएको छ? कसको आँखा राता भएका छन्?

²⁹Who hath woe? Who hath sorrow? Who contentions? Who complaining? Who wounds without cause? Who redness of eyes?

³⁰तिनीहरू ती हुन् जो रात दिन दाखरसको सेवनमा बिताउछन अनि जो मिश्रित मद्य चाख्न भोजनहरूमा जान्छन्।

³⁰-- They that tarry long at the wine; they that go to try mixed wine.

³¹दाखरसद्वारा दाखको रातो रंगद्वारा यसको प्याला भित्रको चमकद्वारा सम्मोहित नहोऊ। यो बिना अवरोध घाँटीबाट तल स्वाट्टै जान्छ।

³¹Look not upon the wine when it is red, when it sparkleth in the cup, and goeth down smoothly:

³²तर अन्तमा यसले सर्पले झैं डस्छ गोप्य विष भएको विषालु सर्पले झैं डस्छ गोप्य विष भएको विषालु सर्पले झैं डस्छ।

³²at the last it biteth like a serpent, and stingeth like an adder.

³³तिमीले विचित्र चीजहरू देख्ने छौ। भ्रान्त विचार, तिम्रो मनमा कूद्ने छन्।

³³Thine eyes shall behold strange women, and thy heart shall speak froward things;

³⁴तिमीलाई यस्तो लाग्नेछ महासमुद्रको माथिल्लो सतहमा सुतिरहेछौ, तिमी जहाज माथि सुतिरहेछौ।

³⁴and thou shalt be as he that lieth down in the midst of the sea, and as he that lieth down upon the top of a mast:

³⁵तिमी भन्छौ तिनीहरूले मलाई हिर्काए मैले अनुभव गरिनँ, तिनीहरूले पिटे तर मलाई थाहा भएन। म कति वेला ब्यूँझन्छु? म जान्छु अनि अर्का मद्य पिउँछु। -19-

³⁵-- ''They have smitten me, [and] I am not sore; they have beaten me, [and] I knew it not. When shall I awake? I will seek it yet again.''