1Dad shar leh ha ka masayrin, Hana jeclaysan inaad iyaga la joogtid.
1Don’t be envious of evil men; neither desire to be with them:
2Waayo, qalbigoodu wuxuu ka fikiraa kharribaad, Oo bushimahooduna waxay ku hadlaan belaayo.
2for their hearts plot violence, and their lips talk about mischief.
3Guri wuxuu ku dhismaa xigmad, Wuxuuna ku taagnaadaa waxgarasho,
3Through wisdom a house is built; by understanding it is established;
4Qawladuhuna aqoontay kaga buuxsamaan Maal kasta oo qaali ah oo qurux badan.
4by knowledge the rooms are filled with all rare and beautiful treasure.
5Ninkii caqli lahu xoog buu leeyahay, Oo ninkii aqoon lahuna itaal buu sii korodhsadaa.
5A wise man has great power; and a knowledgeable man increases strength;
6Waayo, waa inaad talo wanaagsan ku dagaallantaa, Oo waxaa taliyayaal badan la jirta nabadgelyo.
6for by wise guidance you wage your war; and victory is in many advisors.
7Xigmaddu nacaska way ka dheer tahay, Isagu xagga iridda afkiisa kuma kala qaado.
7Wisdom is too high for a fool: he doesn’t open his mouth in the gate.
8Kii ku fikira inuu xumaan sameeyo, Waxaa loogu yeedhi doonaa belaayo-sameeye.
8One who plots to do evil will be called a schemer.
9Fikirka nacasnimadu waa dembi, Kii wax quudhsadaana waa u karaahiyo dadka.
9The schemes of folly are sin. The mocker is detested by men.
10Maalinta dhibaatada haddaad liicdid, Itaalkaagu waa yar yahay.
10If you falter in the time of trouble, your strength is small.
11Samatabbixi kuwa dhimashada loo wadayo, Kuwa ku dhow in la gowracona dib uga qabo.
11Rescue those who are being led away to death! Indeed, hold back those who are staggering to the slaughter!
12Haddaad tidhaahdid, Bal eeg, waxan ma aannu garanayn, Kan qalbiyada miisaamaa miyaanu ka fiirsanayn? Oo kan naftaada dhawraa miyaanu ogayn? Oo miyaanu isagu nin walba ugu abaal gudayn sida shuqulkiisu yahay?
12If you say, “Behold, we didn’t know this”; doesn’t he who weighs the hearts consider it? He who keeps your soul, doesn’t he know it? Shall he not render to every man according to his work?
13Wiilkaygiiyow, malab cun, waayo, wuu wanaagsan yahay, Oo waxaad cuntaa awlallada malabka, taas oo kuu dhadhan macaan.
13My son, eat honey, for it is good; the droppings of the honeycomb, which are sweet to your taste:
14Oo xigmadda aqoonteeduna sidaasoo kalay naftaada u ahaan doontaa, Oo haddaad iyada heshid waxaa jiri doona abaalgud, Oo rajadaaduna ma go'i doonto.
14so you shall know wisdom to be to your soul; if you have found it, then there will be a reward, your hope will not be cut off.
15Sida nin shar leh, ha u gabban kan xaqa ah gurigiisa, Oo rugtiisa nasashadana ha kharribin.
15Don’t lay in wait, wicked man, against the habitation of the righteous. Don’t destroy his resting place:
16Waayo, nin xaq ahu toddoba goor buu dhacaa, wuuna soo sara kacaa haddana, Laakiinse kuwa sharka leh waxaa lagu afgembiyaa belaayo.
16for a righteous man falls seven times, and rises up again; but the wicked are overthrown by calamity.
17Ha rayrayn markuu cadowgaagu dhaco, Oo qalbigaaguna yaanu farxin markuu turunturoodo,
17Don’t rejoice when your enemy falls. Don’t let your heart be glad when he is overthrown;
18Waayo, waaba intaas oo Rabbigu taas arkaa, oo ay shar la ahaato indhihiisa, Oo uu dabadeedna cadhadiisa ka soo celiyaa isaga.
18lest Yahweh see it, and it displease him, and he turn away his wrath from him.
19Xumaanfalayaasha aawadood ha isku dhibin, Kuwa sharka lehna ha ka masayrin,
19Don’t fret yourself because of evildoers; neither be envious of the wicked:
20Waayo, kii shar leh abaalgud ma heli doono, Oo laambadda xumaanfalayaashana waa la bakhtiin doonaa.
20for there will be no reward to the evil man; and the lamp of the wicked shall be snuffed out.
21Wiilkaygiiyow, Rabbiga iyo boqorkaba ka cabso, Oo ha ku darsamin kuwa isrogrog badan,
21My son, fear Yahweh and the king. Don’t join those who are rebellious:
22Waayo, belaayadoodu si degdeg ah ayay u soo kici doontaa, Oo bal yaa yaqaan baabbi'inta labadoodaba?
22for their calamity will rise suddenly; the destruction from them both—who knows?
23Oo weliba waxyaalahanuna waa wixii ay kuwa caqliga lahaa yidhaahdeen. In dadka garsooridda loogu kala eexdaa ma wanaagsana.
23These also are sayings of the wise. To show partiality in judgment is not good.
24Kii kan shar leh ku yidhaahda, Xaq baad tahay, Dadyowga ayaa habaari doona, oo quruumuhuna way karhi doonaan isaga,
24He who says to the wicked, “You are righteous”; peoples shall curse him, and nations shall abhor him—
25Laakiinse kuwii isaga canaantaa farxad bay yeelan doonaan, Oo dushoodana waxaa ku soo degi doonta barako wanaagsan.
25but it will go well with those who convict the guilty, and a rich blessing will come on them.
26Kii jawaab qumman ku jawaabaa Bushimuhuu dhunkadaa.
26An honest answer is like a kiss on the lips.
27Shuqulkaaga dibadda ku hagaajiso, Oo beerta ku diyaarso, Oo dabadeedna gurigaaga dhiso.
27Prepare your work outside, and get your fields ready. Afterwards, build your house.
28Deriskaaga sababla'aan markhaati ha ku furin, Oo bushimahaagana ha ku khiyaanayn.
28Don’t be a witness against your neighbor without cause. Don’t deceive with your lips.
29Hana odhan, Wixii uu igu sameeyey oo kale ayaan ku samayn doonaa, Oo ninkii sidii shuqulkiisu ahaa ayaan u abaalmarin doonaa.
29Don’t say, “I will do to him as he has done to me; I will render to the man according to his work.”
30Waxaan ag maray ninka caajiska ah beertiisa, Iyo ninka garaadka daran beercanabkiisa,
30I went by the field of the sluggard, by the vineyard of the man void of understanding;
31Oo bal eeg, kulligood waxaa ka baxay qodxan, Oo dhammaantoodna waxaa qariyey maraboob, Oo derbigoodii dhagaxa ahaana waa dumay.
31Behold, it was all grown over with thorns. Its surface was covered with nettles, and its stone wall was broken down.
32Markaasaan eegay oo aad uga fiirsaday, Waan fiiriyey oo wax ka bartay.
32Then I saw, and considered well. I saw, and received instruction:
33Weliba in yar baad seexanaysaa, oo in yar baad gam'aysaa, Oo in yar baad gacmaha hurdo u laabaysaa,Haddaba caydhnimo waa kuu iman doontaa sida tuug oo kale, Oo baahina sida nin hub sita oo kale.
33a little sleep, a little slumber, a little folding of the hands to sleep;
34Haddaba caydhnimo waa kuu iman doontaa sida tuug oo kale, Oo baahina sida nin hub sita oo kale.
34so your poverty will come as a robber, and your want as an armed man.