¹After these things, Jesus was walking in Galilee, for he wouldn’t walk in Judea, because the Jews sought to kill him.

¹بعد از آن عیسی در جلیل مسافرت می کرد. او نمی خواست در یهودیه باشد چون یهودیان قصد داشتند او را بکشند.

²Now the feast of the Jews, the Feast of Booths, was at hand.

²همینکه عید یهودیان یعنی عید سایبانها نزدیک شد،

³His brothers therefore said to him, “Depart from here, and go into Judea, that your disciples also may see your works which you do.

³برادران عیسی به او گفتند: «اینجا را ترک کن و به یهودیه برو تا پیروان تو کارهایی را که می کنی ببینند.

⁴For no one does anything in secret, and himself seeks to be known openly. If you do these things, reveal yourself to the world.”

⁴کسی که می خواهد مشهور شود کارهای خود را پنهانی انجام نمی دهد، تو که این کارها را می کنی بگذار تمام دنیا تو را ببینند.»

⁵For even his brothers didn’t believe in him.

⁵چونکه برادرانش هم به او ایمان نداشتند.

⁶Jesus therefore said to them, “My time has not yet come, but your time is always ready.

⁶عیسی به ایشان گفت: «هنوز وقت من نرسیده است، اما برای شما هر وقت مناسب است.

⁷ The world can’t hate you, but it hates me, because I testify about it, that its works are evil.

⁷دنیا نمی تواند از شما متنفر باشد، اما از من نفرت دارد، زیرا من دربارۀ آن شهادت می دهم که کارهایش بد است.

⁸ You go up to the feast. I am not yet going up to this feast, because my time is not yet fulfilled.”

⁸شما برای این عید بروید. من فعلاً نمی آیم زیرا هنوز وقت من کاملاً نرسیده است.»

⁹Having said these things to them, he stayed in Galilee.

⁹عیسی این را به آنها گفت و در جلیل ماند.

¹⁰But when his brothers had gone up to the feast, then he also went up, not publicly, but as it were in secret.

¹⁰بعد از آنکه برادرانش برای عید به اورشلیم رفتند، خود عیسی نیز به آنجا رفت ولی نه آشکارا بلکه پنهانی.

¹¹The Jews therefore sought him at the feast, and said, “Where is he?”

¹¹یهودیان در ایام عید به دنبال او می گشتند و می پرسیدند: «او کجاست؟»

¹²There was much murmuring among the multitudes concerning him. Some said, “He is a good man.” Others said, “Not so, but he leads the multitude astray.”

¹²در میان مردم دربارۀ او گفتگوی زیادی وجود داشت. بعضی می گفتند: «او آدم خوبی است.» و دیگران می گفتند: «نه، او مردم را گمراه می سازد.»

¹³Yet no one spoke openly of him for fear of the Jews.

¹³اما به علت ترس از یهودیان، هیچ کس دربارۀ او بطور واضع چیزی نمی گفت.

¹⁴But when it was now the midst of the feast, Jesus went up into the temple and taught.

¹⁴در بین عید، عیسی به عبادتگاه آمد و به تعلیم دادن پرداخت.

¹⁵The Jews therefore marveled, saying, “How does this man know letters, having never been educated?”

¹⁵یهودیان با تعجب می گفتند: «این شخص که هرگز تعلیم نیافته است، چگونه نوشته ها را می داند؟»

¹⁶Jesus therefore answered them, “My teaching is not mine, but his who sent me.

¹⁶عیسی در جواب ایشان گفت: «آنچه من تعلیم می دهم از خود من نیست، بلکه از طرف کسی است که مرا فرستاده است.

¹⁷ If anyone desires to do his will, he will know about the teaching, whether it is from God, or if I am speaking from myself.

¹⁷کسی که میخواهد ارادۀ او را انجام دهد خواهد دانست که تعالیم من از جانب خداست یا من فقط از خود سخن می گویم.

¹⁸ He who speaks from himself seeks his own glory, but he who seeks the glory of him who sent him is true, and no unrighteousness is in him.

¹⁸هرکه از خود سخن بگوید طالب جاه و جلال برای خود می باشد. اما کسی که طالب جلال فرستندۀ خود باشد، آدمی است صادق و در او ناراستی نیست.

¹⁹ Didn’t Moses give you the law, and yet none of you keeps the law? Why do you seek to kill me?”

¹⁹مگر موسی شریعت را به شما نداد ـ شریعتی که هیچ یک از شما آن را عمل نمی کند؟ چرا می خواهید مرا بکشید؟»

²⁰The multitude answered, “You have a demon! Who seeks to kill you?”

²⁰مردم در جواب گفتند: «تو دیوانه هستی. چه کسی می خواهد تو را بکشد؟»

²¹Jesus answered them, “I did one work, and you all marvel because of it.

²¹عیسی جواب داد: «من یک کار کرده ام و همۀ شما از آن تعجب کرده اید.

²² Moses has given you circumcision (not that it is of Moses, but of the fathers), and on the Sabbath you circumcise a boy.

²²موسی حکم مربوط به سنت را به شما داد (هر چند از موسی شروع نشد بلکه از اجداد قوم) و شما در روز سَبَت پسران خود را سنت می کنید.

²³ If a boy receives circumcision on the Sabbath, that the law of Moses may not be broken, are you angry with me, because I made a man completely healthy on the Sabbath?

²³پس اگر پسران خود را در روز سَبَت سنت می کنید تا شریعت موسی شکسته نشود، چرا به این دلیل که من در روز سَبَت به یک انسان سلامتی کامل بخشیدم بر من خشمگین شده اید؟

²⁴ Don’t judge according to appearance, but judge righteous judgment.”

²⁴از روی ظاهر قضاوت نکنید، بلکه در قضاوت های خود با انصاف باشید.»

²⁵Therefore some of them of Jerusalem said, “Isn’t this he whom they seek to kill?

²⁵پس بعضی از مردم اورشلیم گفتند: «آیا این همان کسی نیست که می خواهند او را بکشند؟

²⁶Behold, he speaks openly, and they say nothing to him. Can it be that the rulers indeed know that this is truly the Christ?

²⁶ببینید، او در اینجا بطور آشکار صحبت می کند و آن ها چیزی به او نمی گویند. آیا حکمرانان ما واقعاً قبول دارند که او مسیح وعده شده است؟

²⁷However we know where this man comes from, but when the Christ comes, no one will know where he comes from.”

²⁷با وجود این ما همه می دانیم که این مرد اهل کجا است، اما وقتی مسیح ظهور کند هیچکس نخواهد دانست که او اهل کجاست.»

²⁸Jesus therefore cried out in the temple, teaching and saying, “You both know me, and know where I am from. I have not come of myself, but he who sent me is true, whom you don’t know.

²⁸از این رو وقتی عیسی در عبادتگاه تعلیم می داد با صدای بلند گفت: «شما مرا می شناسید و می دانید که اهل کجا هستم. ولی من به دلخواه خود نیامده ام زیرا فرستندۀ من حق است و شما او را نمی شناسید.

²⁹ I know him, because I am from him, and he sent me.”

²⁹اما من او را می شناسم زیرا از جانب او آمده ام و او مرا فرستاده است.»

³⁰They sought therefore to take him; but no one laid a hand on him, because his hour had not yet come.

³⁰در این وقت آن ها خواستند او را دستگیر کنند، اما هیچکس دست به طرف او دراز نکرد، زیرا وقت او هنوز نرسیده بود.

³¹But of the multitude, many believed in him. They said, “When the Christ comes, he won’t do more signs than those which this man has done, will he?”

³¹ولی عدۀ زیادی به او ایمان آوردند و می گفتند: «آیا وقتی مسیح ظهور کند از این شخص بیشتر معجزه می نماید؟»

³²The Pharisees heard the multitude murmuring these things concerning him, and the chief priests and the Pharisees sent officers to arrest him.

³²فریسی ها آنچه را که مردم دربارۀ او بطور پنهانی می گفتند شنیدند. پس آن ها و سران کاهنان نگهبانی را فرستادند تا عیسی را توقیف کنند.

³³Then Jesus said, “I will be with you a little while longer, then I go to him who sent me.

³³آنگاه عیسی گفت: «فقط مدت کوتاهی با شما خواهم بود و بعد به نزد کسی که مرا فرستاده است خواهم رفت.

³⁴ You will seek me, and won’t find me; and where I am, you can’t come.”

³⁴شما به دنبال من خواهید گشت، اما مرا نخواهید یافت و به جائی که من خواهم بود شما نمی توانید بیائید.»

³⁵The Jews therefore said among themselves, “Where will this man go that we won’t find him? Will he go to the Dispersion among the Greeks, and teach the Greeks?

³⁵پس یهودیان به یکدیگر گفتند: «کجا می خواهد برود که ما نتوانیم او را پیدا کنیم؟ آیا می خواهد پیش کسانی برود که در میان یونانیان پراگنده هستند و به یونانیان تعلیم دهد؟

³⁶What is this word that he said, ‘You will seek me, and won’t find me; and where I am, you can’t come’? ”

³⁶او می گوید: به دنبال من خواهید گشت اما مرا نخواهید یافت و به جائی که من خواهم بود شما نمی توانید بیائید. مقصد او از این حرف چیست؟»

³⁷Now on the last and greatest day of the feast, Jesus stood and cried out, “If anyone is thirsty, let him come to me and drink!

³⁷در آخرین روز که مهمترین روز عید بود عیسی ایستاد و با صدای بلند گفت: «اگر کسی تشنه است پیش من بیاید و بنوشد.

³⁸ He who believes in me, as the Scripture has said, from within him will flow rivers of living water.”

³⁸چنانکه کلام خدا می فرماید: نهرهای آب زنده از درون آن کسی که به من ایمان بیاورد جاری خواهد گشت.»

³⁹But he said this about the Spirit, which those believing in him were to receive. For the Holy Spirit was not yet given, because Jesus wasn’t yet glorified.

³⁹این سخنان را دربارۀ روح القدس، که به مؤمنین او داده خواهد شد، گفت و چون هنوز عیسی جلال نیافته بود، روح القدس عطا نشده بود.

⁴⁰Many of the multitude therefore, when they heard these words, said, “This is truly the prophet.”

⁴⁰بسیاری از کسانی که این سخن را شنیدند گفتند: «این مرد واقعاً همان پیامبر وعده شده است.»

⁴¹Others said, “This is the Christ.” But some said, “What, does the Christ come out of Galilee?

⁴¹دیگران گفتند: «او مسیح است.» و عده ای هم گفتند: «آیا مسیح از جلیل ظهور می کند؟

⁴²Hasn’t the Scripture said that the Christ comes of the seed of David, 2 Samuel 7:12 and from Bethlehem, Micah 5:2 the village where David was?”

⁴²مگر کلام خدا نمی گوید که مسیح از خاندان داود و اهل دهکدۀ داود یعنی بیت لِحِم ظهور می کند؟»

⁴³So there arose a division in the multitude because of him.

⁴³به این ترتیب دربارۀ او در میان جمعیت دو دستگی بوجود آمد.

⁴⁴Some of them would have arrested him, but no one laid hands on him.

⁴⁴عده ای خواستند او را دستگیر کنند، اما هیچ کس به طرف او دست دراز نکرد.

⁴⁵The officers therefore came to the chief priests and Pharisees, and they said to them, “Why didn’t you bring him?”

⁴⁵بعد از آن نگهبانان پیش سران کاهنان و پیروان فرقۀ فریسی برگشتند. آن ها از نگهبانان پرسیدند: «چرا او را نیاوردید؟»

⁴⁶The officers answered, “No man ever spoke like this man!”

⁴⁶نگهبانان جواب دادند: «تا به حال هیچ کس مانند این مرد سخن نگفته است.»

⁴⁷The Pharisees therefore answered them, “You aren’t also led astray, are you?

⁴⁷فریسی ها در جواب گفتند: «آیا او شما را هم گمراه کرده است؟

⁴⁸Have any of the rulers believed in him, or of the Pharisees?

⁴⁸آیا کسی از رؤسا و فریسی ها به او گرویده است؟

⁴⁹But this multitude that doesn’t know the law is accursed.”

⁴⁹و اما این آدم هائی که از شریعت بی خبرند، خدا زده هستند!»

⁵⁰Nicodemus (he who came to him by night, being one of them) said to them,

⁵⁰نیقودیموس، که در شب به دیدن عیسی آمده بود و یکی از آن ها بود، از آن ها پرسید:

⁵¹“Does our law judge a man, unless it first hears from him personally and knows what he does?”

⁵¹«آیا شریعت به ما اجازه می دهد سر کسی حکم کنیم بدون آنکه به سخنان او گوش دهیم و بدانیم چه کار کرده است؟»در جواب به او گفتند: «مگر تو هم جلیلی هستی؟ تحقیق کن و ببین که هیچ پیامبری از جلیل ظهور نکرده است.»

⁵²They answered him, “Are you also from Galilee? Search, and see that no prophet has arisen out of Galilee. See Isaiah 9:1 and Matthew 4:13-16. ”

⁵²در جواب به او گفتند: «مگر تو هم جلیلی هستی؟ تحقیق کن و ببین که هیچ پیامبری از جلیل ظهور نکرده است.»

⁵³Everyone went to his own house,