1Guero ioan cedin Iesus Galileaco itsassoaz berce aldera, Tiberiacora.
1给五千人吃饱的神迹（太14:13-21；可6:32-44；路9:10-17）
2Eta iarreiquiten çayón gendetze handia, ceren ikusten baitzituzten harc erién gainean eguiten cituen signoac.
2有一大群人，因为看见了他在病人身上所行的神迹，就跟随了他。
3Orduan igan cedin mendi batetara Iesus, eta han iar cedin bere discipuluequin.
3耶稣上了山，同门徒坐在那里。
4Eta hurbil cen Bazco, Iuduen bestá.
4那时犹太人的逾越节近了。
5Bada beguiac altchatu cituenean Iesusec eta ikussi çuenean ecen gendetze handia ethorten cela harengana, diotsa Philipperi, Nondic erossiren dugu ogui, hauc ian deçatençat?
5耶稣举目观看，见一大群人向他走过来，就对腓力说：“我们从哪里买饼给这些人吃呢？”
6(Baina haur erraiten çuen haren enseyatzeagatic, ecen berac baçaquian, cer eguiteco çuen)
6他说这话，是要试验腓力，因他自己早已知道要怎样作。
7Ihardets cieçón Philippec, Ber-ehun dineroren oguiaz ezliqueye asco, den gutiena batbederac har leçan.
7腓力回答：“就算二百银币买的饼，每人分一点，也是不够的。”
8Diotsa bere discipuluetaric batec, Andriu Simon Pierrisen anayeac.
8有一个门徒，就是西门．彼得的弟弟安得烈，对耶稣说：
9Baduc hemen muthilcobat, dituenic borz ogui garagarrezcoric, eta bi arrain: baina hauc cer dirade hambaten arteco?
9“这里有个小孩子，带着五个大麦饼、两条鱼；只是分给这么多人，有什么用呢？”
10Eta erran ceçan Iesusec, Iar eraci eçaçue gendea. Eta cen belhar handi leku hartan. Iar citecen bada borz milla guiçonen contuaren inguruä.
10耶稣吩咐他们：“你们叫众人坐下。”原来那地方的草很多，众人就坐下，单是男人的数目约有五千。
11Eta har citzan Iesusec oguiac: eta gratiac rendaturic parti cietzén discipuluey: eta discipuluéc iarriric ceudeney: halaber arrainetaric-ere nahi çuten becembat.
11耶稣拿起饼来，祝谢了，就分给坐着的人；分鱼也是这样，都是随着他们所要的。
12Eta ressasiatu içan ciradenean erran ciecén bere discipuluey, Bil itzaçue soberatu diraden çathiac, deus gal eztadin.
12他们吃饱了之后，耶稣对门徒说：“把剩下的零碎收拾起来，免得浪费。”
13Bil citzaten bada, eta bethe citzaten hamabi sasqui çathiz, borz ogui garagarrezcoetaric, ian çuteney soberaturic.
13门徒就把众人吃剩那五个大麦饼的零碎收拾起来，装满了十二个篮子。
14Gende hec bada ikussi çutenean Iesusec eguin çuen miraculua, erraiten çutén, Haur da eguiazqui mundura ethorteco cen Propheta hura.
14众人看见耶稣所行的神迹，就说：“这真是那要到世上来的先知。”
15Iesusec bada eçaguturic ecen haren harrapatzera ethorteco ciradela hura regue eguin leçatençát, retira cedin berriz mendira ber-bera.
15耶稣知道群众要来强迫他作王，就独自又退到山上去了。
16Eta arratsa ethor cedinean, iauts citecen haren discipuluac itsassora.
16耶稣在海面上行走（太14:22-33；可6:47-51）到了晚上，他的门徒下到海边去。
17Eta sarthuric vncira, ioaiten ciraden itsassoaz berce aldera Capernaum alderát: eta ia ilhuna cen, eta etzén Iesus hetara ethorri.
17他们上了船，要渡海往迦百农去。那时天已经黑了，耶稣还没有到他们那里。
18Eta itsassoa, haice handic erauntsiz altchatzen cen.
18忽然海上起了狂风，波浪翻腾。
19Bada hoguey eta borz, edo hoguey eta hamar stade beçala abiroina tiratu ondoan, ikusten dute Iesus itsas gainez dabilala, eta vnciari hurbiltzen çayola, eta ici citecen.
19门徒摇橹约行了五六公里，看见耶稣在海面上行走，渐渐靠近船，就害怕起来。
20Eta harc erran ciecén, Ni naiz, etzaretela beldur.
20耶稣对他们说：“是我，不要怕。”
21Nahi vkan çutén bada hura vncira recebitu: eta bertan vncia arriba cedin ioaiten ciraden lekura.
21他们这才把他接上船，船就立刻到了他们要去的地方。
22Biharamunean itsassoaren berce aldetic gueldituric cegoen gendetzeac ikussi duenean ecen berce vncitchoric etzela han bat baicen, ceinetara haren discipuluac sarthu içan baitziraden, eta etzela sarthu bere discipuluequin Iesus vncitchora, baina haren discipuluac berac ioan içan ciradela:
22耶稣是生命的食物第二天，站在海那边的群众，看见只有一只小船留在那里，并且知道耶稣没有和他的门徒一同上船，门徒是自己去的；
23Eta Tiberiadetic berce vncitchoric ethorri cela leku haren aldera non oguia ian vkan baitzutén, gratiac rendaturic Iaunac.
23不过有几只从提比里亚来的船停在那里，靠近他们在主祝谢以后吃饼的地方。
24Ikus ceçanean bada gendetzeac ecen Iesus etzela han, ez haren discipuluac, sar citecen hec-ere vncietara, eta ethor citecen Capernaumera, Iesus bilhatzen çutela.
24群众见耶稣和门徒都不在那里，就上船往迦百农去找耶稣。
25Eta hura eridenic itsassoaren berce aldean, erran cieçoten, Magistruá, noiz huna ethorri aiz?
25他们在对岸找到了耶稣，就问他：“拉比，你几时到这里来的？”
26Ihardets ciecén Iesusec, eta erran ceçan, Eguiaz eguiaz erraiten drauçuet, ene bilha çabiltzate, ez ceren miraculuac ikussi dituçuen, baina ceren ian baituçue oguietaric, eta ressasiatu içan baitzarete.
26耶稣回答：“我实实在在告诉你们，你们找我，不是因为看见了神迹，而是因为吃了饼又吃饱了。
27Trabailla çaitezte ez vianda galtzen denagatic, baina vicitze eternalecotzat irauten duenagatic, cein guiçonaren Semeac emanen baitrauçue: ecen Seme haur Iainco Aitac ciguilatu vkan du.
27不要为那必朽坏的食物操劳，却要为那存到永生的食物操劳，就是人子所要赐给你们的，因为人子是父 神所印证的。”
28Erran cieçoten bada, Cer eguinen dugu eguin ditzagunçat Iaincoaren obrác?
28众人又问他：“我们应该作什么，才算是作 神的工作呢？”
29Ihardets ceçan Iesusec, eta erran ciecén, Haur da Iaincoaren obrá, sinhets deçaçuen harc igorri duena baithan.
29耶稣回答：“信 神所差来的，就是作 神的工了。”
30Orduan erran cieçoten, Cer signo bada hic eguiten duc, dacussagunçát eta hi sinhets eçagun? cer obra eguiten duc?
30于是他们就说：“你要行什么神迹，让我们看了就信你呢？你到底能作什么呢？
31Gure aitéc ian vkan dié manná desertuan: scribatua den beçala, Cerutico oguia eman draue iatera.
31我们的祖宗在旷野吃过吗哪，正如经上所记：‘他把从天上来的食物赐给他们吃。’”
32Erran ciecén bada Iesusec, Eguiaz eguiaz erraiten drauçuet, eztrauçue Moysesec eman cerutico oguia: baina ene Aitac emaiten drauçue cerutico ogui eguiazcoa.
32耶稣对他们说：“我实实在在告诉你们，不是摩西把那从天上来的食物赐给你们，而是我父把天上来的真食物赐给你们；
33Ecen Iaincoaren oguia da cerutic iautsi dena, eta munduari vicitze draucana.
33因为 神的食物就是从天上降下来，把生命赐给世人的那一位。”
34Erran cieçoten bada, Iauna, eman ieçaguc bethiere ogui hori.
34他们对耶稣说：“主啊，求你常把这食物赐给我们。”
35Eta erran ciecén Iesusec, Ni naiz vicitzeco oguia: enegana ethorten dena, ezta gosseturen: eta ni baithan sinhesten duena, ezta egarrituren iagoitic.
35耶稣说：“我就是生命的食物，到我这里来的，必定不饿；信我的，永远不渴。
36Baina erran drauçuet, ecen ikussi-ere banuçuela, eta eztuçue sinhesten.
36但我告诉你们，你们虽然见了我，还是不信。
37Aitac emaiten drautan gucia, enegana ethorriren da, eta enegana ethorten dena, eztut campora iraitziren.
37凡是父赐给我的人，必到我这里来；到我这里来的，我决不丢弃他，
38Ecen cerutic iautsi içan naiz eguin deçadençát ez neure vorondatea, baina ni igorri naueuaren vorondatea.
38因为我从天上降下来，不是要行自己的意思，而是要行那差我来者的旨意。
39Eta haur da ni igorri nauenaren vorondatea, Aitarena, cerere eman baitraut, ezteçadan gal hartaric, baina resuscita deçadan hura azquen egunean.
39那差我来者的旨意就是：他所赐给我的人，我连一个也不失落，并且在末日我要使他们复活。
40Halaber haur da ni igorri nauenaren vorondatea, Semea ikusten eta hura baithan sinhesten duen guciac, duen vicitze eternala, eta nic resuscitaturen dut hura azquen egunean.
40因为我父的旨意，是要使所有看见了子而信的人有永生，并且在末日我要使他们复活。”
41Murmuratzen çutén bada Iuduéc harçaz, ceren erran baitzuen, Ni naiz cerutic iautsi naicen oguia.
41犹太人因为耶稣说“我是从天上降下来的食物”，就纷纷议论他。
42Eta erraiten çutén, Ezta haur Iesus, Iosephen semea, ceinen aita eta ama guc eçagutzen baititugu? Nola dio bada hunec, Cerutic iautsi naiz?
42他们说：“这不是约瑟的儿子耶稣吗？他的父母我们不都认识吗？他现在怎么说‘我是从天上降下来的’呢？”
43Ihardets ceçan bada Iesusec eta erran ciecén, Ezteçaçuela murmura çuen artean.
43耶稣回答：“你们不要彼此议论。
44Nehor ecin dathor enegana, baldin ni igorri nauen Aitac tira ezpadeça: eta nic resuscitaturen dut hura azquen egunean.
44如果不是差我来的父吸引人，就没有人能到我这里来；到我这里来的，在末日我要使他复活。
45Scribatua da Prophetetan, Eta içanen dirade guciac Iaincoaz iracatsiac. Norc-ere beraz ençun baitu Aitaganic eta ikassi, hura ethorten da enegana.
45先知书上记着：‘众人都必受 神的教导。’凡听见从父那里来的教训而又学习的，必到我这里来。
46Ez Aita ikussi duenez nehorc, Iaincoaganic denac baicen: harc ikussi du Aita.
46这不是说有人见过父；只有从 神那里来的那一位，他才见过父。
47Eguiaz eguiaz erraiten drauçuet, ni baithan sinhesten duen guciac badu vicitze eternala.
47我实实在在告诉你们，信的人有永生。
48Ni naiz vicitzeco oguia.
48我就是生命的食物，
49Çuen aitéc ian vkan duté manná desertuan, eta hil içan dirade.
49你们的祖宗在旷野吃过吗哪，还是死了。
50Haur da oguia cerutic iautsi dena, hunetaric ianen duena hil eztadinçát.
50这是从天上降下来的食物，使人吃了就不死。
51Ni naiz ogui vicia cerutic iautsi naicena: nehorc ian badeça ogui hunetaric, vicico da eternalqui, eta nic emanen dudan oguia, ene haraguia da, nic munduaren vicitzeagatic emanen dudana.
51我就是从天上降下来生命的食物，人若吃了这食物，就必活到永远。我要赐的食物就是我的肉，是为了世人的生命而赐的。”
52Baciharducaten bada Iuduéc elkarren artean, erraiten çutela, Nolatan hunec guri bere haraguia eman ahal dieçaquegu iatera?
52于是，犹太人彼此争论，说：“这个人怎能把他的肉给我们吃呢？”
53Orduan erran ciecén Iesusec, Eguiaz eguiaz erraiten drauçuet, baldin ian ezpadeçaçue guiçonaren Semearen haraguia, eta edan ezpadeçaçue haren odola, eztuçue vicitzeric çuec baithan.
53耶稣就对他们说：“我实实在在告诉你们，你们若不吃人子的肉，不喝人子的血，就没有生命在你们里面。
54Iaten duenac ene haraguia, eta edaten ene odola, badu vicitze eternala: eta nic dut resuscitaturen hura azquen egunean.
54吃我肉、喝我血的，就有永生，在末日我要使他复活；
55Ecen ene haraguia eguiazqui da vianda, eta ene odola eguiazqui da edari.
55因为我的肉是真正的食物，我的血是真正的饮料。
56Ene haraguia iaten duena, eta ene odola edaten, nitan egoiten da, eta ni hartan.
56吃我肉、喝我血的人，就住在我里面，我也住在他里面。
57Nola ni igorri bainau Aita vici denac, eta ni vici bainaiz neure Aitaz: hala ni ianen nauena ere, vicico da hura-ere niçaz.
57正如永活的父差遣了我，我也因父活着；照样，吃我肉的人也必因我而活。
58Haur da ogui cerutic iautsi içan dena: ez çuen aitéc manná ian duten beçala, eta hil içan dirade: ogui haur ianen duena vicico da eternalqui.
58这就是从天上降下来的食物，不像吗哪，你们的祖宗吃过，还是死了；吃这食物的，必活到永远。”
59Gauça hauc erran citzan synagogán iracasten ari cela Capernaumen.
59这些话是耶稣在迦百农会堂里教导人的时候说的。
60Haren discipuluetaric bada anhitzec gauça hauc ençunic erran ceçaten, Gogor da hitz haur: norc ençun ahal deçaque?
60永生之道他的门徒中，有许多人听了，就说：“这话很难，谁能接受呢？”
61Çaquialaric bada Iesusec bere baithan ecen haren discipuluec huneçaz murmuratze çutela, erran ciecén, Hunec scandalizatzen çaituzte?
61耶稣心里知道门徒为了这事议论纷纷，就对他们说：“这话使你们动摇吗？
62Cer date bada baldin ikus badeçaçue guiçonaren Semea igaiten lehen cen lekura?
62如果你们看见人子升到他原来所在的地方，又怎样呢？
63Spiritua da viuificatzen duena, haraguiac eztu deus probetchatzen: nic erraiten drauzquiçuedan hitzac spiritu dirade eta vicitze.
63使人活的是灵，肉体是无济于事的。我对你们所说的话是灵、是生命。
64Baina badirade batzu çuetaric sinhesten eztutenic. Ecen baçaquian hatseandanic Iesusec cein ciraden sinhesten etzutenac, eta cein cen hura tradituren çuena.
64然而你们中间却有不信的人。”原来从起初耶稣就知道那些不信的是谁，那要把他出卖的又是谁。
65Eta erraiten çuen, Halacotz erran drauçuet ecen nehor ecin dathorrela enegana, baldin ene Aitaz eman ezpaçayo.
65耶稣跟着说：“所以我对你们说过，如果不是父所赐的，没有人能到我这里来。”
66Orduandanic haren discipuluetaric anhitz guibelerat citecen: eta guehiagoric etzabiltzan harequin.
66从此，他的门徒中有许多人退去了，不再与他同行。
67Erran ciecén bada Iesusec hamabiey, Ala çuec-ere ioan nahi çarete?
67于是耶稣对十二门徒说：“你们也想离去吗？”
68Ihardets cieçón bada Simon Pierrisec, Iauna, norengana ioanen gara? vicitze eternalezco hitzac dituc hic:
68西门．彼得回答：“主啊，你有永生之道，我们还跟从谁呢？
69Eta guc sinhetsi eta eçagutu diagu ecen, hi aicela Christ Iainco viciaren Semea.
69我们已经相信，并且知道你是 神的圣者。”
70Ihardets ciecén Iesusec, Etzaituztet nic hamabi elegitu, eta çuetaric bat deabru baita?
70耶稣说：“我不是拣选了你们十二个人吗？但你们中间有一个是魔鬼。”
71Eta haur erraiten çuen Iudas Iscariot Simonen semeaz: ecen haur cen hura traditu behar çuena, hamabietaric bat bacen-ere.
71耶稣这话是指着加略人西门的儿子犹大说的，因为他虽然是十二门徒之一，却要出卖耶稣。