1Guero parti cedin handic, eta ethor cedin bere herrira, eta baçarreitzan bere discipuluac.
1耶稣在本乡遭人厌弃（太13:53-58；路4:16-30）
2Eta ethorri cenean Sabbathoa, has cedin synagogán iracasten, eta ençuten çutenetaric anhitzec miresten çuten, cioitela, Nondic huni gauça hauc? eta ceric da huni eman içan çayon sapientia haur, eta are hunelaco verthuteac hunen escuz eguiten baitirade?
2到了安息日，他开始在会堂里教导人；很多人听见了，都惊奇地说：“这个人从哪里得来这一切呢？所赐给他的是怎么样的智慧，竟然借着他的手行出这样的神迹？
3Ezta haur charpanter? Mariaren seme, Iacquesen eta Iosesen eta Iudaren eta Simonen anaye? eztirade hunen arrebac-ere hemen gu baithan? Eta scandalizatzen ciraden hartan.
3这不是那木匠吗？不是马利亚的儿子，雅各、约西、犹大、西门的哥哥吗？他的妹妹们不也在我们这里吗？”他们就厌弃耶稣。
4Eta erraiten cerauen Iesusec, Ezta Prophetabat desohoratzen bere herrian, eta ahaidén artean, eta bere etchean baicen.
4耶稣对他们说：“先知除了在自己的本乡、本族、本家之外，没有不受人尊敬的。”
5Eta ecin eguin çuen han verthuteric batre, cembeit eri bakoitz, escuac hayén gainean eçarriric, senda baitzitzan baicen.
5耶稣不能在那里行什么神迹，只给几个病人按手，医好了他们。
6Eta miraz cegoén hayéc incredulitateagatic, eta inguratzen cituen burguäc inguru, iracasten ari cela.
6对于那些人的不信，他感到诧异。耶稣到周围的乡村去继续教导人。
7Orduan dei citzan hamabiac, eta has cedin hayén igorten birá: eta eman ciecén bothere spiritu satsuén gainean.
7差遣十二使徒（太10:1-14；路9:1-6）他把十二门徒叫来，差遣他们两个两个地出去，赐给他们胜过污灵的权柄；
8Eta mana citzan ezleçaten deus har bidecotzat, makila hutsa baicen: ez maletaric, ez oguiric, ez diruric guerricoan.
8吩咐他们说：“除了手杖以外，路上什么都不要带，不要带干粮，不要带口袋，腰袋里也不要带钱，
9Baina sandaleac iaunciac lituzten eta birá arropaz ezlitecen vezti.
9只穿一双鞋，不要穿两件衣服。”
10Eta erraiten cerauen, Non-ere sarthuren baitzarete etche batetarra, çaudete han handic ilki arterano.
10又对他们说：“你们无论到哪里，进了一家就住在那家，直到离开那个地方。
11Eta norc-ere recebituren ezpaitzaituzte, eta çuec ez ençunen, handic partitzean, iharros eçaçue çuen oinén azpico errhautsa, testimoniagetan hayén contra. Eguiaz diotsuet, emequiago tractatuac içanen diradela Sodomacoac eta Gomorrhacoac iudicioco egunean, ecen ez hiri hura.
11什么地方不接待你们，不听你们，你们离开那地方的时候，就要把脚上的灰尘跺下去，作为反对他们的见证。”
12Eta hec partituric predicatzen çuten batbedera emenda ledin.
12门徒就出去传道，叫人悔改，
13Eta deabru anhitz campora egoizten çutén: eta vnctatzen çutén olioz anhitz eri, eta sendatzen cituzten.
13赶出许多鬼，用油抹了许多病人，医好他们。
14Eta ençun ceçan regue Herodesec minçatzen (ecen haren icena cen famatua) eta erran ceçan, Ioannes batheyatzen ari cena, resuscitatu içan da hiletaric, eta halacotz verthutéc obratzen duté hartan.
14施洗约翰被杀（太14:1-12；路9:7-9）当时耶稣的名声传扬出去，希律王也听到了。有人说：“施洗的约翰从死人中复活了，所以他身上有行神迹的能力。”
15Bercéc cioiten, Elias da: Eta bercéc cioiten, Prophetada, edo Prophetetaric bat beçalaco.
15又有人说：“他是以利亚。”还有人说：“他是先知，像古时先知中的一位。”
16Bada hori ençunic Herodesec dio, Haur da Ioannes nic buruä edequi draucadana, hura resuscitatu da hiletaric.
16希律听见就说：“是约翰，我砍了他的头，他又活了！”
17Ecen Herodes hunec gende igorriric har ceçan Ioannes, eta esteca ceçan presoindeguian, Herodias bere anaye Philipperen emaztearen causaz, ceren hura emazte hartu baitzuen.
17原来希律曾亲自派人去捉拿约翰，把他捆锁在监里。他这样作，是为了他弟弟的妻子希罗底的缘故，因为他娶了希罗底为妻，
18Ecen erraiten ceraucan Ioannesec Herodesi, Eztuc sori euri anayeren emaztea duán.
18而约翰曾对希律说：“你占有你兄弟的妻子是不合理的。”
19Halacotz Herodias ayher çayón, eta hil eraci nahi çuen, baina ecin ceçaqueen.
19于是希罗底怀恨在心，想要杀他，只是不能。
20Ecen Herodes beldur çayón Ioannesi, eçaguturic ecen hura cela guiçon iustoa eta saindua, eta ohore ekarten ceraucan: eta hura ençunic anhitz gauça eguiten çuen, eta gogotic hura ençuten çuen.
20因为希律惧怕约翰，知道他是公义圣洁的人，就保护他。希律听了约翰的话，就非常困扰，却仍然喜欢听他。
21Bada egun carazcoa ethorri cenean, Herodesec bere sor eguneco banqueta eguiten cerauenean princiey eta capitainey eta Galileaco principaley:
21有一天，机会来了。在希律生日的那一天，他为大臣、千夫长和加利利的要人摆设了筵席。
22Eta sarthuric Herodiasen alabá dançatu cenean, eta Herodesi eta harequin mahainean iarriric ceudeney atseguin eguin cerauenean, Reguec diotsa nescatchari, Esca aquit cer-ere nahi baitun, eta emanen draunat.
22希罗底的女儿进来跳舞，使希律和在座的宾客都很开心。王就对女孩子说：“你无论想要什么，只管向我求，我一定给你！”
23Eta cin eguin cieçón: Escaturen aitzaitadan gucia emanen draunat, neure resumaren erdirano.
23并且对她再三起誓：“你无论向我求什么，就是我国的一半，我也一定给你！”
24Eta harc ilkiric erran cieçón bere amari, Cer escaturen naiz? Eta harc erran ceçan, Ioannes Baptistaren buruären.
24于是她出去问母亲：“我该求什么呢？”希罗底告诉她：“施洗的约翰的头！”
25Eta bertan sarthuric affectionatuqui Reguegana, esca cequión, cioela, Nahi diat orain bertan eman dieçadán platean Ioannes Baptistaren buruä.
25她急忙到王面前，向王要求说：“愿王立刻把施洗的约翰的头放在盘子上给我！”
26Eta Reguec haguitz tristeturic, cinagatic eta harequin mahainean iarriric ceudenacgatic, eztu iraitzi nahi vkan.
26希律王非常忧愁，但是因为他的誓言和在座的宾客，就不愿拒绝她。
27Eta bertan Reguec, igorriric borreroa, mana ceçan ekar ledin haren buruä: harc bada ioanic edequi cieçón buruä presoindeguian.
27希律王立刻差遣一个侍卫，吩咐把约翰的头拿来。侍卫就去了，在监里斩了约翰的头，
28Eta ekar ceçan haren buruä platean, eta eman cieçón hura nescatchari, eta nescachác eman cieçón bere amari.
28把头放在盘子上，拿来交给那女孩子，女孩子又交给她的母亲。
29Eta hori ençunic haren discipuluac ethor citecen, eta eraman ceçaten haren gorputza, eta eçar ceçaten thumbán.
29约翰的门徒听见了，就来把他的尸体领去，安放在坟墓里。
30Eta bil citecen Apostoluac Iesusgana, eta conta cieçoten eguin eta iracatsi çuten gucia.
30给五千人吃饱的神迹（太14:13-21；路9:10-17；约6:1-13。参可8:1-9）使徒们回来聚集在耶稣跟前，把他们所作和所教导的一切都报告给他听。
31Eta erran ciecén, Çatozte ceuróc appart leku desertu batetara, eta reposa çaitezte gutibat: ecen anhitz ciraden ethorten eta ioaiten ciradenac: eta iateco aicinaric-ere etzutén.
31耶稣对他们说：“来，你们自己到旷野去休息一下。”因为来往的人多，他们甚至没有时间吃饭。
32Ioan citecen bada leku desertu batetara vncian appart:
32他们就悄悄地上了船，到旷野去了。
33Baina ikus citzan populuac ioaiten, eta eçagut ceçaten hura anhitzec: eta oinez hiri gucietaric laster eguin ceçaten hara, eta aitzin cequizten hæy, eta bil citecen harengana.
33群众看见他们走了，有许多人认出了他们，就从各城出来，跑到那里，比他们先赶到。
34Orduan ilkiric ikus ceçan gendetze handia Iesusec, eta compassione har ceçan heçaz: ecen ardi artzain gabeac beçala ciraden: eta has cequién anhitz gauçaren iracasten.
34耶稣一下船，看见一大群人，就怜悯他们，因为他们好像羊没有牧人一样，就开始教导他们许多事。
35Eta nola ia berandua baitzén, ethorri içan çaizcan bere discipuluac, erraiten çutela, Desertu duc leku haur, eta ia berandua duc:
35天晚了，门徒前来对他说：“这里是旷野的地方，天已经很晚了，
36Eyec congit, inguruco herrietarát eta burgüetarat ioanic, berén ogui eros deçatençát: ecen cer ian deçaten eztié.
36请叫他们散开，好让他们往周围的田舍村庄去，自己买点东西吃。”
37Eta harc ihardesten çuela erran ciecén, Eyeçue çuec iatera. Orduan diotsate, Ala ioanic erossiren dugu ber-ehun dineroren oguia, eta emanen drauegu iatera?
37耶稣回答他们：“你们给他们吃吧！”门徒说：“要我们去买两百银币的饼给他们吃吗？”
38Eta harc dioste, Cembat ogui dituçue? çoazte eta ikar eçaçue. Eta iaquin dutenean dioite, Borz, eta bi arrain.
38耶稣说：“去看看你们有多少饼！”他们知道了，就说：“五个饼，还有两条鱼。”
39Orduan mana citzan, iar eraci litzaten guciac mahaintaraz belhar pherde gainean.
39耶稣吩咐他们叫大家分组坐在青草地上。
40Eta iar citecen arencaz, ehuná, eta berroguey eta hamarná.
40他们就一排一排地坐了下来，有一百的，有五十的。
41Eta borz oguiac eta bi arrainac hartu cituenean, beguiac cerurát altchaturic, gratiác renda citzan, eta hauts citzan oguiac: eta eman cietzén bere discipuluey, hæy aitzinera eçar lietzençat: eta bi arrainac parti cietzén guciey.
41耶稣拿起这五个饼、两条鱼，望着天，祝谢了；然后把饼擘开，递给门徒摆在群众面前，又把两条鱼也分给群众。
42Eta ian ceçaten guciéc, eta ressasia citecen.
42大家都吃了，并且吃饱了。
43Eta goiti ceçaten çathietaric hamabi sasquitara, eta arrainetaric cerbait.
43他们把剩下的零碎捡起来，装满了十二个篮子，
44Eta ian çutenac ciraden borz milla guiçonen inguruä.
44吃饼的人，男人就有五千。
45Guero bertan bere discipuluac sar eraci citzan vncira, eta aitzinean ioan eraci itsassoaren berce aldera Bethsaida alderát, berac populuari congit lemon bizquitartean.
45耶稣在海面上行走（太14:22-33；约6:15-21）事后耶稣立刻催门徒上船，叫他们先渡到对岸的伯赛大去，等他自己叫众人散开。
46Eta hec igorri cituenean, mendira ioan cedin othoitz eguitera.
46他离开了他们，就上山去祷告。
47Eta arrastu cenean, vncia cen itsassoaren erdian, eta hura bera leihorrean.
47到了晚上，船在海中，耶稣独自在岸上，
48Eta ikus ceçan pena çutela, aurthiquiten: (ecen haice-contra çutén) eta gauären laurgarren veilla irian ethor cedin hetara, itsas gainez çabilala: eta nahi cituen hec iragan.
48看见门徒辛辛苦苦地摇橹，因为风不顺。天快亮的时候（“天快亮的时候”原文作“夜里四更天”），耶稣在海面上向他们走去，想要赶过他们。
49Baina hec hura ikussiric itsas gainez çabilala, vste çuten fantosmabat cela: eta oihu eguin ceçaten,
49门徒看见他在海面上走，以为是鬼怪，就喊叫起来；
50Ecen guciéc ikusten çuten hura, eta trubla citecen: baina bertan minça cequién, eta erran ciecén, Sporça çaitezte, ni naiz, etzaretela beldur.
50因为他们都看见了他，非常恐惧。耶稣立刻对他们说：“放心吧！是我，不要怕。”
51Orduan igan cedin hetara vncira: eta sossega cedin haicea: non are tinquetz spantago baitzitecen berac baithan, eta mirets ceçaten.
51于是上了船，和他们在一起，风就平静了。门徒心里十分惊奇，
52Ecen etzutén aditu oguiéz eguin içan cena: ceren hayén bihotza gogortua baitzén.
52因为他们还不明白分饼这件事的意义，他们的心还是迟钝。
53Eta berce aldera iragan ciradenean, ethor citecen Genesarethco lurrera, eta portu har ceçaten.
53治好革尼撒勒的病人（太14:34-36）他们渡过了海，就在革尼撒勒靠岸，
54Eta vncitic ilki ciradenean, bertan eçagut ceçaten hura.
54一下船，众人立刻认出耶稣来，
55Eta laster eguin çutenean inguruco comarca hura gucia, has citecen ohetan erién ekarten, non cela hura ençuten baitzuten, hara.
55就跑遍那一带地方，把有病的人放在褥子上，听见他在哪里，就抬到哪里。
56Eta nora-ere sar baitzedin burguètara, edo hirietara, edo parropioetara, placetan eçarten cituzten eriac, eta othoitz eguiten ceraucaten haren arropa ezpaina berere hunqui leçaten: eta hunquitzen çutén guciac sendatzen ciraden.
56耶稣无论到什么地方，或村庄，或城市，或乡野，众人都把病人放在街上，求耶稣准他们摸他衣服的繸子，摸着的人就都好了。