1 Gwell yw'r tlawd sy'n byw'n onest na'r un twyllodrus ei eiriau, ac yntau'n ynfyd.
1Better is the poor who walks in his integrity than he who is perverse in his lips and is a fool.
2 Nid oes gwerth mewn brwdfrydedd heb ddeall; y mae'r chwim ei droed yn colli'r ffordd.
2It isn’t good to have zeal without knowledge; nor being hasty with one’s feet and missing the way.
3 Ffolineb rhywun sy'n difetha'i ffordd, ond yn erbyn yr ARGLWYDD y mae'n dal dig.
3The foolishness of man subverts his way; his heart rages against Yahweh.
4 Y mae cyfoeth yn amlhau cyfeillion, ond colli ei gyfaill y mae'r tlawd.
4Wealth adds many friends, but the poor is separated from his friend.
5 Ni chaiff tyst celwyddog osgoi cosb, ac ni ddianc yr un sy'n dweud celwydd.
5A false witness shall not be unpunished. He who pours out lies shall not go free.
6 Y mae llawer yn ceisio ffafr pendefig, a phawb yn gyfaill i'r sawl sy'n rhoi.
6Many will entreat the favor of a ruler, and everyone is a friend to a man who gives gifts.
7 Y mae holl frodyr y tlawd yn ei gas�u; gymaint mwy y pellha'i gyfeillion oddi wrtho! Y mae'n eu dilyn � geiriau, ond nid ydynt yno.
7All the relatives of the poor shun him: how much more do his friends avoid him! He pursues them with pleas, but they are gone.
8 Y mae'r synhwyrol yn caru ei fywyd, a'r un sy'n diogelu gwybodaeth yn cael daioni.
8He who gets wisdom loves his own soul. He who keeps understanding shall find good.
9 Ni chaiff tyst celwyddog osgoi cosb, a difethir yr un sy'n dweud celwydd.
9A false witness shall not be unpunished. He who utters lies shall perish.
10 Nid yw moethusrwydd yn gweddu i'r ynfyd, na rheoli tywysogion i gaethwas.
10Delicate living is not appropriate for a fool, much less for a servant to have rule over princes.
11 Y mae deall yn gwneud rhywun yn amyneddgar, a'i anrhydedd yw maddau tramgwydd.
11The discretion of a man makes him slow to anger. It is his glory to overlook an offense.
12 Y mae llid brenin fel rhuad llew ifanc, ond ei ffafr fel gwlith ar laswellt.
12The king’s wrath is like the roaring of a lion, but his favor is like dew on the grass.
13 Y mae mab ynfyd yn ddinistr i'w dad, a checru gwraig fel diferion parhaus.
13A foolish son is the calamity of his father. A wife’s quarrels are a continual dripping.
14 Oddi wrth rieni yr etifeddir tu375? a chyfoeth, ond gan yr ARGLWYDD y ceir gwraig ddeallus.
14House and riches are an inheritance from fathers, but a prudent wife is from Yahweh.
15 Y mae segurdod yn dwyn trymgwsg, ac i'r diogyn daw newyn.
15Slothfulness casts into a deep sleep. The idle soul shall suffer hunger.
16 Y mae'r un sy'n cadw gorchymyn yn ei ddiogelu ei hun, ond bydd y sawl sy'n diystyru ei ffyrdd yn marw.
16He who keeps the commandment keeps his soul, but he who is contemptuous in his ways shall die.
17 Y mae'r un sy'n trugarhau wrth y tlawd yn rhoi benthyg i'r ARGLWYDD, ac fe d�l ef yn �l iddo am ei weithred.
17He who has pity on the poor lends to Yahweh; he will reward him.
18 Cerydda dy fab tra bo gobaith iddo, ond gofala beidio �'i ladd.
18Discipline your son, for there is hope; don’t be a willing party to his death.
19 Daw cosb ar y gwyllt ei dymer; er iti ei helpu, rhaid gwneud hynny eto.
19A hot-tempered man must pay the penalty, for if you rescue him, you must do it again.
20 Gwrando ar gyngor, a derbyn ddisgyblaeth, er mwyn iti fod yn ddoeth yn y diwedd.
20Listen to counsel and receive instruction, that you may be wise in your latter end.
21 Niferus yw bwriadau meddwl pobl, ond cyngor yr ARGLWYDD sy'n sefyll.
21There are many plans in a man’s heart, but Yahweh’s counsel will prevail.
22 Peth dymunol mewn pobl yw eu teyrngarwch, a gwell yw tlotyn na rhywun celwyddog.
22That which makes a man to be desired is his kindness. A poor man is better than a liar.
23 Y mae ofn yr ARGLWYDD yn arwain i fywyd, a'r sawl a'i medd yn gorffwyso heb berygl niwed.
23The fear of Yahweh leads to life, then contentment; he rests and will not be touched by trouble.
24 Er i'r diogyn wthio'i law i'r ddysgl, eto nid yw'n ei chodi at ei enau.
24The sluggard buries his hand in the dish; he will not so much as bring it to his mouth again.
25 Os curi'r gwatwarwr, bydd y gwirion yn dysgu gwers; os ceryddi'r deallus, ef ei hun sy'n ennill gwybodaeth.
25Flog a scoffer, and the simple will learn prudence; rebuke one who has understanding, and he will gain knowledge.
26 Y mae'r sawl sy'n cam-drin ei dad ac yn diarddel ei fam yn fab gwaradwyddus ac amharchus.
26He who robs his father and drives away his mother, is a son who causes shame and brings reproach.
27 Fy mab, os gwrthodi wrando ar gerydd, byddi'n troi oddi wrth eiriau gwybodaeth.
27If you stop listening to instruction, my son, you will stray from the words of knowledge.
28 Y mae tyst anonest yn gwatwar barn, a genau'r drygionus yn parablu camwedd.
28A corrupt witness mocks justice, and the mouth of the wicked gulps down iniquity.
29 Trefnwyd cosb ar gyfer gwatwarwyr, a chernodiau i gefn ynfydion.
29Penalties are prepared for scoffers, and beatings for the backs of fools.