1 Mwy dymunol yw enw da na chyfoeth lawer, a gwell yw parch nag arian ac aur.
1A good name is more desirable than great riches, and loving favor is better than silver and gold.
2 Y mae un peth yn gyffredin i gyfoethog a thlawd: yr ARGLWYDD a'u creodd ill dau.
2The rich and the poor have this in common: Yahweh is the maker of them all.
3 Y mae'r craff yn gweld perygl ac yn ei osgoi, ond y gwirion yn mynd rhagddo ac yn talu am hynny.
3A prudent man sees danger, and hides himself; but the simple pass on, and suffer for it.
4 Gwobr gostyngeiddrwydd ac ofn yr ARGLWYDD yw cyfoeth, anrhydedd a bywyd.
4The result of humility and the fear of Yahweh is wealth, honor, and life.
5 Y mae drain a maglau ar ffordd y gwrthnysig, ond y mae'r un gwyliadwrus yn cadw draw oddi wrthynt.
5Thorns and snares are in the path of the wicked: whoever guards his soul stays from them.
6 Hyffordda blentyn ar ddechrau ei daith, ac ni thry oddi wrthi pan heneiddia.
6Train up a child in the way he should go, and when he is old he will not depart from it.
7 Y mae'r cyfoethog yn rheoli'r tlawd, ac y mae'r benthyciwr yn was i'r echwynnwr.
7The rich rule over the poor. The borrower is servant to the lender.
8 Y mae'r un sy'n hau anghyfiawnder yn medi gofid, a bydd gwialen ei ymffrost yn methu.
8He who sows wickedness reaps trouble, and the rod of his fury will be destroyed.
9 Bendithir yr un hael am ei fod yn rhannu ei fara i'r tlawd.
9He who has a generous eye will be blessed; for he shares his food with the poor.
10 Bwrw allan y gwatwarwr, a cheir terfyn ar ymryson, a diwedd ar ddadlau a gwawd.
10Drive out the mocker, and strife will go out; yes, quarrels and insults will stop.
11 Yr un sy'n hoffi purdeb meddwl a geiriau grasol, y mae ef yn gyfaill i frenin.
11He who loves purity of heart and speaks gracefully is the king’s friend.
12 Y mae llygaid yr ARGLWYDD yn gwarchod deall, ond y mae ef yn dymchwel geiriau twyllwr.
12The eyes of Yahweh watch over knowledge; but he frustrates the words of the unfaithful.
13 Dywed y diog, "Y mae llew y tu allan; fe'm lleddir yn y stryd."
13The sluggard says, “There is a lion outside! I will be killed in the streets!”
14 Y mae genau'r wraig ddieithr fel pwll dwfn; y mae'r un a ddigiodd yr ARGLWYDD yn syrthio iddo.
14The mouth of an adulteress is a deep pit: he who is under Yahweh’s wrath will fall into it.
15 Y mae ffolineb ynghlwm wrth feddwl plentyn, ond y mae gwialen disgyblaeth yn ei yrru oddi wrtho.
15Folly is bound up in the heart of a child: the rod of discipline drives it far from him.
16 Y sawl sy'n gorthrymu'r tlawd i geisio elw iddo'i hun, ac yn rhoi i'r cyfoethog, bydd hwnnw'n diweddu mewn angen.
16Whoever oppresses the poor for his own increase and whoever gives to the rich, both come to poverty.
17 Rho sylw, a gwrando ar eiriau'r doethion, a gosod dy feddwl ar fy neall;
17Turn your ear, and listen to the words of the wise. Apply your heart to my teaching.
18 oherwydd y mae'n werth iti eu cadw yn dy galon, ac iddynt oll gael eu sicrhau ar dy wefusau.
18For it is a pleasant thing if you keep them within you, if all of them are ready on your lips.
19 Er mwyn i ti roi dy hyder yn yr ARGLWYDD yr wyf yn eu dysgu iti heddiw � ie, i ti!
19That your trust may be in Yahweh, I teach you today, even you.
20 Onid wyf wedi ysgrifennu iti ddeg ar hugain o ddywediadau, yn llawn cyngor a deall,
20Haven’t I written to you thirty excellent things of counsel and knowledge,
21 i ddysgu iti wirionedd geiriau cywir, fel y gelli roi ateb cywir i'r rhai a'th anfonodd?
21To teach you truth, reliable words, to give sound answers to the ones who sent you?
22 Paid ag ysbeilio'r tlawd am ei fod yn dlawd, a phaid � sathru'r anghenus yn y porth;
22Don’t exploit the poor, because he is poor; and don’t crush the needy in court;
23 oherwydd bydd yr ARGLWYDD yn dadlau eu hachos, ac yn difetha'r rhai sy'n eu difetha hwy.
23for Yahweh will plead their case, and plunder the life of those who plunder them.
24 Paid � chyfeillachu � neb a chanddo dymer ddrwg, nac aros yng nghwmni'r dicllon,
24Don’t befriend a hot-tempered man, and don’t associate with one who harbors anger:
25 rhag iti ddysgu ei ffordd, a'th gael dy hun mewn magl.
25lest you learn his ways, and ensnare your soul.
26 Paid � rhoi gwystl, a mynd yn feichiau am ddyledion;
26Don’t you be one of those who strike hands, of those who are collateral for debts.
27 os na fydd gennyt ddim i dalu, oni chymerir dy wely oddi arnat?
27If you don’t have means to pay, why should he take away your bed from under you?
28 Paid � symud yr hen derfynau a osodwyd gan dy hynafiaid.
28Don’t move the ancient boundary stone, which your fathers have set up.
29 Gwelaist un medrus yn ei waith; bydd yn gwasanaethu brenhinoedd, ond ni fydd yn gwasanaethu pobl ddibwys.
29Do you see a man skilled in his work? He will serve kings. He won’t serve obscure men.