1Ankaux cxi tio estas sentencoj de Salomono, kiujn kolektis la viroj de HXizkija, regxo de Judujo.
1These also are proverbs of Solomon, which the men of Hezekiah king of Judah copied out.
2Honoro de Dio estas kasxi aferon; Sed honoro de regxoj estas esplori aferon.
2It is the glory of God to conceal a thing, but the glory of kings is to search out a matter.
3La cxielo estas alta, la tero estas profunda, Kaj la koro de regxoj estas neesplorebla.
3As the heavens for height, and the earth for depth, so the hearts of kings are unsearchable.
4Forigu de argxento la almiksajxon, Kaj la puriganto ricevos vazon.
4Take away the dross from the silver, and material comes out for the refiner;
5Forigu malvirtulon de la regxo, Kaj lia trono fortikigxos en justeco.
5Take away the wicked from the king’s presence, and his throne will be established in righteousness.
6Ne montru vin granda antaux la regxo, Kaj sur la loko de eminentuloj ne starigxu;
6Don’t exalt yourself in the presence of the king, or claim a place among great men;
7CXar pli bone estas, se oni diros al vi:Levigxu cxi tien, Ol se oni malaltigos vin antaux eminentulo, Kiun vidis viaj okuloj.
7for it is better that it be said to you, “Come up here,” than that you should be put lower in the presence of the prince, whom your eyes have seen.
8Ne komencu tuj disputi; CXar kion vi faros poste, kiam via proksimulo vin hontigos?
8Don’t be hasty in bringing charges to court. What will you do in the end when your neighbor shames you?
9Faru disputon kun via proksimulo mem, Sed sekreton de aliulo ne malkasxu;
9Debate your case with your neighbor, and don’t betray the confidence of another;
10CXar alie auxdanto vin riprocxos, Kaj vian babilon vi jam ne povos repreni.
10lest one who hears it put you to shame, and your bad reputation never depart.
11Vorto dirita en gxusta tempo Estas kiel oraj pomoj sur retajxo argxenta.
11A word fitly spoken is like apples of gold in settings of silver.
12Kiel ora orelringo kaj multekosta kolringo, Tiel estas sagxa admonanto por auxskultanta orelo.
12As an earring of gold, and an ornament of fine gold, so is a wise reprover to an obedient ear.
13Kiel malvarmo de negxo en la tempo de rikolto, Tiel estas fidela sendito por siaj sendintoj: Li revigligas la animon de sia sinjoro.
13As the cold of snow in the time of harvest, so is a faithful messenger to those who send him; for he refreshes the soul of his masters.
14Kiel nuboj kaj vento sen pluvo, Tiel estas homo, kiu fanfaronas per dono, kiun li ne faras.
14As clouds and wind without rain, so is he who boasts of gifts deceptively.
15Per pacienco oni altiras al si potenculon, Kaj mola parolo rompas oston.
15By patience a ruler is persuaded. A soft tongue breaks the bone.
16Kiam vi trovis mielon, mangxu, kiom vi bezonas, Por ke vi ne farigxu tro sata kaj ne elvomu gxin.
16Have you found honey? Eat as much as is sufficient for you, lest you eat too much, and vomit it.
17Detenu vian piedon de la domo de via proksimulo; CXar alie vi tedus lin kaj li vin malamus.
17Let your foot be seldom in your neighbor’s house, lest he be weary of you, and hate you.
18Kiel martelo kaj glavo kaj akra sago Estas tiu homo, kiu parolas pri sia proksimulo malveran ateston.
18A man who gives false testimony against his neighbor is like a club, a sword, or a sharp arrow.
19Kiel putra dento kaj malforta piedo Estas nefidinda espero en tago de mizero.
19Confidence in someone unfaithful in time of trouble is like a bad tooth, or a lame foot.
20Kiel demeto de vesto en tempo de malvarmo, kiel vinagro sur natro, Tiel estas kantado de kantoj al koro suferanta.
20As one who takes away a garment in cold weather, or vinegar on soda, so is one who sings songs to a heavy heart.
21Se via malamanto estas malsata, mangxigu al li panon; Kaj se li estas soifa, trinkigu al li akvon;
21If your enemy is hungry, give him food to eat. If he is thirsty, give him water to drink:
22CXar fajrajn karbojn vi kolektos sur lia kapo, Kaj la Eternulo vin rekompencos.
22for you will heap coals of fire on his head, and Yahweh will reward you.
23Norda vento kauxzas pluvon, Kaj cxagrenita vizagxo kasxatan parolon.
23The north wind brings forth rain: so a backbiting tongue brings an angry face.
24Pli bone estas logxi sur angulo de tegmento, Ol kun malpacema edzino en komuna domo.
24It is better to dwell in the corner of the housetop, than to share a house with a contentious woman.
25Kiel malvarma akvo por suferanto de soifo, Tiel estas bona sciigo el lando malproksima.
25Like cold water to a thirsty soul, so is good news from a far country.
26Virtulo, kiu falas antaux malvirtulo, Estas malklara fonto kaj malbonigita puto.
26Like a muddied spring, and a polluted well, so is a righteous man who gives way before the wicked.
27Ne bone estas mangxi tro multe da mielo; Kaj ne glore estas sercxi sian gloron.
27It is not good to eat much honey; nor is it honorable to seek one’s own honor.
28Homo, kiu ne povas regi sian spiriton, Estas urbo detruita, kiu ne havas muron.
28Like a city that is broken down and without walls is a man whose spirit is without restraint.