1My son, if you have become collateral for your neighbor, if you have struck your hands in pledge for a stranger;
1Wiilkaygiiyow, haddaad deriskaaga dammiin u noqotid, Ama haddaad shisheeye gacanta dhaar ugu dhiibtid,
2You are trapped by the words of your mouth. You are ensnared with the words of your mouth.
2Markaas waxaa lagugu dabay erayada afkaaga, Oo waxaa lagugu qabtay erayada afkaaga.
3Do this now, my son, and deliver yourself, since you have come into the hand of your neighbor. Go, humble yourself. Press your plea with your neighbor.
3Haddaba, wiilkaygiiyow, bal waxan samee oo isa samatabbixi, Waayo, gacantii deriskaagii waad gashay; U tag, oo is-hoosaysii, oo deriskaaga bari.
4Give no sleep to your eyes, nor slumber to your eyelids.
4Indhahaaga hurdo ha isugu keenin, Oo indhahaaga daboolkoodana lulo ha isugu qaban.
5Free yourself, like a gazelle from the hand of the hunter, like a bird from the snare of the fowler.
5Isu samatabbixi sida cawl gacanta ugaadhsadaha uga baxsato, Iyo sida shimbir gacanta shimbirdabaha uga baxsato.
6Go to the ant, you sluggard. Consider her ways, and be wise;
6Kaaga caajiska ahow, bal qudhaanjada u tag, Oo bal jidadkeeda u fiirso oo caqli yeelo,
7which having no chief, overseer, or ruler,
7Iyadoo aan lahayn madaxweyne, Sirkaal iyo taliye toona,
8provides her bread in the summer, and gathers her food in the harvest.
8Ayay guga cuntadeeda soo diyaarsataa, Oo quudkeedana waxay soo urursataa wakhtiga beeraha la goosto.
9How long will you sleep, sluggard? When will you arise out of your sleep?
9Haddaba kaaga caajiska ahow, ilaa goormaad hurdaysaa? Goormaadse hurdadaada ka toosaysaa?
10A little sleep, a little slumber, a little folding of the hands to sleep:
10Weliba, in yar baad seexataa, in yar baad lulootaa, Oo in yar baad gacmaha hurdo aawadeed u laabataa,
11so your poverty will come as a robber, and your scarcity as an armed man.
11Hadda caydhinimadaadu waxay u iman doontaa sida mid dad dhaca, Oo baahidaaduna waxay u iman doontaa sida nin hub wata.
12A worthless person, a man of iniquity, is he who walks with a perverse mouth;
12Qofkii waxmatare ah, iyo ninkii sharrow ahuba, Wuxuu ku socdaa af qalloocan;
13who winks with his eyes, who signals with his feet, who motions with his fingers;
13Indhihiisuu ku baaqaa, oo cagihiisuu ku hadlaa, Oo faruhuu wax ku baraa;
14in whose heart is perverseness, who devises evil continually, who always sows discord.
14Qalbigiisa qalloocnaan baa ku jirta, had iyo goorna wuxuu ku fikiraa shar, Oo wuxuu beeraa muran.
15Therefore his calamity will come suddenly. He will be broken suddenly, and that without remedy.
15Haddaba sidaas daraaddeed masiibadiisu degdeg bay u iman doontaa, Oo dhaqso buu u jabi doonaa, dawona ma leh.
16There are six things which Yahweh hates; yes, seven which are an abomination to him:
16Waxaa jira lix waxyaalood oo uu Rabbigu neceb yahay, Haah, toddoba ayaa naftiisu aad u karahdaa,
17haughty eyes, a lying tongue, hands that shed innocent blood;
17Waana indho kibir badan, carrab been sheega, Iyo gacmo dhiig aan eed lahayn daadiya,
18a heart that devises wicked schemes, feet that are swift in running to mischief,
18Qalbi male shar ah hindisa, Iyo cago xumaan ku degdega,
19a false witness who utters lies, and he who sows discord among brothers.
19Markhaati been ah oo been sheega, Iyo kii muran dad walaalo ah ku dhex beera.
20My son, keep your father’s commandment, and don’t forsake your mother’s teaching.
20Wiilkaygiiyow, qaynuunka aabbahaa xaji, Oo amarka hooyadaana ha ka tegin.
21Bind them continually on your heart. Tie them around your neck.
21Had iyo goorba qalbiga ku sido, Oo qoortana ku xidho.
22When you walk, it will lead you. When you sleep, it will watch over you. When you awake, it will talk with you.
22Markaad socotid wuu ku hoggaamin doonaa, Oo markaad seexatidna wuu ku dhawri doonaa, Markaad toostidna wuu kula hadli doonaa.
23For the commandment is a lamp, and the law is light. Reproofs of instruction are the way of life,
23Waayo, qaynuunku waa laambad, amarkuna waa iftiin, Oo canaanashada edbintuna waa jidkii nolosha,
24to keep you from the immoral woman, from the flattery of the wayward wife’s tongue.
24Inay kaa dhawraan naagta sharka ah, Iyo sasabashada carrabka naagta qalaad.
25Don’t lust after her beauty in your heart, neither let her captivate you with her eyelids.
25Quruxdeeda qalbigaaga ha ka damcin, Oo yaanay indhaheeda daboolkooda kugu sasaban.
26For a prostitute reduces you to a piece of bread. The adulteress hunts for your precious life.
26Waayo, naag dhillo ah aawadeed waxaa nin la gaadhsiiyaa go' kibis ah, Oo dhilladuna waxay ugaadhsataa nafta qaaligaa.
27Can a man scoop fire into his lap, and his clothes not be burned?
27Miyuu nin laabta dab ku qaadi karaa, Iyadoo aan dharkiisu guban?
28Or can one walk on hot coals, and his feet not be scorched?
28Miyuu mid dhuxul kulul ku kor socon karaa, Iyadoo aan cagihiisu guban?
29So is he who goes in to his neighbor’s wife. Whoever touches her will not be unpunished.
29Haddaba sidaas oo kaluu noqdaa kii naagta deriskiisa u tagaa, Oo ku alla kii iyada taabtaaba ma taqsiir la'aan doono.
30Men don’t despise a thief, if he steals to satisfy himself when he is hungry:
30Dadku tuug ma quudhsadaan hadduu wax xado Inuu naftiisa dhergiyo markuu gaajoodo,
31but if he is found, he shall restore seven times. He shall give all the wealth of his house.
31Laakiinse haddii isaga la qabto waa inuu toddoba jibbaar u magdhabaa, Waa inuu ku bixiyaa waxa gurigiisa yaal oo dhan.
32He who commits adultery with a woman is void of understanding. He who does it destroys his own soul.
32Kii naag ka sinaystaa wuu caqli daranyahay, Oo kii sidaas yeelaa naftiisuu halligaa.
33He will get wounds and dishonor. His reproach will not be wiped away.
33Oo wuxuu heli doonaa dhaawacyo iyo sharafdarro; Oo ceebtiisana lama tirtiri doono innaba.
34For jealousy arouses the fury of the husband. He won’t spare in the day of vengeance.
34Waayo, hinaaso waa nin cadhadiis. Maalinta aarsashadana isagu ma tudhi doono.Isagu innaba mag kaa qaadan maayo, oo sinaba kuula heshiin maayo, In kastoo aad hadiyado badan siisid.
35He won’t regard any ransom, neither will he rest content, though you give many gifts.
35Isagu innaba mag kaa qaadan maayo, oo sinaba kuula heshiin maayo, In kastoo aad hadiyado badan siisid.