1 Bi Yeesu waxee la mu naroon a wax lépp ca kanamu mbooloo ma, mu daldi dem Kapernawum.
1治好百夫长的仆人（太8:5-13）
2 Amoon na fa njiitu xare. Njiit la nag, surgaam bu mu bëggoon lool dafa feebaroon, bay bëgg a dee.
2有百夫长所重用的一个奴仆，病得快要死了。
3 Bi mu déggee mbiri Yeesu, mu yónni ca moom ay Yawut, di magi dëkk ba, ngir ñaan ko, mu ñëw faj surga ba.
3百夫长听见耶稣的事，就打发犹太人中几个长老到他那里，求他去医治他的奴仆。
4 Bi magi dëkk ba agsee ca Yeesu, ñu sàkku ci moom ndimbal, ñaan ko: «Ki nu yónni ci yaw de, yelloo na ndimbal,
4长老们就来见耶稣，恳切地求他说：“你给他行这事，是他配得的，
5 ndaxte sopp na sunu xeet te moo nu tabaxal sax sunu jàngu.»
5因为他爱我们的人民，给我们建造会堂。”
6 Noonu Yeesu daldi ànd ak ñoom. Waaye bi ñuy bëgg a agsi ca kër ga, njiit la yebal ay xaritam ngir ñu wax Yeesu ne: «Sang bi, bul sonal sa bopp, ndaxte yeyoowuma nga dugg sama kër.
6耶稣就和他们同去。离那家不远的时候，百夫长派几个朋友来说：“主啊，不必劳驾，因为你到舍下来，我实在不敢当，
7 Looloo tax it ma xalaat ne, awma darajay gatandu la. Waxal genn kàddu rekk, te sama surga dina wér.
7我也觉得没有资格去见你；只要你说一句话，我的仆人就必好了。
8 Ndaxte man itam maa ngi nekk ci ndigal, te ame naa ay xarekat ci sama ndigal. Su ma nee kii: “Demal,” mu dem. Mbaa ma ne keneen ki: “Ñëwal,” mu ñëw. Te su ma nee sama jaam: “Defal lii,” mu def ko.»
8因为我自己是在别人的权下，也有兵在我以下；我对这个说：‘去！’他就去；对另一个说：‘来！’他就来；对我的仆人说：‘作这个！’他就作。”
9 Bi ko Yeesu déggee, mu waaru. Noonu mu walbatiku ca mbooloo, ma topp ci moom, ne leen: «Maa ngi leen koy wax, ci bànni Israyil sax, musuma cee gis ku gëme nii.»
9耶稣听见这些话，就很惊奇，转身对跟随的众人说：“我告诉你们，这样的信心，我在以色列中从来没有见过。”
10 Noonu ndaw ya daldi dellu ca kër ga. Bi ñu agsee, ñu gis ne surga ba wér na.
10奉派的人回到家里，见那奴仆已经好了。
11 Yàggul dara Yeesu dem ci dëkk bu ñuy wax Nayin. Taalibeem yi ak mbooloo mu bare ànd ak moom.
11使拿因城寡妇的儿子复活后来耶稣往拿因城去，与他同去的有门徒和一大群人。
12 Bi muy agsi ca buntu dëkk ba, fekk ñuy rob néew boo xam ne kenn rekk la woon ci ndeyam, ji jëkkëram faatu woon. Te mbooloo mu bare ca dëkk ba di gunge soxna sa.
12他走近城门的时候，有人把一个死人抬出来，是个独生子，他母亲又是个寡妇。城里有一大群人陪着她。
13 Bi ko Boroom ba gisee, mu daldi koy yërëm ne ko: «Bul jooyati.»
13主看见了，就怜悯她，对她说：“不要哭！”
14 Mu jegeñsi, laal jaat ga, ñi ko jàppoo taxaw. Mu ne: «Waxambaane wi, jógal, ndigal la.»
14于是上前按着杠子，抬的人就站住。他说：“青年人，我吩咐你起来！”
15 Noonu nit ka dee woon jóg toog, tàmbalee wax. Yeesu delloo ko yaay ja.
15那死人就坐起来，开口说话，耶稣就把他交给他母亲。
16 Ñépp tiit, bay màggal Yàlla, di wax naan: «Yonent bu mag feeñ na ci sunu biir! Yàlla wallusi na mbooloom!»
16众人都惊惧，颂赞 神说：“有伟大的先知在我们中间兴起来了！”又说：“ 神眷顾他的子民了！”
17 La ñu wax ci mbiri Yeesu daldi siiw ca réewu Yawut ya ak la ko wër yépp.
17于是这话传遍了犹太和周围各地。
18 Taalibey Yaxya ya nettali mbir yooyu yépp seen kilifa. Noonu Yaxya woo ñaar ci ay taalibeem,
18约翰派门徒去见耶稣（太11:2-6）约翰的门徒把这一切事告诉约翰。他就叫了两个门徒，
19 yónni leen ci Boroom bi, ngir laaj ko: «Ndax yaw yaa di Ki war a ñëw, walla danoo war a xaar keneen?»
19差他们往主那里去，说：“你就是那位要来的，还是我们要等别人呢？”
20 Bi taalibe ya agsee ca Yeesu, ñu ne ko: «Yaxya moo nu yebal, nu laaj ndax yaa di Ki waroon a ñëw, walla danuy xaar keneen?»
20两人来到耶稣跟前，说：“施洗的约翰差我们来问你：‘你就是那位要来的，还是我们要等别人呢？’”
21 Ca waxtu woowa Yeesu wéral nit ñu bare ci seeni feebar ak ci seeni metit, di dàq ay rab tey gisloo ay gumba.
21就在那时候，耶稣治好许多患疾病的、遭灾难的、身上有污鬼附着的，并且施恩给瞎眼的，使他们看见。
22 Noonu mu tontu ndaw ya ne leen: «Demleen nettali Yaxya li ngeen gis te dégg ko. Gumba yaa ngi gis, lafañ yiy dox, gaana yi wér, tëx yiy dégg, ñi dee di dekki, te ñi woyoflu ñu ngi dégg xebaar bu baax bi.
22耶稣回答他们：“你们回去，把看见和听见的都告诉约翰，就是瞎的可以看见，跛的可以走路，患痲风的得到洁净，聋的可以听见，死人复活，穷人有福音听。
23 Yaw mi sa ngëm yolomul ndax man, barkeel nga.»
23那不被我绊倒的，就有福了。”
24 Bi ndawi Yaxya yi demee, Yeesu daldi wax ak mbooloo ma ci mbirum Yaxya ne leen: «Lu ngeen seeti woon ca màndiŋ ma? Xanaa barax buy jaayu ci ngelaw li?
24耶稣论约翰（太11:7-19）约翰差来的人走了以后，耶稣对群众讲起约翰来，说：“你们到旷野去，是要看什么？被风吹动的芦苇吗？
25 Kon lu ngeen seeti woon nag? Nit ku sol yére yu rafet? Waaye ñiy soloo noonu, tey dund dund gu neex ñu ngi dëkk ci këri buur.
25你们出去到底要看什么？身穿华丽衣服的人吗？这些衣服华丽，生活奢侈的人，是在王宫里的。
26 Kon lu ngeen seeti woon? Yonent? Waaw, wax naa leen ne, ëpp na yonent.
26那么，你们出去要看什么？先知吗？我告诉你们，是的。他比先知重要得多了。
27 Yaxya male moo di ki ñu waxoon ci Mbind mi naan:“Maa ngi yónni sama ndaw, mu jiitu la,te xàllal la yoon ci sa kanam.”
27圣经所记：‘看哪，我差遣我的使者在你面前，他必在你前头预备你的道路’，这句话是指着他说的。
28 Maa ngi leen koy wax, ci li jigéen jur, ku sut Yaxya musul a feeñ. Waaye ba tey ki gën a ndaw ci nguuru Yàlla moo ko sut.»
28我告诉你们，妇人所生的，没有一个比约翰更大，然而在 神的国里最小的比他还大。”
29 Nit ñépp ñi doon déglu Yeesu, ba ci juutikat yi sax, dëggal nañu ne Yàlla ku jub la, ndaxte nangu nañu Yaxya sóob leen ci ndox.
29众人和税吏受过约翰的洗礼，听见这话，就称 神为义。
30 Waaye Farisen ya ak xutbakat ya dañoo bañ, mu sóob leen ci ndox, di wone noonu ne, gàntu nañu li leen Yàlla bëggaloon.
30但法利赛人和律法师，未受过约翰的洗礼，就拒绝 神对他们的美意。
31 Yeesu tegaat ca ne: «Kon lan laa man a mengaleel niti jamono jii? Lan lañuy nirool?
31耶稣又说：“我要把这世代的人比作什么呢？他们好像什么呢？
32 Ñu ngi nirook xale yu toog ca pénc ma tey woowante naan:“Liital nanu leen ak toxoro, te fecculeen,woyal nanu leen woyi dëj, te jooyuleen.”
32他们好像小孩子坐在巿中心，彼此呼叫，说：‘我们给你们吹笛子，你们却不跳舞；我们唱哀歌，你们也不啼哭。’
33 Ndaxte Yaxya feeñ na, lekkul mburu, naanul biiñ, ngeen daldi ne: “Dafa ànd ak rab.”
33因为施洗的约翰来了，不吃饭，不喝酒，你们说他是鬼附的。
34 Gannaaw gi nag Doomu nit ki ñëw na, lekk, naan, ngeen daldi ne: “Kii daal bëgg na lekk, di naan biiñ, tey xaritoo ak ay juutikat ak ay boroom bàkkaar.”
34人子来了，又吃又喝，你们说：‘你看，这人贪食好酒，与税吏和罪人为友。’
35 Waaye li xam-xamu Yàlla di jur, mooy firndeel ne dëgg la.»
35但 神的智慧，借着他的儿女就证实是公义的了。”
36 Amoon na ab Farisen bu ñaan Yeesu, mu ñëw lekkandoo ak moom. Yeesu dem kër waa ja, toog ca lekkukaay.
36赦免犯了罪的女人（太26:6-13；可14:3-9；约12:1-8）有一个法利赛人，请耶稣同他吃饭，他就到法利赛人家去赴席。
37 Fekk amoon na ca dëkk ba jigéen juy moy Yàlla. Bi mu yégee ne, Yeesoo ngay lekk ca kër Farisen ba, mu dem, yóbbaale njaq lu ñu defare doj wu ñuy wax albaatar te def latkoloñ.
37那城里有一个女人，是个罪人，知道他在法利赛人家里吃饭，就拿着一瓶香膏，
38 Bi jigéen ja agsee, mu taxaw ca gannaaw tànki Yeesu, di jooy. Noonu ay rangooñam tooyal tànki Yeesu, jigéen ja di leen fomp ak kawaram, di leen fóon te ciy sotti latkoloñ ja.
38站在耶稣背后，挨近他的脚哭，眼泪滴湿他的脚，又用自己的头发擦干，不住地吻他的脚，并且抹上香膏。
39 Naka la Farisen, bi woo woon Yeesu ci këram, gis loolu, mu wax ci xelam naan: «Bu nit kii doonoon yonent, kon dina xam kuy jigéen ji koy laal ak ni mu nekke bàkkaarkat.»
39请他的法利赛人看见了，心里说：“这人若是先知，必定知道摸他的是谁，是怎样的女人，因为她是个罪人！”
40 Yeesu ne ca tonn, daldi ne Farisen ba: «Simoŋ, am na lu ma la war a wax.» Simoŋ ne ko: «Waxal, kilifa gi.»
40耶稣对他说：“西门，我有句话要对你说。”他说：“老师，请说。”
41 Yeesu ne ko: «Da fee amoon ñaari nit ñu ameel bor benn leblekat. Kenn kaa ngi ko ameel téeméeri junni ci xaalis, ki ci des fukki junni.
41耶稣说：“一个债主有两个债户，一个欠五百银币，一个欠五十。
42 Waaye kenn ci ñoom mënu koo fey. Noonu mu baal leen bor ya. Ci ñaar ñooñu nag kan moo ko ciy gën a bëgg?»
42他们都无力偿还，债主就把两人豁免了。他们之中哪一个更爱他呢？”
43 Simoŋ tontu ne ko: «Xanaa ki ñu baal bor bi gën a bare.» Yeesu ne ko: «Àtte nga dëgg,»
43西门回答：“我想是那个多得恩免的。”耶稣说：“你判断对了。”
44 daldi walbatiku ca jigéen ja, ne Simoŋ: «Ndax gis nga jigéen jii? Dugg naa sa kër, te joxewuloo ndox, ngir raxas samay tànk. Waaye moom, raxas na samay tànk ak ay rangooñam, ba noppi fomp leen ak kawaram.
44于是转身向着那女人，对西门说：“你看见这女人吗？我进了你的家，你没有给我水洗脚，但这女人用眼泪湿了我的脚，用头发擦干。
45 Bi ma agsee, fóonuloo ma, waaye moom, bi ma duggee ba léegi tàyyiwul ci di fóon samay tànk.
45你没有和我亲嘴；但这女人，自从我进来，就不住地亲我的脚。
46 Defuloo diw ci sama bopp, waaye moom, sotti na latkoloñ ci samay tànk.
46你没有用油抹我的头；但这女人用香膏抹我的脚。
47 Moo tax ma di la wax ne, su wonee mbëggeel gu réye nii, dafa fekk ñu baal ko bàkkaaram yu bare. Waaye ki mbëggeelam néew dafa fekk ñu baal ko lu tuuti.»
47所以我告诉你，她许多罪都蒙赦免了，因为她的爱多；那赦免少的，爱就少。”
48 Yeesu daldi ne jigéen ja: «Baal nañu la say bàkkaar.»
48耶稣就对她说：“你的罪赦免了。”
49 Noonu ñi doon lekkandoo ak moom di wax ci seen xel naan: «Kii am sañ-sañu baale bàkkaar mooy kan?»
49跟他一起吃饭的人心里说：“这是谁，竟然赦罪呢？”
50 Waaye Yeesu ne jigéen ja: «Sa ngëm musal na la. Demal ci jàmm.»
50耶稣对那女人说：“你的信救了你，平安地去吧！”